બોલિવૂડ અભિનેતા આમિર ખાનના ભાણેજ અને અભિનેતા ઇમરાન ખાનને મુંબઈ પોલીસે દેશ છોડવાની સત્તાવાર નોટિસ ફટકારતાં ચકચાર મચી ગઈ છે. તાજેતરમાં મુંબઈ ખાતે યોજાયેલા વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેવા બદલ તેમની સામે ભારતીય ન્યાય સંહિતા હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો હતો. યુએસ નાગરિકતા અને ઓસીઆઈ કાર્ડ ધરાવતા અભિનેતાને આગામી 28 ઓક્ટોબર સુધીમાં ભારત છોડવાનો સ્પષ્ટ આદેશ અપાયો.
મુંબઈમાં વિરોધ પ્રદર્શનમાં સક્રિયપણે સામેલ થયા હતા
અભિનેતા ઇમરાન ખાન તાજેતરમાં મુંબઈમાં આયોજિત એક વિરોધ પ્રદર્શનમાં સક્રિયપણે સામેલ થયા હતા. આ વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન જાહેર વ્યવસ્થા અને કાયદાકીય નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ સ્થાનિક પોલીસ દ્વારા ભારતીય ન્યાય સંહિતાની વિવિધ કલમો હેઠળ ગુનો દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો.
ઇમરાન ખાન અમેરિકાના નાગરિક
પોલીસ તપાસ દરમિયાન એવી વિગતો સપાટી પર આવી હતી કે ઇમરાન ખાન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકાની નાગરિકતા ધરાવે છે અને તેઓ ભારતમાં ઓવરસીઝ સિટિઝન ઑફ ઇન્ડિયા એટલે કે ઓસીઆઈ કાર્ડધારક તરીકે વસવાટ કરી રહ્યા છે. તેઓ ભારતીય નાગરિક ન હોવાથી સ્થાનિક પોલીસ અને ઇમિગ્રેશન સત્તાવાળાઓએ ફોરેનર્સ એક્ટની જોગવાઈઓ હેઠળ તેમની આ પ્રવૃત્તિને વિદેશી નાગરિકો માટે નિર્ધારિત કરવામાં આવેલા કાયદાકીય નિયમોનો ભંગ ગણાવી હતી.
કેન્દ્ર સરકારની માર્ગદર્શિકા
ફોરેનર્સ એક્ટ 1946 હેઠળ કોઈપણ વિદેશી નાગરિકને દેશની બહાર મોકલવાની મૂળભૂત સત્તા કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય પાસે રહેલી છે. જોકે વહીવટી વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે આ સત્તાઓ રાજ્ય સરકારો તેમજ પોલીસના વિદેશી નોંધણી અધિકારીઓ એટલે કે એફઆરઆરઓ અને એફઆરઓને સોંપવામાં આવેલી હોય છે. જ્યારે કોઈ વિદેશી વ્યક્તિ જાહેર વ્યવસ્થા, સાર્વભૌમત્વ અથવા દેશના કાયદા વિરુદ્ધની પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલી જણાય ત્યારે સક્ષમ સત્તાધિકારીઓ કેન્દ્ર સરકારની માર્ગદર્શિકા હેઠળ દેશ છોડવાની નોટિસ આપી શકે છે.
https://x.com/ANI/status/2110599421721514405
કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ સંપૂર્ણપણે વિદેશી નાગરિક જ ગણાય
ઓસીઆઈ યોજના મૂળ ભારતીય વંશના હોય પરંતુ અન્ય દેશની નાગરિકતા ધરાવતા હોય તેવા લોકો માટે શરૂ કરવામાં આવી છે. આ કાર્ડમાં સિટિઝન શબ્દ હોવા છતાં ઓસીઆઈ કાર્ડધારકો કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ સંપૂર્ણપણે વિદેશી નાગરિક જ ગણાય છે. આવા કાર્ડધારકોને ભારતમાં અનિશ્ચિત મુદત સુધી રહેવા, કૃષિ જમીન સિવાયની સ્થાવર મિલકત ખરીદવા અને વ્યાપારિક ગતિવિધિઓ ચલાવવાની છૂટછાટ મળે છે.
કોઈ રાજકીય અધિકારો ધરાવતા નથી
તેમને સામાન્ય વિદેશી નાગરિકોની જેમ વારંવાર વિઝા લેવાની કે પોલીસ નોંધણી કરાવવાની જરૂર પડતી નથી. તેમ છતાં ઓસીઆઈ કાર્ડધારકો પર બંધારણીય અને કાયદાકીય નિયંત્રણો લાદવામાં આવેલા છે. તેઓ ભારતીય નાગરિકોની જેમ કોઈ રાજકીય અધિકારો ધરાવતા નથી, જેથી તેઓ ચૂંટણીમાં મતદાન કરી શકતા નથી કે સંસદ અને વિધાનસભાની ચૂંટણી લડી શકતા નથી.
વિરોધ પ્રદર્શનોમાં સક્રિય ભાગ લઈ શકતા નથી
વિદેશી નાગરિક હોવાના કારણે તેઓ દેશના આંતરિક રાજકારણ, સંવેદનશીલ રેલીઓ કે વિરોધ પ્રદર્શનોમાં સક્રિય ભાગ લઈ શકતા નથી. જો વિદેશી નાગરિક આવા આંદોલનોમાં ભાગ લે તો તે વિઝા નિયમો અને ઓસીઆઈ શરતોનું ઉલ્લંઘન ગણાય છે. નાગરિકતા અધિનિયમની કલમ 7ડી હેઠળ જો કોઈ કાર્ડધારક રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કે જાહેર શાંતિ વિરુદ્ધ વર્તન કરે તો સરકાર તેમનું ઓસીઆઈ રજિસ્ટ્રેશન રદ પણ કરી શકે છે.
કેટલાક કાયદાકીય વિકલ્પો ઉપલબ્ધ
દેશ છોડવાની આ નોટિસ સામે અભિનેતા ઇમરાન ખાન અને તેમની કાનૂની સલાહકારોની ટીમ પાસે હજુ પણ કેટલાક કાયદાકીય વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. પ્રથમ કાનૂની માર્ગ તરીકે તેઓ આ 'લીવ ઇન્ડિયા' નોટિસને બોમ્બે હાઇકોર્ટમાં રિટ પિટિશન દ્વારા પડકારી શકે છે. તેઓ અદાલત સમક્ષ એવી રજૂઆત કરી શકે છે કે વિરોધ પ્રદર્શનમાં તેમની હાજરી કોઈપણ પ્રકારે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કે સાર્વભૌમત્વ માટે જોખમરૂપ ન હતી અને વહીવટીતંત્ર દ્વારા તેમને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની વાજબી તક આપવામાં આવી નથી.
કારણદર્શક નોટિસનો વિસ્તૃત પ્રત્યુત્તર આપવો પડશે
કોઈપણ વિદેશી વ્યક્તિ સામે દેશનિકાલ જેવી આકરી કાર્યવાહી થાય ત્યારે કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું યોગ્ય પાલન થયું છે કે નહીં તે ચકાસવાની સત્તા ઉચ્ચ અદાલત ધરાવે છે. આ ઉપરાંત જો કેન્દ્ર સરકાર તેમના ઓસીઆઈ કાર્ડને કાયમી ધોરણે રદ કરવાની કવાયત શરૂ કરે તો તેમણે નાગરિકતા અધિનિયમ હેઠળ જાહેર કરાતી કારણદર્શક નોટિસનો વિસ્તૃત પ્રત્યુત્તર આપવો પડશે. ત્રીજા વિકલ્પ તરીકે ઇમરાન ખાન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકાના માન્ય નાગરિક હોવાથી તેઓ મુંબઈ સ્થિત અમેરિકન દૂતાવાસનો સંપર્ક સાધીને કોન્સ્યુલર એક્સેસ મેળવી શકે છે અને રાજદ્વારી સ્તરે જરૂરી સહાય માટે પ્રયાસ કરી શકે છે. જોકે ભારતના ઘરેલુ કાયદા અને ફોરેનર્સ એક્ટના ઉલ્લંઘનના વિષયોમાં દેશની સ્થાનિક અદાલતોનો નિર્ણય સર્વોપરી ગણાય છે.
આ પણ વાંચો : New Delhi : કોણ રિલ બનાવે છે અને કોણ સાચો પત્રકાર...તે ઓળખવું મુશ્કેલ: કેન્દ્ર સરકાર
