ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ (IPL) હવે માત્ર ક્રિકેટની ટુર્નામેન્ટ નથી રહી, પરંતુ વિશ્વની સૌથી મૂલ્યવાન રમતગમત સ્પર્ધાઓમાંની એક બની ગઈ છે. Sporticoના 2026ના મૂલ્યાંકન પ્રમાણે મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ IPLની સૌથી મોંઘી ફ્રેન્ચાઇઝી છે. તેનું અંદાજિત મૂલ્ય $2.1 બિલિયન એટલે કે આશરે 210 કરોડ ડોલર છે. આ યાદીમાં રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલુરુ (RCB) $1.85 બિલિયન સાથે બીજા અને ચેન્નાઈ સુપર કિંગ્સ (CSK) $1.75 બિલિયન સાથે ત્રીજા સ્થાને છે. કોલકાતા નાઇટ રાઇડર્સનું મૂલ્ય $1.73 બિલિયન અને દિલ્હી કેપિટલ્સનું $1.7 બિલિયન આંકવામાં આવ્યું છે.
તમામ 10 ટીમોનું મૂલ્ય $17 બિલિયન
IPLની તમામ 10 ફ્રેન્ચાઇઝીનું સંયુક્ત મૂલ્ય અંદાજે $17 બિલિયન છે. એટલે કે દરેક ટીમનું સરેરાશ મૂલ્ય $1.7 બિલિયન થાય છે. યાદીમાં રાજસ્થાન રોયલ્સ $1.65 બિલિયન, સનરાઇઝર્સ હૈદરાબાદ $1.62 બિલિયન, ગુજરાત ટાઇટન્સ $1.58 બિલિયન, પંજાબ કિંગ્સ $1.53 બિલિયન અને લખનઉ સુપર જાયન્ટ્સ $1.5 બિલિયનના મૂલ્યાંકન સાથે સામેલ છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે IPLમાં સૌથી ઓછું મૂલ્યાંકન ધરાવતી ટીમ પણ $1.5 બિલિયનની છે. મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ અને લખનઉ વચ્ચેનો તફાવત $600 મિલિયન છે.
IPLની કમાણીનું અસલી રહસ્ય શું છે?
IPLની આર્થિક સફળતા પાછળ તેની આવકનું મોડેલ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. Sporticoના વિશ્લેષણ પ્રમાણે એક સરેરાશ ફ્રેન્ચાઇઝીની કુલ આવકમાંથી લગભગ 75% હિસ્સો BCCI તરફથી મળતા કેન્દ્રીય વિતરણમાંથી આવે છે. આ આવકનો મોટો આધાર પ્રસારણ અધિકારો અને લીગ સ્તરની વ્યાપારી કમાણી છે. IPLના 2023થી 2027ના મીડિયા અધિકારોનો સોદો આશરે $6.2 બિલિયનનો હતો. આ ઉપરાંત ટીમોને સ્પોન્સરશિપ, ટિકિટ વેચાણ અને મર્ચેન્ડાઇઝમાંથી પણ આવક થાય છે. આ વ્યવસ્થાને કારણે ટીમોની કમાણી માત્ર મેદાન પરના પ્રદર્શન કે સ્થાનિક સ્પોન્સરશિપ પર નિર્ભર રહેતી નથી.
અમેરિકાની મોટી લીગને પણ પાછળ છોડી
IPLનું સરેરાશ આવક-મૂલ્યાંકન ગુણોત્તર 22.9 ગણું છે. તેની સરખામણીએ NBAનું 14.6, NFLનું 12.7, NHLનું 9.4 અને MLBનું 7.2 ગણું છે. આ ગુણોત્તર દર્શાવે છે કે રોકાણકારો દરેક ડોલરની વાર્ષિક આવક સામે કેટલું મૂલ્ય ચૂકવવા તૈયાર છે. જોકે આ નફો કે રોકડ પ્રવાહનું સીધું માપ નથી.
2008થી IPLની કિંમતમાં જબરદસ્ત ઉછાળો
2008માં IPLની શરૂઆત વખતે પ્રથમ 8 ટીમોનું સંયુક્ત વેચાણ મૂલ્ય $723.6 મિલિયન હતું. આજે 10 ટીમોનું મૂલ્ય અંદાજે $17 બિલિયન છે. મુંબઈ ઇન્ડિયન્સને 2008માં $111.9 મિલિયનમાં ખરીદવામાં આવી હતી, જ્યારે હવે તેનું મૂલ્ય $2.1 બિલિયન આંકવામાં આવે છે. આ આંકડા IPLની વ્યાપારી સફળતા દર્શાવે છે. જોકે હવે મોટો સવાલ એ છે કે ટીમોની આવક અને નફો ભવિષ્યમાં એટલો વધી શકશે કે નહીં, જે આટલા ઊંચા મૂલ્યાંકનને યોગ્ય ઠેરવી શકે.
આ પણ વાંચો: Kagiso Rabadaએ ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં રચ્યો ઈતિહાસ, ડેલ સ્ટેનનો રેકોર્ડ તોડી...
