અમેરિકામાં 3 નવેમ્બરના રોજ મધ્યાવધિ ચૂંટણી યોજાવાની છે. આ ચૂંટણીમાં માત્ર મતદારોના મત જ નહીં, પરંતુ અબજો ડોલરનું ચૂંટણી ફંડિંગ પણ ચર્ચામાં છે. મોટી કંપનીઓ, અબજોપતિ ઉદ્યોગપતિઓ અને રાજકીય સંગઠનો પોતાની પસંદગીના પક્ષને મજબૂત બનાવવા માટે કરોડો ડોલર ખર્ચી રહ્યાં છે. આ વખતે ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ વ્યક્તિગત દાન આપનાર એલન મસ્ક છે. તેમણે રિપબ્લિકન પક્ષ સાથે જોડાયેલા સંગઠનોને 44.6 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. બીજી તરફ, ચૂંટણી ફંડિંગમાં રિપબ્લિકન પક્ષને ટેકો આપનારા દાનદાતાઓનો હિસ્સો આશરે 60 ટકા હોવાનું કહેવાય છે.
ઉમેદવારને સીધું દાન આપવાની મર્યાદા નક્કી
અમેરિકામાં ચૂંટણી ફંડિંગને લઈને એક મોટો પ્રશ્ન એ પણ છે કે જ્યારે ઉમેદવારને સીધું દાન આપવાની મર્યાદા નક્કી છે, ત્યારે અબજોપતિ ઉદ્યોગપતિઓ કરોડો ડોલર ચૂંટણીમાં કેવી રીતે ખર્ચી શકે છે? તેનો જવાબ અમેરિકાની ચૂંટણી વ્યવસ્થામાં રહેલી સુપર પીએસી અને રાજકીય બિનનફાકારક સંસ્થાઓમાં છુપાયેલો છે. ચાલો સમજીએ કે અમેરિકામાં મધ્યાવધિ ચૂંટણી શું છે, ચૂંટણી ફંડિંગ કેવી રીતે કામ કરે છે અને આ વખતે ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ નાણાં કોણ ખર્ચી રહ્યું છે.
સૌથી પહેલાં જાણો, અમેરિકામાં મધ્યાવધિ ચૂંટણી શું હોય છે?
અમેરિકામાં રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ 4 વર્ષનો હોય છે. રાષ્ટ્રપતિના કાર્યકાળની વચ્ચે એટલે કે 2 વર્ષ બાદ યોજાતી ચૂંટણીઓને મધ્યાવધિ ચૂંટણી કહેવામાં આવે છે. આ ચૂંટણીઓમાં અમેરિકાની સંસદ એટલે કે કોંગ્રેસના બંને ગૃહો પ્રતિનિધિ સભા અને સેનેટની બેઠકો માટે મતદાન થાય છે. આ ઉપરાંત અનેક રાજ્યોમાં રાજ્યપાલ અને અન્ય સ્થાનિક પદો માટે પણ ચૂંટણી યોજાય છે.
આ વખતે 3 નવેમ્બરના રોજ ચૂંટણી
આ વખતે 3 નવેમ્બરના રોજ યોજાનારી ચૂંટણીમાં પ્રતિનિધિ સભાની તમામ 435 બેઠકો અને સેનેટની 100માંથી 35 બેઠકો માટે મતદાન થશે. તેની સાથે 36 રાજ્યોમાં રાજ્યપાલની પણ પસંદગી કરવામાં આવશે. પ્રતિનિધિ સભાના સભ્યોનો કાર્યકાળ 2 વર્ષનો હોય છે, જ્યારે સેનેટના સભ્યોનો કાર્યકાળ 6 વર્ષનો હોય છે.
જનતાના અભિપ્રાય તરીકે પણ જોવામાં આવે છે
મધ્યાવધિ ચૂંટણીને રાષ્ટ્રપતિના કામકાજ પર જનતાના અભિપ્રાય તરીકે પણ જોવામાં આવે છે. જો રાષ્ટ્રપતિનો પક્ષ ચૂંટણીમાં સારું પ્રદર્શન કરે તો તેની રાજકીય તાકાત વધી શકે છે. બીજી તરફ, જો વિપક્ષ વધુ બેઠકો જીતે તો રાષ્ટ્રપતિ માટે પોતાના નિર્ણયો સંસદમાં મંજૂર કરાવવા મુશ્કેલ બની શકે છે.
ચૂંટણીમાં કયા પક્ષને સૌથી વધુ દાન મળ્યું?
આ વખતે અમેરિકાની ચૂંટણીમાં દાનના મામલે રિપબ્લિકન પક્ષ આગળ હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.વોશિંગ્ટન પોસ્ટના અહેવાલ અનુસાર, 2026ની મધ્યાવધિ ચૂંટણીમાં અત્યાર સુધીના 50 સૌથી મોટા વ્યક્તિગત દાનદાતાઓ અને સંગઠનોએ કુલ 2.77 અબજ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે.
રિપબ્લિકન પક્ષને 1.67 અબજ ડોલરનું દાન
આ પૈકી રિપબ્લિકન પક્ષને ટેકો આપનારા દાનદાતાઓ અને સંગઠનોએ 1.67 અબજ ડોલર આપ્યા છે. આ કુલ દાનના આશરે 60 ટકા છે.
ડેમોક્રેટિક પક્ષને 83.2 કરોડ ડોલરનું દાન
બીજી તરફ, ડેમોક્રેટિક પક્ષને ટેકો આપનારા દાનદાતાઓએ 83.2 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. આ કુલ દાનના આશરે 30 ટકા છે. બાકીના 26.4 કરોડ ડોલર એવા દાનદાતાઓ અને સંગઠનો તરફથી આવ્યા છે, જે બંને પક્ષો અથવા વિશેષ હિતોનું સમર્થન કરે છે. આ રીતે રિપબ્લિકન પક્ષના સમર્થકોનું યોગદાન ડેમોક્રેટિક પક્ષના સમર્થકો કરતાં લગભગ બમણું છે.
એલન મસ્ક સૌથી મોટા વ્યક્તિગત દાનદાતા
2026ની ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ દાન આપનારા અબજોપતિઓની યાદીમાં એલન મસ્ક પ્રથમ સ્થાને છે. અમેરિકાના ફેડરલ ચૂંટણી પંચ એટલે કે એફઈસીના આંકડા અનુસાર, ટેસ્લા અને સ્પેસએક્સના વડા એલન મસ્કે 44.6 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. તેમણે રિપબ્લિકન પક્ષ સાથે જોડાયેલા સંગઠનોને ટેકો આપ્યો છે. બીજા સ્થાને એલિઝાબેથ અને રિચર્ડ ઉઇહલિન છે. બંનેએ મળીને 15 કરોડ ડોલરનું દાન આપ્યું છે. ત્રીજા સ્થાને જેફ અને જેનિન યાસ છે. બંનેએ મળીને 11 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. જેફ યાસ ટ્રેડિંગ કંપની સસ્કેહાના ઇન્ટરનેશનલ ગ્રુપના સહસ્થાપક છે.
જ્યોર્જ સોરોસે ડેમોક્રેટિક પક્ષને દાન આપ્યું
બીજી તરફ, ડેમોક્રેટિક પક્ષને ટેકો આપનારા સૌથી મોટા વ્યક્તિગત દાનદાતાઓમાં જ્યોર્જ સોરોસનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે 10.2 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. ત્યારબાદ ન્યૂયોર્કના ભૂતપૂર્વ મેયર માઇક બ્લૂમબર્ગે 8.4 કરોડ ડોલર અને લિંક્ડઇનના સહસ્થાપક રીડ હોફમેન તથા તેમની પત્ની મિશેલ યીએ મળીને 4.1 કરોડ ડોલરનું દાન આપ્યું છે.
અગાઉની ચૂંટણીમાં પણ એલન મસ્ક સૌથી આગળ હતા
2023-24ની અમેરિકાની સંઘીય ચૂંટણીઓમાં પણ એલન મસ્ક સૌથી મોટા વ્યક્તિગત દાનદાતા હતા.તેમણે તે ચૂંટણીમાં 29.14 કરોડ ડોલરનું દાન આપ્યું હતું અને રિપબ્લિકન પક્ષને ટેકો આપ્યો હતો.બીજા સ્થાને ટિમોથી મેલન હતા, જેમણે આશરે 19.70 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું હતું. ત્રીજા સ્થાને મિરિયમ ઓ. એડેલસન હતાં. તેમણે આશરે 14.83 કરોડ ડોલરનું દાન આપ્યું હતું. ચોથા સ્થાને રિચાર્ડ અને એલિઝાબેથ ઉઇહલિન હતાં, જેમણે મળીને આશરે 14.35 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું હતું. પાંચમા સ્થાને કેનેથ સી. ગ્રિફિન હતા. તેમણે આશરે 10.84 કરોડ ડોલરનું દાન આપ્યું હતું. આ દર્શાવે છે કે અમેરિકાની ચૂંટણીમાં મોટા ઉદ્યોગપતિઓ અને અબજોપતિઓ લાંબા સમયથી રાજકીય પક્ષો અને ચૂંટણી સંગઠનોને ભારે નાણાકીય સહાય આપતા રહ્યા છે.
રાજકીય સંગઠનો પણ ખર્ચી રહ્યાં છે અબજો ડોલર
અમેરિકામાં ચૂંટણી ફંડિંગનો મોટો હિસ્સો રાજકીય બિનનફાકારક સંગઠનો અને સુપર પીએસી દ્વારા ખર્ચવામાં આવે છે. રિપબ્લિકન પક્ષને ટેકો આપનારા સંગઠનોમાં વન નેશને સૌથી વધુ 13.3 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. ત્યારબાદ અમેરિકન એક્શન નેટવર્કે 6.43 કરોડ ડોલર અને અમેરિકન પ્રોસ્પેરિટી એલાયન્સે 5.07 કરોડ ડોલર આપ્યા છે. બીજી તરફ, ડેમોક્રેટિક પક્ષને ટેકો આપનારા સંગઠનોમાં મેજોરિટી ફોરવર્ડે 10.2 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. હાઉસ મેજોરિટી ફોરવર્ડે 9.37 કરોડ ડોલર અને ઇકોનોમિક ઓપોર્ચ્યુનિટી ફંડે 4.15 કરોડ ડોલર આપ્યા છે. આ સંગઠનોનો મુખ્ય હેતુ પોતાની પસંદગીના પક્ષને ચૂંટણીમાં મજબૂત બનાવવાનો અને સંસદમાં વધુ બેઠકો જીતવામાં મદદ કરવાનો હોય છે.
ક્રિપ્ટો કંપનીઓ અને ઉદ્યોગ જૂથોનું પણ મોટું યોગદાન
અમેરિકાની મધ્યાવધિ ચૂંટણીમાં ક્રિપ્ટોકરન્સી કંપનીઓ અને ઔદ્યોગિક જૂથોએ પણ મોટી રકમ ખર્ચી છે. અમેરિકાના સૌથી મોટા ક્રિપ્ટોકરન્સી વિનિમય મંચ કોઇનબેઝે 5.78 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. ત્યારબાદ બ્લોકચેન ચુકવણી કંપની રિપલે 4.96 કરોડ ડોલર અને ક્રિપ્ટો ડોટ કોમ પાછળની કંપની ફોરિસ ડીએએક્સએ 3.9 કરોડ ડોલર આપ્યા છે. આ ઉપરાંત ઔદ્યોગિક જૂથ કોચે 4.68 કરોડ ડોલર અને રમતગમતના સટ્ટા સાથે જોડાયેલી કંપની ડ્રાફ્ટકિંગ્સે 4.04 કરોડ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે. આ કંપનીઓ માટે ચૂંટણીમાં ખર્ચ કરવાનો હેતુ માત્ર રાજકીય પક્ષને ટેકો આપવાનો જ નથી. ઘણી વખત તેઓ એવી નીતિઓ અને કાયદાઓને આગળ વધારવા માગે છે, જે તેમના વ્યવસાયના હિતમાં હોય.
અમેરિકામાં ચૂંટણી ફંડિંગની મર્યાદા કેટલી છે?
અમેરિકામાં કોઈ વ્યક્તિ ઉમેદવારના ચૂંટણી અભિયાનને સીધું દાન આપે તો તેની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. અમેરિકાના ફેડરલ ચૂંટણી પંચ અનુસાર, કોઈ વ્યક્તિ એક સંઘીય ઉમેદવારના ચૂંટણી અભિયાનને એક ચૂંટણી દીઠ વધુમાં વધુ 3,500 ડોલરનું દાન આપી શકે છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે જ્યારે ઉમેદવારને સીધું દાન આપવાની મર્યાદા આટલી ઓછી છે, ત્યારે એલન મસ્ક જેવા અબજોપતિઓ કરોડો ડોલર કેવી રીતે ખર્ચી શકે છે? તેનો જવાબ છે સુપર પીએસી.
શું છે સુપર પીએસી અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
સુપર પીએસી એવી રાજકીય સંસ્થાઓ છે, જે ચૂંટણીમાં કોઈ ઉમેદવારના સમર્થન અથવા વિરોધમાં અમર્યાદિત નાણાં એકત્ર કરી શકે છે અને ખર્ચી શકે છે. આ સંસ્થાઓ મુખ્યત્વે રાજકીય જાહેરાતો, પ્રચાર અભિયાન અને મતદારો સુધી સંદેશ પહોંચાડવા માટે નાણાં ખર્ચે છે. જોકે, તેના પર એક મહત્વપૂર્ણ શરત લાગુ પડે છે. સુપર પીએસી પોતાના ખર્ચ અંગે કોઈ ઉમેદવાર અથવા તેના ચૂંટણી અભિયાન સાથે મળીને નિર્ણય લઈ શકતી નથી. 2010માં અમેરિકાની અદાલતોના બે ચુકાદા બાદ સ્વતંત્ર રાજકીય સંગઠનો માટે ચૂંટણીમાં અમર્યાદિત ખર્ચ કરવાનો માર્ગ ખુલ્યો હતો. ત્યારબાદ સુપર પીએસીનો પ્રભાવ ઝડપથી વધ્યો.
માહિતી અમેરિકાના ફેડરલ ચૂંટણી પંચને આપવી પડે
સુપર પીએસીને પોતાના દાનદાતાઓની માહિતી અમેરિકાના ફેડરલ ચૂંટણી પંચને આપવી પડે છે.પરંતુ કેટલીક બિનનફાકારક સંસ્થાઓને પોતાના મૂળ દાનદાતાઓની માહિતી જાહેર કરવી ફરજિયાત નથી. આથી ચૂંટણીમાં ખર્ચ થતું નાણું ખરેખર કઈ વ્યક્તિ અથવા કંપની તરફથી આવ્યું છે તે જાણવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
ચૂંટણી ફંડિંગની રાષ્ટ્રપતિ પર શું અસર પડે છે?
અમેરિકામાં ચૂંટણી ફંડિંગ માત્ર પ્રચાર પૂરતું મર્યાદિત નથી. તે રાજકીય શક્તિ અને નીતિઓ પર પ્રભાવ પાડવાનું માધ્યમ પણ બની શકે છે. જે પક્ષ ચૂંટણીમાં વધુ બેઠકો જીતે છે, તેને સંસદમાં કાયદા બનાવવાની અને રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયોનું સમર્થન અથવા વિરોધ કરવાની વધુ શક્તિ મળે છે. જો રાષ્ટ્રપતિનો પક્ષ મધ્યાવધિ ચૂંટણીમાં બહુમતી ગુમાવે, તો તેના માટે બજેટ, કાયદા અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો મંજૂર કરાવવા મુશ્કેલ બની શકે છે. આ જ કારણ છે કે મધ્યાવધિ ચૂંટણીને રાષ્ટ્રપતિના કાર્યકાળની મહત્વપૂર્ણ રાજકીય કસોટી માનવામાં આવે છે.
અમેરિકાની રાજનીતિમાં નાણાંનું મહત્વ
આ વખતે ચૂંટણીમાં અબજો ડોલરનું દાન, અબજોપતિઓનું સમર્થન અને રાજકીય સંગઠનોની સક્રિયતા દર્શાવે છે કે અમેરિકાની રાજનીતિમાં નાણાંનું મહત્વ કેટલું વધી ગયું છે.
ટ્રમ્પના બાકીના કાર્યકાળની રાજકીય દિશા
અમેરિકાની મધ્યાવધિ ચૂંટણીમાં મતદારોનો મત સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ ચૂંટણી ફંડિંગ પણ રાજકીય પક્ષોની તાકાત નક્કી કરવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. એલન મસ્ક જેવા અબજોપતિઓથી લઈને ક્રિપ્ટો કંપનીઓ અને રાજકીય સંગઠનો સુધી, તમામ પોતાની પસંદગીના પક્ષને મજબૂત બનાવવા માટે મોટી રકમ ખર્ચી રહ્યાં છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે 3 નવેમ્બરના રોજ મતદારો કયા પક્ષને સંસદમાં વધુ તાકાત આપે છે અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બાકીના કાર્યકાળની રાજકીય દિશા કેવી નક્કી થાય છે.