આ હુમલાઓમાં 3 હજાર જેટલા લોકો માર્યા ગયા હતા. આ પછી, અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાનમાં લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ કરી. અલ કાયદાનો આધાર તૂટી ગયો, અને તેના નેતાઓ છુપાઈને ભાગી ગયા હતા.
શું છે અલ કાયદા ?
અલ-કાયદાની સ્થાપના 1980ના દાયકાના અંતમાં ઓસામા બિન લાદેનના નેતૃત્વ હેઠળ થઈ હતી. બિન લાદેને અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયેત સૈન્ય સામે લડતા આરબ લડવૈયાઓ માટે લોકો અને સંસાધનો એકત્રિત કર્યા હતા. આ નેટવર્ક પાછળથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને તેના સાથીઓ સામે હિંસક અભિયાનનું કેન્દ્ર બન્યું. તેણે 1998માં કેન્યા અને તાંઝાનિયામાં યુએસ દૂતાવાસો પર થયેલા બોમ્બ વિસ્ફોટોની જવાબદારી સ્વીકારી હતી. જેમાં 224 લોકો માર્યા ગયા હતા. ત્રણ વર્ષ પછી, ૯/૧૧ ના હુમલાએ અલ-કાયદાને વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ ઓળખાતું આતંકવાદી સંગઠન બનાવ્યું હતુ.
9/11 પછી અલ-કાયદાના નેતાઓનું શું થયું?
અફઘાનિસ્તાનમાં યુએસ અભિયાન પછી, અલ-કાયદાને તેના ભૂતપૂર્વ સલામત આશ્રયસ્થાન છોડી દેવાની ફરજ પડી હતી. ડિસેમ્બર 2001માં, યુએસ અને તાલિબાન વિરોધી દળોએ તોરા બોરા વિસ્તારમાં અલ-કાયદાના ઠેકાણાઓ પર દરોડા પાડ્યા. જોકે, બિન લાદેન ત્યાંથી ફરાર થયો હતો. લગભગ એક દાયકા પછી 2011માં, યુએસ વિશેષ દળોએ તેને પાકિસ્તાનના એબોટાબાદમાં મારી નાખ્યો હતો.
9/11 પછી તેનો પ્રભાવ કેવી રીતે ફેલાયો?
અલ-કાયદાની વિચારધારા સાથે જોડાયેલા અથવા તેનાથી પ્રભાવિત સંગઠનોએ વિવિધ દેશોમાં હુમલાઓ કર્યા હતા. 2002માં ઇન્ડોનેશિયાના બાલીમાં થયેલા હુમલામાં 202 લોકો માર્યા ગયા. 2004માં મેડ્રિડમાં થયેલા ટ્રેન બોમ્બ વિસ્ફોટમાં 190થી વધુ લોકો માર્યા ગયા. 2005માં લંડનમાં ટ્રેનો અને બસો પર થયેલા આત્મઘાતી હુમલામાં 52 લોકો માર્યા ગયા હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન, અલ-કાયદાની વિવિધ શાખાઓ પણ ઉભરી આવી હતી. તેણે ઇરાકમાં એક મજબૂત જૂથ બનાવ્યું. બાદમાં, તેના સંગઠનો ઉત્તર આફ્રિકા, યમન અને સીરિયામાં પણ સક્રિય થયા.
આજે અલ-કાયદા ક્યાં સૌથી વધુ સક્રિય ?
આજે, આફ્રિકા અલ-કાયદા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રદેશોમાંનું એક બની ગયું છે. થિંક ટેન્ક કાઉન્સિલ ઓન ફોરેન રિલેશન્સ અનુસાર, સોમાલિયા અને પશ્ચિમ આફ્રિકાનો સાહેલ પ્રદેશ તેના મુખ્ય કેન્દ્રો છે. અહીં, અલ-શબાબ અને જેએનઆઈએમ જેવા જૂથો નબળા સરકારો, સ્થાનિક સંઘર્ષો અને સુરક્ષા ખામીઓનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો પ્રભાવ વધારી રહ્યા છે. તેહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન પણ પાકિસ્તાનમાં સક્રિય છે. યુએનના અહેવાલોમાં અલ-કાયદા અને ટીટીપી વચ્ચે વૈચારિક, તાલીમ અને અન્ય સંબંધોનું દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવ્યું છે.
અલ-કાયદાની હાલની સ્થિતિ
1. કદાચ 25 વર્ષમાં અલ-કાયદામાં સૌથી મોટો ફેરફાર એ છે કે તે હવે ફક્ત એક સંગઠન નથી, પરંતુ એક વિખરાયેલું નેટવર્ક છે.
2. બિન લાદેન અને ઝવાહિરી જેવા મુખ્ય નેતાઓના નાશથી સંગઠનની કેન્દ્રીય શક્તિ ચોક્કસપણે નબળી પડી ગઈ, પરંતુ તેનાથી તેની વિચારધારાનો નાશ થયો નહીં.
3. આજે, પ્રાદેશિક જૂથો સ્થાનિક મુદ્દાઓને તેમની વિચારધારા સાથે જોડે છે. આ જ કારણ છે કે આફ્રિકાના કેટલાક ભાગોમાં અલ-કાયદાના સહયોગીઓ ફક્ત હુમલાઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ પ્રદેશ, સંસાધનો અને સ્થાનિક વસ્તી પર પણ પ્રભાવ મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
4. ઘાતક સંઘર્ષોને રોકવા માટે પ્રતિબદ્ધ સંગઠન, ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇસિસ ગ્રુપ અનુસાર, સાહેલમાં JNIMનું વિસ્તરણ આ બદલાતી વ્યૂહરચનાનું ઉદાહરણ આપે છે.
શું 2001નું અલ-કાયદા અને આજનું નેટવર્ક એક સમાન ?
1. એ સમજવું પણ મહત્વપૂર્ણ છે કે આજના અલ-કાયદાને 2001 ના અલ-કાયદા સાથે સરખાવવું યોગ્ય રહેશે નહીં.
2. તેનું કેન્દ્રીય નેતૃત્વ હવે પહેલા જેવું રહ્યું નથી. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને અન્ય દેશો દ્વારા લાંબા ગાળાના આતંકવાદ વિરોધી કામગીરીએ તેના જૂના માળખાને નોંધપાત્ર રીતે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
3. જોકે, તેના પ્રાદેશિક સાથીઓ કેટલાક વિસ્તારોમાં વધુ મજબૂત બન્યા છે.
વેસ્ટ પોઈન્ટ ખાતે કોમ્બેટિંગ ટેરરિઝમ સેન્ટર જણાવે છે કે આજે ખતરો ફક્ત 9/11 જેવા એક મોટા હુમલા સાથે સંબંધિત નથી, પરંતુ નાના અને મોટા પ્રાદેશિક સંઘર્ષો, સ્થાનિક આતંકવાદ અને લાંબા ગાળાની અસ્થિરતા સાથે પણ સંબંધિત છે.
અલ-કાયદાની વાસ્તવિકતા શું ?
અલ-કાયદા લુપ્ત થયું નથી, પરંતુ તે બદલાઈ ગયું છે. ઓસામા બિન લાદેનના મૃત્યુ, ઝવાહિરીના મૃત્યુ અને ઇસ્લામિક સ્ટેટના ઉદયથી તેનું ભૂતપૂર્વ સ્વરૂપ નબળું પડી ગયું. પરંતુ સંગઠને તેના પ્રાદેશિક જૂથો દ્વારા પોતાને જાળવી રાખ્યું છે. આજે, તેનો સૌથી મોટો પ્રભાવ આફ્રિકામાં અને થોડા અંશે દક્ષિણ એશિયામાં દેખાય છે. આ જ કારણ છે કે, તેને નિષ્ક્રિય સંગઠન ગણવાને બદલે, નિષ્ણાતો તેને એક નેટવર્ક તરીકે જુએ છે જે ઓછા દૃશ્યમાન હોવા છતાં, લાંબા સમય સુધી સક્રિય રહી શકે છે.
આજે અલ કાયદાની એકંદર સ્થિતિ કેવી ?
25 વર્ષ પહેલાં, અલ કાયદાએ એક એવો હુમલો કર્યો હતો. જેણે વૈશ્વિક સુરક્ષાને બદલી નાખી હતી. આજે, બિન લાદેન હવે નથી, તેનું જૂનું નેટવર્ક હવે નથી, અને ઇસ્લામિક સ્ટેટે તેને પડકાર ફેંક્યો છે. છતાં, અલ કાયદાની વિચારધારા અને સંલગ્ન જૂથો જીવંત છે. આનો અર્થ એ છે કે /11નો અલ કાયદા નબળો પડ્યો છે. પરંતુ અદ્રશ્ય થયો નથી. તેણે પોતાનો ચહેરો, તેની પદ્ધતિઓ બદલી નાખી છે અને નવા વિસ્તારોમાં પોતાનો પ્રભાવ વિસ્તાર્યો છે.
નિષ્કર્ષઃ
એક સમયનું કેન્દ્રિય આતંકી સંગઠન અલ-કાયદા આજે એક વૈશ્વિક નેટવર્કમાં ફેરવાઈ ચૂક્યું છે. ૨૫ વર્ષના વિરોધી અભિયાનો પછી પણ તેની વિચારધારા જીવંત છે, જે દર્શાવે છે કે માત્ર આતંકી નેતાઓને ખતમ કરવાથી આતંકવાદનો નાશ નથી થતો. વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે અલ-કાયદા આજે પણ એક મોટો અને જટિલ પડકાર બની રહેલો છે.
આ પણ વાંચોઃ યુએનમાં Correct The Map પ્રસ્તાવ પર ભારત, અમેરિકા અને પાકિસ્તાન સામસામે