ભારતે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સ્વદેશી ટેકનોલોજીના વિકાસમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી છે. સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO), ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ (BDL) અને ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) જેવી સંસ્થાઓએ વિશ્વ કક્ષાની શસ્ત્ર પ્રણાલીઓ વિકસાવી છે.
આ ફક્ત ભારતની સુરક્ષાને મજબૂત બનાવી રહ્યા નથી પરંતુ પડોશી દેશો, ખાસ કરીને પાકિસ્તાન માટે પણ એક મોટો ખતરો બની ગયા છે. કેટલાક મુખ્ય શસ્ત્રો છે - આકાશ મિસાઇલ, બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અને સ્કાય સ્ટ્રાઇકર આત્મઘાતી ડ્રોન.
આ શસ્ત્રો તેમની ચોકસાઈ, ગતિ અને વિનાશક શક્તિ માટે જાણીતા છે. ભારત-પાકિસ્તાન તણાવમાં તેમની ભૂમિકાએ તેમને વધુ ચર્ચામાં લાવ્યા છે. ચાલો આપણે યુદ્ધના મેદાનમાં આ શસ્ત્રોની વિશેષતાઓ, મહત્વ અને ભૂમિકા પર વિગતવાર નજર કરીએ.
આકાશ મિસાઇલ
આકાશ મિસાઇલ સિસ્ટમ એ ભારતની સ્વદેશી સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ સિસ્ટમ છે, જેને DRDO દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. આ મિસાઇલ સિસ્ટમ ભારતીય વાયુસેના અને સેનાની કરોડરજ્જુ બની ગઈ છે. હવાઈ સંરક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આકાશ મિસાઇલની વિશેષતા
રેન્જ અને ઊંચાઈ: આકાશ મિસાઈલ 25-45 કિમીના અંતરે અને 18,000 મીટરની ઊંચાઈ સુધીના લક્ષ્યોને નિશાન બનાવી શકે છે. તે ફાઇટર એરક્રાફ્ટ, ક્રુઝ મિસાઇલ, ડ્રોન અને બેલિસ્ટિક મિસાઇલોનો નાશ કરવામાં સક્ષમ છે.
ચોકસાઈ: તેની ચોકસાઈ 90% થી વધુ છે. તે એક સમયે 64 લક્ષ્યોને ટ્રેક કરી શકે છે અને 12 પર હુમલો કરી શકે છે.
ગતિશીલતા: આકાશ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે મોબાઇલ છે અને તેને T-72, BMP ચેસિસ અથવા ટાટાના હેવી મોબિલિટી ટ્રક્સ પર તૈનાત કરી શકાય છે. તે મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશમાં પણ અસરકારક રીતે કાર્ય કરે છે.
રડાર અને માર્ગદર્શન: તેમાં રાજેન્દ્ર 3D પેસિવ ઇલેક્ટ્રોનિકલી સ્કેન કરેલ એરે રડાર અને કમાન્ડ માર્ગદર્શન સિસ્ટમ છે, જે તેને ખૂબ અસરકારક બનાવે છે.
પ્રદર્શન
8-10 મે 2025 ના રોજ પાકિસ્તાન દ્વારા કરવામાં આવેલા ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાઓને આકાશ મિસાઇલ સિસ્ટમ દ્વારા સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા હતા. આકાશ-એનજી દ્વારા શ્રીનગરમાં એક પાકિસ્તાની JF-17 ફાઇટર જેટ અને પંજાબમાં એક ફતેહ-1 મિસાઇલને હવામાં જ તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, તેણે DJI લશ્કરી ડ્રોન અને PL-15 મિસાઇલોને પણ નિષ્ક્રિય કરી દીધા. આ પ્રદર્શન ભારતના 'આયર્ન ડોમ' ના રૂપમાં આકાશની શક્તિનું પ્રદર્શન કરે છે.
બ્રહ્મોસ મિસાઇલ: વિશ્વની સૌથી ઝડપી ક્રુઝ મિસાઇલ
બ્રહ્મોસ મિસાઇલ ભારત અને રશિયાના સંયુક્ત સાહસનું પરિણામ છે. તેને વિશ્વની સૌથી ઝડપી સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઇલ માનવામાં આવે છે. આ મિસાઇલ ભારતીય સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનામાં તૈનાત છે. તેની ગતિ, ચોકસાઈ અને વિનાશક શક્તિ માટે પ્રખ્યાત.
વિશેષતા
ગતિ: બ્રહ્મોસ મેક 2.8 (ધ્વનિની ગતિ કરતાં લગભગ ત્રણ ગણી) ની ઝડપે ઉડે છે. તેના નવીનતમ સંસ્કરણો હાઇપરસોનિક ગતિ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.
રેન્જ: શરૂઆતના 290 કિમીથી, તેની સ્ટ્રાઇક રેન્જ હવે 900-1500 કિમી સુધી વધી ગઈ છે.
લોન્ચ પ્લેટફોર્મ: તેને જમીન, સમુદ્ર, સબમરીન અને હવામાંથી લોન્ચ કરી શકાય છે. તે જહાજ વિરોધી અને જમીન પર હુમલો બંને ભૂમિકાઓ ભજવવા સક્ષમ છે.
ચોકસાઈ: બ્રહ્મોસ તેની રડાર-ચોકી શકવાની ક્ષમતા અને લક્ષ્ય ચોકસાઈ માટે જાણીતું છે, જે તેને દુશ્મન હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ માટે વર્ચ્યુઅલ રીતે અભેદ્ય બનાવે છે.
સ્કાય સ્ટ્રાઈકર આત્મઘાતી ડ્રોન:
સ્કાય સ્ટ્રાઈકર એ એક કામિકાઝે ડ્રોન છે જે ભારત અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના સંયુક્ત સાહસ તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યો છે. આ ડ્રોન તેની ચોકસાઈ અને 'લોન્ચ એન્ડ ફોરગેટ' ટેકનોલોજી માટે જાણીતું છે.
વિશેષતા
લાયટરિંગ ક્ષમતા: સ્કાય સ્ટ્રાઈકર લાંબા સમય સુધી લક્ષ્ય વિસ્તાર પર ફરતો રહી શકે છે. લક્ષ્ય ઓળખી શકે છે. ચોકસાઈથી હુમલો કરી શકે છે.
પેલોડ: તે 5-10 કિલોગ્રામ વિસ્ફોટક પેલોડ વહન કરી શકે છે, જે નાના પરંતુ મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્યોને નષ્ટ કરવામાં અસરકારક છે.
સ્વાયત્તતા: આ ડ્રોન સ્વાયત્ત રીતે લક્ષ્યોને ટ્રેક અને નાશ કરી શકે છે, જેનાથી ઓપરેટર દ્વારા વારંવાર નિયંત્રણની જરૂરિયાત દૂર થાય છે.
રેન્જ અને સ્પીડ: તેની રેન્જ અને સ્પીડ તેને શહેરી અને જટિલ ભૂપ્રદેશમાં અસરકારક બનાવે છે.
