- કોરાપુટ જિલ્લાના જેપોર ફોરેસ્ટ ડિવિઝનમાં ધ્રોંદ્રાખોલ આરક્ષિત જંગલ
- ગુપ્તેશ્વર જંગલ બાયો ડાયવર્સિટી હેરિટેજ સાઈટ 350 હેક્ટરમાં ફેલાયેલું છે
- સ્થાનિકોમાં જાગૃતિ-નિર્માણ પ્રવૃત્તિ માટે 35 લાખ આપવામાં આવ્યાં
ઓડિશાના કોરાપુટ જિલ્લાના જેપોર ફોરેસ્ટ ડિવિઝનમાં ધોંદ્રાખોલ આરક્ષિત જંગલમાં ગુપ્તેશ્વર શિવ મંદિરની નજીક સ્થિત ગુપ્તેશ્વર જંગલને રાજ્યમાં ચોથી બાયો ડાયવર્સિટી હેરિટેજ સાઈટ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ સાઈટ 350 હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલી છે. સ્થાનિક સમુદાય દ્વારા પરંપરાગત રીતે પૂજા કરવામાં આવે છે. તેના પવિત્ર ખાંચા સાથેના આ સ્થળને વનસ્પતિ અને પ્રાણી-સૃષ્ટિની વિશાળ શ્રેણી આપવામાં આવી છે.
બાયો ડાયવર્સિટી ઈન્વેન્ટરી અને સર્વેક્ષણમાં ઓછામાં ઓછા 608 જીવજંતુઓ
ઓડિશા બાયો ડાયવર્સિટી બોર્ડ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલ બાયો ડાયવર્સિટી ઈન્વેન્ટરી અને સર્વેક્ષણમાં ઓછામાં ઓછા 608 જીવજંતુઓ અહીં સામેલ છે. જેમાં સસ્તન પ્રાણીઓની 28 પ્રજાતિઓ, પક્ષીઓની 188 પ્રજાતિઓ, ઉભયજીવીની 18 પ્રજાતિઓ, સરિસૃપની 48 પ્રજાતિઓ, 45 પ્રજાતિઓ પરંતુ મીનોની 41 પ્રજાતિઓ છે. શલભની 43 પ્રજાતિઓ, ઓડોનેટ્સની 41 પ્રજાતિઓ, કરોળિયાની 30 પ્રજાતિઓ, વીંછીની છ પ્રજાતિઓ અને નીચલા અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓની 20 પ્રજાતિઓ છે.
ગુપ્તેશ્વરની ચૂનાના પત્થરની ગુફાઓ દક્ષિણ ઓડિશામાં
અહીં મગર, કાંગર વેલી રોક ગેકો, સેક્રેડ ગ્રોવ બુશ ફ્રોગ, અને બ્લેક બાઝા, જેર્ડન્સ બાઝા, મલબેર ટ્રોગન, કોમન હિલ માયના, સફેદ પેટવાળા વૂડપેકર, બેન્ડેડ બે કોયલ, વગેરે જેવા એવિફૌના જેવી નોંધપાત્ર પ્રાણી પ્રજાતિઓનું પણ દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. ગુપ્તેશ્વરની ચૂનાના પત્થરની ગુફાઓ દક્ષિણ ઓડિશામાં જોવા મળતી કુલ સોળ પ્રજાતિઓમાંથી આઠ પ્રજાતિના ચામાચીડિયાથી ભરેલી છે. તેમાંથી, બે પ્રજાતિઓ ગેલેરીટસ અને રાયનોલોફસ રૌક્સી ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચરની નજીકની જોખમી શ્રેણી હેઠળ છે.
મહત્વપૂર્ણ સૂક્ષ્મ જીવો આદિકાળની ઇકોસિસ્ટમમાં સામેલ
આ સાઈટમાં 182 પ્રજાતિના વૃક્ષો, 76 પ્રજાતિઓ ઝાડીઓ, 177 પ્રજાતિઓ વનસ્પતિઓ, 69 પ્રજાતિઓ આરોહકો, 14 પ્રજાતિઓ ઓર્કિડ અને જોખમી ઔષધીય વનસ્પતિઓ જેમ કે ભારતીય ટ્રમ્પેટ ટ્રી, ઈન્ડિયન સ્નેકરરૂટ, સી. પિઅર ટ્રી, ચાઈનીઝ ફીવર વેલો, રોહિતુકા ટ્રી, જોડપાકલી, ઈન્ડિયન જોઈન્ટફિર અને આદુ અને હળદરના જંગલી પાક સંબંધીઓની સંખ્યા. આ ઉપરાંત, ઘણા કૃષિ અને ઔદ્યોગિક રીતે મહત્વપૂર્ણ સૂક્ષ્મ જીવો પણ આ આદિકાળની ઇકોસિસ્ટમમાં સામેલ છે
અસ્તિત્વમાં હોવાનો સંકેત આપવામાં આવ્યો
આ જંગલ પ્રત્યે લોકોના સાંસ્કૃતિક જોડાણને વેગ આપતી વખતે ગુપ્તેશ્વરને BHS તરીકે જાહેર કરવાથી તેની અમૂલ્ય જૈવવિવિધતાનું સંરક્ષણ પણ થશે. આ ઘોષણા સાથે, રાજ્ય પાસે હવે ચાર જૈવવિવિધતા હેરિટેજ સાઇટ્સ છે. અન્ય ત્રણ કંધમાલા જિલ્લામાં મંદાસરુ BHS, ગજપતિ જિલ્લામાં મહેન્દ્રગિરી BHS અને બારગઢ અને બોલાંગીર જિલ્લામાં ગંધમર્દન BHS છે.
સ્થાનિકોમાં જાગૃતિ-નિર્માણ પ્રવૃત્તિ માટે 35 લાખ આપવામાં આવ્યાં
રાજ્ય સરકારે ઓડિશા જૈવવિવિધતા બોર્ડને સ્થાનિક સમુદાયોની સીધી ભાગીદારી દ્વારા આ સ્થળોના સઘન સંરક્ષણ અને વિકાસ માટે લાંબા ગાળાની યોજના તૈયાર કરવા જણાવ્યું છે. એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવા અને સ્થાનિકોમાં જાગૃતિ-નિર્માણ પ્રવૃત્તિઓ માટે રૂ. 35 લાખની રકમ આપવામાં આવી છે.
