ભારતના ઘણા રાજ્યોમાં રાજ્ય અને કેન્દ્રીય સ્તરની યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા આપવામાં આવતી ડિગ્રી, માર્કશીટ કોરેસ્પોન્ડન્સ, આમંત્રણ પત્ર અને અહીં સુધી કે સાઇન બોર્ડમાં પણ ઇન્ડિયા શબ્દને ભારતથી બદલવામાં આવી રહ્યો છે. આ અંગે RSS સાથે સંબંધિત શિક્ષા સંસ્કૃતિ ઉત્થાન ન્યાસ અભિયાન ચલાવી રહ્યું છે. શનિવારે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મૂ મધ્ય પ્રદેશના જબલપુરમાં સ્થિત રાણી દુર્ગાવતી યુનિવર્સિટીના કાર્યક્રમમાં સામેલ થશે. આ એક રાજ્ય સ્તરની યુનિવર્સિટી છે જ્યાં આપવામાં આવતી તમામ ડિગ્રીઓ પર હવે ઇન્ડિયાની જગ્યાએ ભારત લખેલું હશે.
રાણી દુર્ગાવતી યુનિવર્સિટીનો નિર્ણય
આ અંગે રાણી દુર્ગાવતી યુનિવર્સિટીના કુલપતિ રાજેશ કુમાર વર્માએ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું કે તેમની યુનિવર્સિટી દ્વારા આપવામાં આવતી તમામ ડિગ્રીઓ અને માર્કશીટમાં હવે હિન્દી અને અંગ્રેજી બંનેમાં જ ભારત લખેલું હશે. વર્માએ કહ્યું, G-20 સંમેલનમાં ભારત શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. અમે ભારતના લોકો છીએ અને આપણા દેશનું અસલી નામ ભારત છે. ઇન્ડિયા શબ્દ પછીથી આવ્યો એટલા માટે અમારી કાર્યકારી પરિષદે તમામ દસ્તાવેજોમાં ભારત શબ્દનો ઉપયોગ કરવા અંગે પ્રસ્તાવ પસાર કર્યો છે.
મહાકુંભમાં મળ્યું સન્માન
વર્માએ જણાવ્યું કે આ પ્રસ્તાવ માટે તેમની યુનિવર્સિટીને 2025 માં પ્રયાગરાજમાં યોજાયેલા મહાકુંભમાં સન્માનિત પણ કરવામાં આવી ચૂકી છે. એ પૂછવામાં આવતા કે આવું કરવું કેમ જરૂરી હતું, તેમણે કહ્યું કે કારણ કે આ દેશ સમ્રાટ ભરતની ભૂમિ છે એટલા માટે આનું વાસ્તવિક નામ ભારત જ છે. મધ્ય પ્રદેશના ઇન્દોરમાં સ્થિત દેવી અહિલ્યા યુનિવર્સિટીનું કહેવું છે કે આવું કરનારી તે આ રાજ્યની પહેલી યુનિવર્સિટી છે. યુનિવર્સિટીના કુલપતિ રાકેશ સિંઘાઈએ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું, અમે સૌથી પહેલા આવો પ્રસ્તાવ પસાર કર્યો અને દરેક જગ્યાએ ઇન્ડિયાની જગ્યાએ ભારત લખી દીધું છે. કુલપતિનું કહેવું છે કે અમે આ મામલામાં જે ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું, બાકીની યુનિવર્સિટીઓ પણ એ જ રસ્તા પર ચાલી રહી છે.
ગુરુ ઘાસીદાસ યુનિવર્સિટીનો પણ નિર્ણય
આવું માત્ર મધ્ય પ્રદેશની યુનિવર્સિટીઓમાં જ નથી થઈ રહ્યું. છત્તીસગઢના બિલાસપુરમાં સ્થિત ગુરુ ઘાસીદાસ યુનિવર્સિટી કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટી છે, ત્યાં પણ એવો જ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે કે ઇન્ડિયાને ભારતથી બદલી દેવામાં આવશે. યુનિવર્સિટીના કુલપતિ આલોક કુમાર ચક્રવાલે ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું, અમે ઇન્ડિયાની જગ્યાએ ભારત શબ્દનો પ્રયોગ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ અત્યારે માર્કશીટમાં નહીં દેખાય પરંતુ નિર્ણય લઈ લેવામાં આવ્યો છે. દેશનું અસલી નામ ભારત છે. આને વિદેશીઓએ 'ઇન્ડિયા' નામ આપ્યું હતું. તમામ વિદ્વાનોનું માનવું છે કે આપણે આને ભારત જ કહેવું જોઈએ. કુલપતિએ કહ્યું કે પહેલાથી છપાઈ ગયેલી માર્કશીટ અને ડિગ્રીઓનો સ્ટોક ખતમ થઈ ગયા પછી નવી માર્કશીટ અને ડિગ્રીઓ પર ઇન્ડિયાની જગ્યાએ 'ભારત' લખેલું હશે.
શિક્ષા સંસ્કૃતિ ઉત્થાન ન્યાસનું અભિયાન
આની પાછળ શિક્ષા સંસ્કૃતિ ઉત્થાન ન્યાસ દ્વારા ચલાવવામાં આવેલું અભિયાન છે. આ સંગઠન રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) સાથે સંબંધિત છે. દીનાનાથ બત્રા આ સંગઠન સાથે જોડાયેલા હતા. શિક્ષા સંસ્કૃતિ ઉત્થાન ન્યાસની શાખા ભારતીય ભાષા મંચની કેન્દ્રીય એક્ઝિક્યુટિવ કમિટીના સભ્ય એમએલ ગુપ્તાએ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું કે ન્યાસ તરફથી 'ઇન્ડિયા' શબ્દને 'ભારત' થી બદલવા અંગે ખૂબ જ મોટા પાયે અભિયાન ચલાવવામાં આવી ચૂક્યું છે.
નામ પાછળના તર્કો અને ઇતિહાસ
એમએલ ગુપ્તાએ તર્ક આપ્યો કે કોઈપણ દેશ કે વ્યક્તિના બે નામ ન હોવા જોઈએ. ગુપ્તાએ કહ્યું કે દેશનું વાસ્તવિક નામ ભારત છે પરંતુ આને અંગ્રેજોના આવ્યા પછી ઇન્ડિયા નામથી ઓળખવામાં આવવા લાગ્યું અને આ નામ સિંધુ નદી પરથી લેવામાં આવ્યું. તેમણે કહ્યું કે બ્રિટિશરોએ આ શબ્દનો ઉપયોગ અપમાનજનક અર્થમાં કર્યો તો આપણે આને કેમ જાળવી રાખવો જોઈએ? ગુપ્તાએ ઇન્ડિયા નહીં ભારત નામથી એક પુસ્તક પણ લખ્યું છે, જેમાં તેઓ લખે છે, હજારો વર્ષોથી આપણા રાષ્ટ્રનું નામ ભારત રહ્યું છે, પરંતુ આઝાદી પછી, બંધારણના અનુચ્છેદ 1 માં આપણા દેશને ઇન્ડિયા કહેવામાં આવ્યો જે ભારત છે. ઇતિહાસ જોઈએ તો યુરોપિયનોના આવ્યા પહેલા ક્યાંય ઇન્ડિયા નામ મળતું નથી. તેઓ કહે છે, બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય દરમિયાન, વિદેશી શાસકોએ આપણા દેશ માટે ઇન્ડિયા શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો. આઝાદી પછી પણ, વિદેશી પ્રભુત્વ અને પરાધીનતાના કારણે બંધારણ બનાવતી વખતે ભારતની સાથે-સાથે ઇન્ડિયા શબ્દનો પ્રયોગ કરવામાં આવતો રહ્યો.
17 યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રસ્તાવ પસાર
ગુપ્તાએ પોતાના પુસ્તકમાં દાવો કર્યો છે કે મધ્ય પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રની 17 અલગ-અલગ યુનિવર્સિટીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ પ્રસ્તાવ પસાર કર્યા છે કે તેઓ ઓફિસના કામકાજમાં માત્ર 'ભારત' શબ્દનો જ પ્રયોગ કરશે. ગ્વાલિયર સ્થિત રાજા માનસિંહ તોમર સંગીત તેમજ કલા યુનિવર્સિટીના કુલપતિ સ્મિતા સહસ્રબુદ્ધેએ જણાવ્યું કે યુનિવર્સિટીની કાર્યકારી પરિષદે પણ પોતાના દસ્તાવેજોમાં ઇન્ડિયાના સ્થાને ભારતનો પ્રયોગ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે કારણ કે તેઓ ન્યાસના પ્રતિનિધિમંડળ દ્વારા આપવામાં આવેલા તર્ક સાથે પૂરી રીતે સહમત હતા. તેમણે કહ્યું, હિન્દીને રાષ્ટ્રભાષા કહેવામાં આવે છે, એટલા માટે ઇન્ડિયાના સ્થાને ભારતનો પ્રયોગ કરવો જોઈએ. જેવી જ અમારી જૂની માર્કશીટ ખતમ થઈ જશે, નવી માર્કશીટ અને ડિગ્રીઓમાં 'ઇન્ડિયા' ની જગ્યા પર 'ભારત' લખવામાં આવશે.
મોહન ભાગવતનું નિવેદન
2025 માં કોચ્ચિમાં શિક્ષા સંસ્કૃતિ ઉત્થાન ન્યાસ દ્વારા આયોજિત રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ સંમેલન જ્ઞાન સભાને સંબોધિત કરતા RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતે કહ્યું હતું, ભારત એક સંજ્ઞા છે. આનો અનુવાદ ઇન્ડિયા જ ભારત છેના રૂપમાં ન કરવો જોઈએ. આ સાચું છે, પરંતુ ભારત, ભારત છે. એટલા માટે જ, વાતચીત દરમિયાન, લખતી કે બોલતી વખતે, ચાહે વ્યક્તિગત હોય કે જાહેર, આપણે ભારતને ભારત જ રાખવું જોઈએ.
બંધારણીય જોગવાઈઓ અને સત્તાવાર ઉપયોગ
ભારતીય બંધારણમાં દેશ માટે ઇન્ડિયા અને ભારત બંનેનો પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે આને અંગ્રેજીમાં ઇન્ડિયા અને હિન્દીમાં ભારત કહેવામાં આવે છે. 2023 માં, G-20 રાત્રિભોજનના આમંત્રણમાં દ્રૌપદી મુર્મૂને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે સંબોધિત કરવામાં આવ્યા હતા. 2026 ના પ્રજાસત્તાક દિવસનો સત્તાવાર મેમોરેન્ડમ બે ભાષાઓમાં હતો, આમાં કેન્દ્ર સરકારને ભારત સરકારના રૂપમાં સંબોધિત કરવામાં આવી હતી. નરેન્દ્ર મોદી સરકાર સત્તાવાર કામોમાં ભારત અને ઇન્ડિયા બંનેનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં મેક ઇન ઇન્ડિયા, સ્ટાર્ટ અપ ઇન્ડિયા અને સ્ટેન્ડ-અપ ઇન્ડિયા જેવી કેટલીક મુખ્ય યોજનાઓમાં ઇન્ડિયા શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતે કહ્યું છે કે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ દુનિયાનું સૌથી મોટું સ્વયંસેવી સંગઠન છે, પરંતુ તેને સૌથી વધુ ખોટું સમજવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો-Gen Z કે Millennial... દેશમાં કોણ છે સૌથી વધુ બેરોજગાર? જાણો શું કહે છે લેટેસ્ટ આંકડા!
