- ED એટલે કે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટની રચના 1956માં થઈ હતી
- એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટની રચનાનો હેતુ મની લોન્ડરિંગ રોકવાનો
- 2002માં, પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ પ્રથમ વખત ઘડ્યો
એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ એટલે કે ED આ નામ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ભારતમાં ઘણી હેડલાઇન્સ બનાવી રહ્યું છે. તેનું કારણ ED દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી છે. EDની આ કાર્યવાહી લોકસભા ચૂંટણીમાં મોટો મુદ્દો છે. શાસક NDA અને વિપક્ષનું INDI ગઠબંધન બંને EDની કાર્યવાહીને ટાંકીને પોતપોતાના મતદારોને આકર્ષવામાં વ્યસ્ત છે.
EDની કાર્યવાહીનો મુદ્દો પણ ઘણી જગ્યાએ ચર્ચામાં
તાજેતરમાં, પશ્ચિમ બંગાળમાં એક રેલીમાં EDની કાર્યવાહીને મુદ્દો બનાવતી વખતે, PM મોદીએ કહ્યું હતું કે, જો ત્રીજી વખત સરકાર બનશે તો ED દ્વારા જપ્ત કરવામાં આવેલા તમામ પૈસા ગરીબોમાં વહેંચવામાં આવશે. જો આ માટે કાયદો બનાવવાની જરૂર પડશે તો અમે તેના પર પણ વિચાર કરીશું.
વિપક્ષ EDની આ કાર્યવાહીને રાજકીય રીતે પ્રેરિત ગણાવી રહ્યો
તે જ સમયે, વિપક્ષ EDની આ કાર્યવાહીને રાજકીય રીતે પ્રેરિત ગણાવી રહ્યો છે. વિરોધ પક્ષોનું કહેવું છે કે છેલ્લા 10 વર્ષમાં EDની 90 ટકાથી વધુ કાર્યવાહી માત્ર વિપક્ષી નેતાઓ સામે જ થઈ છે. વિપક્ષે સરકારમાં આવે તો તેને સુધારવાની વાત કરી છે. આ બધા વચ્ચે EDની કાર્યવાહીના નવા ડેટા ચર્ચામાં છે. આ માહિતી અનુસાર UPAની સરખામણીએ NDA સરકાર દરમિયાન EDની કાર્યવાહીમાં ઘણો વધારો થયો છે. માત્ર ધરપકડની વાત કરીએ તો UPAની સરખામણીએ NDA સરકારમાં 2500 ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે.
ED નો ઈતિહાસ શું છે તે જાણો
EDનું પૂરું નામ એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ છે. તેની રચના 1956માં થઈ હતી. EDની રચનાનો હેતુ મની લોન્ડરિંગ રોકવાનો છે. તેથી તેને ભારતની કાયદા અમલીકરણ ગુપ્તચર એજન્સી પણ કહેવામાં આવે છે. 2002માં, પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ પ્રથમ વખત ઘડવામાં આવ્યો હતો અને EDને વધુ સત્તા આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદો 2005માં અમલમાં આવ્યો હતો. PMLAનો ઉદ્દેશ્ય ભારતની બહાર અથવા સ્વિસ બેંકોમાં મોકલવામાં આવતા નાણાંને રોકવાનો હતો અને નાણાં ક્યાં મોકલવામાં આવી રહ્યા હતા તે પણ શોધવાનો હતો.
ED પાસે કોઈપણ સંજોગોમાં કોઈપણ કારણ આપ્યા વિના ધરપકડ કરવાની સત્તા
નિષ્ણાતો કહે છે કે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ કોઈ કેસમાં ત્યારે જ કાર્યવાહી કરી શકશે જ્યારે અન્ય કોઈ એજન્સી અથવા પોલીસ દ્વારા એફઆઈઆર દાખલ કરવામાં આવશે. ED પાસે હાલમાં જે સૌથી મહત્વની સત્તા છે તે કોઈપણ સંજોગોમાં કોઈ પણ કારણ આપ્યા વિના ધરપકડ કરવાની છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ EDની કસ્ટડીમાં આવે છે ત્યારે તેણે કોર્ટમાં પોતાની નિર્દોષતા સાબિત કરવી પડે છે. અન્ય એજન્સીઓ અને પોલીસની કાર્યવાહીમાં આવું થતું નથી. આ જ કારણ છે કે EDની ચુંગાલમાં ફસાયેલા વ્યક્તિને કોર્ટમાંથી ઝડપથી જામીન નથી મળતા. બંધારણની વાત કરીએ તો EDના વડાને ડાયરેક્ટર કહેવામાં આવે છે. કામકાજને સરળ બનાવવા માટે, સમગ્ર ED સિસ્ટમને 9 ભાગોમાં વહેંચવામાં આવી છે. આમાં 5 ઝોન અને 4 વિભાગો છે.
EDની કાર્યવાહીનો સંપૂર્ણ હિસાબ
2005-14 સુધીમાં 29ની ધરપકડ, 1797 કેસ નોંધાયા ED 2005 થી PMLA હેઠળ કાર્યવાહી કરી રહી છે. માહિતી અનુસાર, 2005 થી 2014 સુધી, EDએ આ કલમ હેઠળ 1797 કેસ નોંધ્યા, જ્યારે આ સમયગાળા દરમિયાન તપાસ એજન્સીએ 29 લોકોની ધરપકડ કરી.
9 વર્ષમાં EDએ કેટલા દરોડા પાડ્યાં?
આ 9 વર્ષમાં EDએ 84 દરોડા પાડ્યા છે. દરોડાને લગતી મોટાભાગની કાર્યવાહી વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા વચેટિયાઓ સામે કરવામાં આવી હતી. 2005-14 સુધીમાં ED દ્વારા લગભગ 5100 કરોડ રૂપિયાની સંપત્તિ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. તપાસ એજન્સી દ્વારા 104 કેસમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી. એટલું જ નહીં, આ 9 વર્ષમાં એક પણ કેસમાં એક પણ આરોપીને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો નથી.
2014-24 થી EDએ શું પગલાં લીધાં?
ઉપલબ્ધ ડેટા અનુસાર, આ 10 વર્ષમાં એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટે મની લોન્ડરિંગ હેઠળ 5155 કેસ નોંધ્યા છે. જે 2005-14 દરમિયાન કરતાં 3 ગણું વધુ હતું. EDએ 10 વર્ષમાં 7200 દરોડા પાડ્યા, જેમાં 12618 કરોડ રૂપિયા જપ્ત કરવામાં આવ્યા. વડાપ્રધાન મોદીના કહેવા પ્રમાણે 3000 કરોડ રૂપિયા માત્ર બંગાળમાંથી જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે.
2014-24 વચ્ચે PMLA કેસમાં 63 લોકોને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા
એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટે દરોડા દરમિયાન 755 લોકોની ધરપકડ કરી હતી. જેમાંથી 2 મુખ્યમંત્રી કક્ષાના નેતાઓ હતા. ઝારખંડના મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેન અને દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી હાલમાં EDની પકડમાં છે. કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, 2014-24 વચ્ચે PMLA કેસમાં 63 લોકોને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા છે. સરકારનું કહેવું છે કે મની લોન્ડરિંગના કેસમાં EDનો દોષી ઠેરવવાનો દર 96 ટકાથી વધુ છે. આ પણ અત્યાર સુધીનો રેકોર્ડ છે.
PMLA શું છે, તેમાં શું સજા છે?
2002 માં, અટલ બિહારી વાજપેયી સરકારે મની લોન્ડરિંગ અટકાવવા માટે પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ - PMLA પસાર કર્યો હતો. મની લોન્ડરિંગ એટલે ગેરકાયદેસર માધ્યમથી કમાયેલા નાણાંને કાનૂની માધ્યમથી કમાયેલા નાણાંમાં રૂપાંતરિત કરવું. આ કાયદો 1 જુલાઈ 2005ના રોજ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદા હેઠળના ગુનાઓની તપાસ કરવાની જવાબદારી એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ - EDની છે. જો આ કેસમાં કોઈ દોષી સાબિત થાય છે તો ઓછામાં ઓછી 3 વર્ષની સખત કેદની જોગવાઈ છે, જે 7 વર્ષ સુધી વધારી શકાય છે.
