અમેરિકામાં મિડટર્મ ચૂંટણીનાં પરિણામો વચ્ચે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટી માટે મુશ્કેલીઓ વધતી જોવા મળી રહી છે. અમેરિકન મીડિયા અનુસાર, સંસદનાં બંને ગૃહો એટલે કે હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ અને સેનેટમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટી આગળ ચાલી રહી છે. જો આ વલણ અંતિમ પરિણામોમાં પણ યથાવત્ રહે તો ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળનું રાજકીય સમીકરણ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ શકે છે.
ટ્રમ્પ માટે આગામી રાજકીય સફર આસાન નહીં રહે
ચૂંટણીનાં પરિણામો વચ્ચે ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે, 'હું બેલેટ પર નહોતો અને જો હોત તો અમે જંગી બહુમતીથી જીત્યા હોત.' જોકે, આ નિવેદનને ઔપચારિક હાર સ્વીકાર તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. તેમ છતાં, રિપબ્લિકન પાર્ટી સંસદમાં બહુમતી ગુમાવે તો ટ્રમ્પ માટે આગામી રાજકીય સફર આસાન નહીં રહે.
ટ્રમ્પને પાંચ મોટા રાજકીય પડકારો
અમેરિકાની સંસદમાં બહુમતી માત્ર કાયદા બનાવવાની શક્તિ જ નથી આપતી, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયો પર નજર રાખવાની અને તેમને પડકારવાની પણ સત્તા આપે છે. આવી સ્થિતિમાં ટ્રમ્પને પાંચ મોટા રાજકીય પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
1. ટ્રમ્પ સામે મહાભિયોગની તલવાર લટકશે
ડેમોક્રેટિક પાર્ટી માટે સૌથી મોટું હથિયાર મહાભિયોગ એટલે કે ઇમ્પીચમેન્ટ બની શકે છે. અમેરિકાના બંધારણ પ્રમાણે રાષ્ટ્રપતિ સામે મહાભિયોગની કાર્યવાહી શરૂ કરવાની સત્તા સંસદના નીચલા ગૃહ એટલે કે હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ પાસે છે. જો ડેમોક્રેટ્સ હાઉસમાં બહુમતી મેળવે છે તો તેઓ ટ્રમ્પના નિર્ણયો, નીતિઓ અથવા વહીવટી કામગીરીને આધારે મહાભિયોગની તપાસ શરૂ કરી શકે છે. મહાભિયોગના પ્રસ્તાવને હાઉસમાં પસાર કરવા માટે સામાન્ય બહુમતીની જરૂર પડે છે. નોંધનીય છે કે ટ્રમ્પના પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન પણ બે વખત તેમની સામે મહાભિયોગની કાર્યવાહી થઈ હતી. જોકે, બંને વખત સેનેટમાં તેમને દોષિત ઠેરવીને પદ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા નહોતા. રાષ્ટ્રપતિને પદ પરથી હટાવવા માટે સેનેટમાં હાજર સભ્યોના બે તૃતીયાંશ મતની જરૂર પડે છે. તેથી મહાભિયોગ પસાર થવો અને રાષ્ટ્રપતિને પદ પરથી હટાવવા એ બંને અલગ પ્રક્રિયાઓ છે. જો ડેમોક્રેટ્સ મહાભિયોગની પ્રક્રિયા શરૂ કરે તો ટ્રમ્પનો મોટાભાગનો સમય પોતાના બચાવમાં પસાર થઈ શકે છે. પરિણામે સરકારની કામગીરી અને રાજકીય વિશ્વસનીયતા પર અસર પડી શકે છે.
2. ટ્રમ્પના કાયદાકીય એજન્ડા પર લાગી શકે છે બ્રેક
ટ્રમ્પે બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન ટેક્સમાં ઘટાડો, ગેરકાયદે ઇમિગ્રેશન સામે કડક કાર્યવાહી, સરહદ સુરક્ષા અને અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવાનાં અનેક વચનો આપ્યાં છે..પરંતુ અમેરિકામાં કોઈ મોટો કાયદો પસાર કરવા માટે સંસદની ભૂમિકા અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. હાઉસ અને સેનેટ બંનેની મંજૂરી વગર મોટા ભાગના કાયદાકીય પ્રસ્તાવો આગળ વધી શકતા નથી. જો બંનેમાંથી એક ગૃહ પણ ડેમોક્રેટ્સના નિયંત્રણમાં જાય તો ટ્રમ્પ માટે પોતાના એજન્ડાને કાયદાનું સ્વરૂપ આપવું મુશ્કેલ બની શકે છે. વિપક્ષી પાર્ટી ટ્રમ્પના બિલનો વિરોધ કરી શકે છે, તેમાં ફેરફારની માગણી કરી શકે છે અથવા તેને પસાર થતો અટકાવી શકે છે. આવી સ્થિતિને અમેરિકાની રાજનીતિમાં 'પોલિસી ગ્રિડલોક' કહેવામાં આવે છે. એટલે કે સરકાર અને સંસદ વચ્ચે મતભેદ એટલા વધી જાય કે મહત્ત્વના નિર્ણયો અટકી જાય. આની અસર ટેક્સ નીતિ, ઇમિગ્રેશન, સરકારી ખર્ચ અને આર્થિક સુધારા જેવા ક્ષેત્રોમાં જોવા મળી શકે છે.
3. સંસદીય તપાસ અને સમન્સથી વધશે ટ્રમ્પની મુશ્કેલી
જો ડેમોક્રેટ્સને સંસદનાં ગૃહો અથવા તેમની સમિતિઓમાં નિયંત્રણ મળે તો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સામે તપાસનો દોર શરૂ થઈ શકે છે. અમેરિકાની સંસદીય સમિતિઓને સરકારી વિભાગોની કામગીરીની તપાસ કરવાની સત્તા હોય છે. સમિતિઓ દસ્તાવેજો મંગાવી શકે છે, અધિકારીઓને સવાલો પૂછી શકે છે અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ સમન્સ પણ મોકલી શકે છે. ડેમોક્રેટ્સ ટ્રમ્પ સરકારના નાણાકીય નિર્ણયો, સરકારી નિમણૂકો, વ્હાઇટ હાઉસની કામગીરી અને વિવિધ નીતિઓની તપાસ કરી શકે છે. આવી તપાસમાં કેબિનેટના સભ્યો, સરકારી અધિકારીઓ અને રાષ્ટ્રપતિના સલાહકારોને પણ હાજર થવું પડી શકે છે. તેના કારણે ટ્રમ્પ સરકાર સતત રાજકીય દબાણમાં રહી શકે છે. મીડિયામાં પણ સરકારની વિકાસલક્ષી કામગીરી કરતાં તપાસ, વિવાદો અને રાજકીય આરોપો વધારે ચર્ચામાં રહેવાની શક્યતા છે.
4. જજ અને મહત્ત્વના અધિકારીઓની નિમણૂકમાં અવરોધ
અમેરિકામાં રાષ્ટ્રપતિને તમામ મહત્ત્વના પદો પર પોતાની પસંદગીના અધિકારીઓની નિમણૂક કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા નથી.સુપ્રીમ કોર્ટના જજ, અન્ય ફેડરલ જજ, રાજદૂતો અને અનેક વરિષ્ઠ અધિકારીઓની નિમણૂક માટે સેનેટની મંજૂરી જરૂરી હોય છે. જો સેનેટમાં ડેમોક્રેટ્સ બહુમતી મેળવે તો ટ્રમ્પ દ્વારા કરવામાં આવતી નિમણૂકોને મંજૂરી આપવામાં વિલંબ થઈ શકે છે અથવા તેમના નામનો વિરોધ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ન્યાયતંત્રમાં પોતાની વિચારધારા સાથે મેળ ખાતા જજોની નિમણૂક કરવી ટ્રમ્પ માટે મુશ્કેલ બની શકે છે. આ ઉપરાંત સરકારના વિવિધ વિભાગોમાં મહત્ત્વનાં પદો લાંબા સમય સુધી ખાલી રહી શકે છે. પરિણામે વહીવટી કામગીરી પર પણ અસર થઈ શકે છે.
5. બજેટ વિવાદ અને સરકારી શટડાઉનનું જોખમ
અમેરિકામાં સરકાર ચલાવવા માટે દર વર્ષે બજેટ અને સરકારી ખર્ચને લગતા પ્રસ્તાવોને સંસદની મંજૂરી લેવી પડે છે. આ ઉપરાંત દેશની દેવાની મર્યાદા વધારવા માટે પણ કાયદાકીય મંજૂરી જરૂરી બની શકે છે. જો હાઉસમાં ડેમોક્રેટ્સનું નિયંત્રણ હોય તો તેઓ ટ્રમ્પ સરકારના બજેટ સામે વાંધો ઉઠાવી શકે છે. સરકારના ખર્ચમાં ફેરફારની માગણી કરી શકે છે અથવા પોતાની શરતો મૂકી શકે છે.જો બંને પક્ષો વચ્ચે સહમતી ન બને તો અમેરિકામાં સરકારી શટડાઉનની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. શટડાઉન દરમિયાન અનેક સરકારી વિભાગોની કામગીરી પ્રભાવિત થાય છે. કેટલાક સરકારી કર્મચારીઓને પગાર મળવામાં વિલંબ થઈ શકે છે. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને કેટલીક સરકારી સેવાઓ પણ બંધ અથવા મર્યાદિત થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિ અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થા અને આંતરરાષ્ટ્રીય છબી માટે પણ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
ભારતીય મૂળના ઉમેદવારોની પણ ચૂંટણીમાં ચર્ચા
આ મિડટર્મ ચૂંટણીમાં ભારતીય મૂળના અમેરિકન ઉમેદવારોની કામગીરી પણ ચર્ચાનો વિષય બની છે. અનેક ભારતીય મૂળના ઉમેદવારો અલગ-અલગ રાજ્યોમાં ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. ફ્લોરિડાના 22મા કોંગ્રેસનલ ડિસ્ટ્રિક્ટમાં ડેમોક્રેટિક ઉમેદવાર પિયા ડાંડિયાએ જીત મેળવી હોવાના અહેવાલ છે. તેમને આશરે 52.2 ટકા મત મળ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. વર્જિનિયાના 10મા કોંગ્રેસનલ ડિસ્ટ્રિક્ટમાંથી સુહાસ સુબ્રમણ્યમે પણ ફરી જીત મેળવી છે. તેમને આશરે 63 ટકા મત મળ્યા છે. આ તેમની હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં બીજી ટર્મ હશે. તેઓ અગાઉ 2024માં વર્જિનિયાથી કોંગ્રેસમાં પહોંચનારા પ્રથમ ભારતીય અમેરિકન બન્યા હતા. મેરીલેન્ડનાં અરુણા મિલરે પણ ફરી જીત મેળવી હોવાનું જણાવાયું છે. તેઓ લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર તરીકે બીજી વખત જવાબદારી સંભાળશે. બીજી તરફ ઓહાયોના ગવર્નર પદની ચૂંટણીમાં ભારતીય મૂળના રિપબ્લિકન ઉમેદવાર વિવેક રામાસ્વામીને હારનો સામનો કરવો પડ્યો છે. ડેમોક્રેટિક ઉમેદવાર ડૉ. એમી એક્ટને તેમને હરાવ્યા હોવાના અહેવાલ છે. આ ઉપરાંત રો ખન્ના, અમી બેરા, પ્રમિલા જયપાલ, રિતેશ ટંડન, નીરવ શેઠ, અમીશ શાહ, મહેશ ગનોરકર, સંદીપ દીક્ષિત અને અનિલ કુમાર સહિતના ભારતીય મૂળના ઉમેદવારોની ચૂંટણી પર પણ નજર છે.
ભારત પર શું અસર થઈ શકે?
અમેરિકાની રાજકીય સ્થિતિમાં ફેરફાર થાય તો તેની અસર ભારત સાથેના સંબંધો પર પણ પડી શકે છે. જોકે, મિડટર્મ ચૂંટણીમાં ડેમોક્રેટ્સની જીતનો અર્થ અમેરિકાની વિદેશનીતિમાં તાત્કાલિક મોટો ફેરફાર થાય એવો નથી. રાષ્ટ્રપતિ પાસે વિદેશનીતિ અને વહીવટી નિર્ણયોની મહત્ત્વપૂર્ણ સત્તા રહે છે. તેમ છતાં સંસદમાં ડેમોક્રેટ્સનું વર્ચસ્વ વધે તો ભારત સાથેના વેપાર કરાર, ટેરિફ, વિઝા નીતિ, ટેક્નોલોજી સહયોગ અને સંરક્ષણ સંબંધિત ખર્ચ અંગે ચર્ચા અને દબાણ વધી શકે છે. ભારતીય આઈટી ક્ષેત્ર, અમેરિકામાં કામ કરતા ભારતીય વ્યાવસાયિકો અને વેપાર ક્ષેત્ર માટે પણ અમેરિકાની નીતિઓ મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
હવે ટ્રમ્પ માટે આગળનો રસ્તો કેટલો મુશ્કેલ?
અમેરિકાની મિડટર્મ ચૂંટણી માત્ર સાંસદોની પસંદગીની ચૂંટણી નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિની કામગીરી અંગે જનતાના અભિપ્રાયનું પ્રતિબિંબ પણ છે. જો ડેમોક્રેટ્સ બંને ગૃહોમાં બહુમતી મેળવવામાં સફળ થાય તો ટ્રમ્પે પોતાના દરેક મોટા નિર્ણય માટે સંસદના વિરોધનો સામનો કરવો પડી શકે છે. મહાભિયોગની શક્યતા, કાયદાકીય એજન્ડામાં અવરોધ, સંસદીય તપાસ, નિમણૂકોમાં વિલંબ અને બજેટ વિવાદ જેવા પાંચ પડકારો તેમના બીજા કાર્યકાળને મુશ્કેલ બનાવી શકે છે. જોકે, અંતિમ રાજકીય ચિત્ર સ્પષ્ટ થયા પછી જ કહી શકાશે કે ટ્રમ્પ માટે સંસદમાં કેટલો મોટો પડકાર ઊભો થયો છે. એક વાત ચોક્કસ છે કે અમેરિકાની સંસદનું નિયંત્રણ બદલાય તો વ્હાઇટ હાઉસની સત્તા પર અંકુશ વધે છે અને ટ્રમ્પની રાજકીય રણનીતિમાં મોટા ફેરફારો કરવાની ફરજ પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો : Vadodara : ગુમ થયેલા આફ્રિકન પોપટ લડ્ડુને શોધી લાવનારને એક લાખનું ઇનામ મળશે, પરિવાર શોકમગ્ન