2025નો મહાકુંભ મેળો 13મી જાન્યુઆરીથી શરૂ થયો છે અને 26મી ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ મહાશિવરાત્રીના દિવસે તેનું સમાપન થશે. 26મી ફેબ્રુઆરીથી આગામી કુંભ સુધી તમે દિગંબર સાધુઓને ફરીથી જોશો નહીં. મહાકુંભની સમાપ્તિ પછી, દિગંબર સાધુઓ તેમના સંબંધિત અખાડાઓમાં પાછા ફરે છે.
પ્રયાગરાજ પછી આગામી કુંભ ગોદાવરી નદીના કિનારે નાસિકમાં યોજાશે. જેનું આયોજન 2027માં કરવામાં આવશે. છેલ્લી વખત અહીં 2015માં જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન કુંભ મેળો યોજાયો હતો. અખાડાઓ ભારતના વિવિધ ભાગોમાં સ્થિત છે અને આ નાગા સાધુઓ ત્યાં ધ્યાન, સાધના અને ધાર્મિક ઉપદેશોનો અભ્યાસ કરે છે. કેટલાક નાગા સાધુઓ કાશી (વારાણસી), હરિદ્વાર, ઋષિકેશ, ઉજ્જૈન અથવા પ્રયાગરાજ જેવા પ્રખ્યાત તીર્થસ્થાનોમાં રહે છે.
મહાકુંભ પછી દિગંબર સાધુઓ ક્યાં જાય છે?
કુંભમાં મોટાભાગના નાગા સાધુઓ બે ખાસ અખાડાઓમાંથી આવે છે. એક અખાડો વારાણસીનો મહાપરિનિર્વાણ અખાડો છે અને બીજો પંચ દશનમ જુના અખાડા છે. આ બંને અખાડાઓના નાગા સાધુઓ કુંભનો ભાગ બને છે. આ સાધુઓ હાથમાં ત્રિશૂળ, શરીર પર ભસ્મ, રુદ્રાક્ષની માળા અને કેટલીકવાર તેમના શરીરની આસપાસ પ્રાણીઓની ચામડી વીંટાળીને કુંભમાં આવે છે.
કુંભનું પ્રથમ શાહી સ્નાન ગંબર સાધુઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને તે પછી જ અન્ય ભક્તોને કુંભ સ્નાન કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે છે. નાગા સાધુઓ દિગંબર સ્વરૂપમાં એટલે કે અન્ય દિવસોમાં નગ્ન રહેતા નથી. દિગંબર સ્વરૂપ સમાજમાં સ્વીકાર્ય નથી, તેથી જ આ સાધુઓ ગમછા પહેરે છે અને કુંભ પછી આશ્રમોમાં રહે છે. દિગંબર એટલે પૃથ્વી અને અંબર. નાગા સાધુઓ માને છે કે પૃથ્વી તેમનો પલંગ છે અને અંબર તેમનું આવરણ છે. તેથી જ તેઓ કુંભના અમૃતની વર્ષા કરવા માટે નાગા સ્વરૂપે આવે છે.
કુંભ મેળો સમાપ્ત થાય પછી..?
જ્યારે કુંભ મેળો સમાપ્ત થાય છે, ત્યારે દિગંબર સાધુઓ તેમના સંબંધિત અખાડાઓમાં પાછા ફરે છે. આ અખાડાઓમાં નાગા સાધુઓ ધ્યાન અને સાધના કરે છે અને ધાર્મિક શિક્ષણ પણ આપે છે. તેઓ તપસ્વી જીવનશૈલી ધરાવે છે. ઘણા નાગા સાધુઓ હિમાલય, જંગલો અને અન્ય એકાંત સ્થળોએ તપસ્યા કરવા જાય છે. તે જ સમયે, ઘણા નાગા સાધુઓ તેમના શરીરની આસપાસ ભભૂતા સાથે તપસ્યા કરવા હિમાલયમાં જાય છે. અહીં તેઓ કઠોર તપસ્યા કરે છે અને ફળ અને ફૂલ ખાઈને જીવિત રહે છે.
મહાકુંભમેળો કેમ યોજાય?
એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે સૂર્ય મકર રાશિમાં હોય છે અને ગુરુ વૃષભ રાશિમાં હોય છે ત્યારે ગંગા, યમુના અને અદ્રશ્ય સરસ્વતીના પવિત્ર કિનારે મહાકુંભ યોજાય છે. હરિદ્વારઃ કહેવાય છે કે જ્યારે ગુરુ કુંભ રાશિમાં હોય છે અને સૂર્ય મેષ રાશિમાં હોય છે ત્યારે કુંભ ગંગાના કિનારે પડે છે. નાસિકઃ એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે ગુરુ અને સૂર્ય સિંહ રાશિમાં હોય છે ત્યારે કુંભનું આયોજન નાસિકમાં ગોદાવરી નદીના કિનારે થાય છે. ઉજ્જૈનઃ એવું કહેવાય છે કે જ્યારે ગુરુ સિંહ રાશિમાં હોય છે અને સૂર્ય મેષ રાશિમાં હોય છે ત્યારે કુંભનું આયોજન ઉજ્જૈનમાં ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે થાય છે.
