- સમગ્ર વિવાદ 13.37 એકર જમીનનો છે
- 10.9 એકર જમીન શ્રી કૃષ્ણના જન્મસ્થળ પાસે છે
- 2.5 એકર જમીન શાહી ઈદગાહ મસ્જિદ પાસે છે
શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ મથુરા શહેરમાં શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ મંદિર પરિસરની બાજુમાં છે. સમગ્ર વિવાદ 13.37 એકર જમીનનો છે. આ જમીનમાંથી 10.9 એકર જમીન શ્રી કૃષ્ણના જન્મસ્થળ પાસે અને 2.5 એકર જમીન શાહી ઈદગાહ મસ્જિદ પાસે છે. આવો જાણીએ સમગ્ર ઘટના વિશે...
કૃષ્ણ જન્મભૂમિ-શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ વિવાદમાં મોટો નિર્ણય
મથુરામાં કૃષ્ણ જન્મભૂમિ-શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ વિવાદમાં મોટો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે આજે શાહી ઈદગાહ મસ્જિદની અરજીને ફગાવી દીધી હતી જેમાં હિન્દુ પક્ષો દ્વારા દાખલ કરાયેલા 18 દાવાઓની સ્વીકાર્યતાને પડકારવામાં આવી હતી. આ નિર્ણય સાથે તમામ 18 કેસોની યોગ્યતાના આધારે સુનાવણી કરવાનો રસ્તો સાફ થઈ ગયો છે. જસ્ટિસ મયંક કુમાર જૈનની ખંડપીઠે તમામ 18 કેસને વિચારવા લાયક ગણ્યા છે. કોર્ટના આ આદેશ બાદ ફરી એકવાર શ્રી કૃષ્ણ જન્મસ્થળનો મુદ્દો ગરમાયો છે. ચાલો જાણીએ શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ અને શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ વચ્ચે શું છે વિવાદ? વિવાદ ક્યારે અને કેવી રીતે શરૂ થયો? હિન્દુ પક્ષ અને મુસ્લિમ પક્ષના દાવા શું છે? આજે શું નિર્ણય આવ્યો?
પહેલા જાણો હાઈકોર્ટે આજે શું કહ્યું?
જસ્ટિસ મયંક કુમાર જૈનના બનેલા સિંગલ જજે શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ કમિટીની અરજી પર સુનાવણી કર્યા બાદ 6 જૂને પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો. અરજીમાં હિંદુ પક્ષો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલા 18 કેસની સ્વીકાર્યતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. ગુરુવારે કોર્ટે મહત્વનો ચુકાદો આપતા મુસ્લિમ પક્ષની દલીલને ફગાવી દીધી હતી. ગુરુવારે, કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં કહ્યું હતું કે હિંદુ પક્ષકારોના દાવાઓ મર્યાદા અધિનિયમ અથવા પૂજા સ્થાન અધિનિયમ વગેરે હેઠળ પ્રતિબંધિત નથી. આ સાથે, કોર્ટે મેનેજમેન્ટ ટ્રસ્ટ શાહી મસ્જિદ ઇદગાહ (મથુરા) સમિતિ દ્વારા આપવામાં આવેલી પ્રાથમિક દલીલને ફગાવી દીધી હતી. સમિતિની દલીલ હતી કે હાઈકોર્ટ સમક્ષ પેન્ડિંગ કેસો પ્લેસ ઓફ વર્શીપ એક્ટ 1991, લિમિટેશન એક્ટ 1963 અને સ્પેસિફિક રિલીફ એક્ટ 1963 હેઠળ પ્રતિબંધિત છે.
કોર્ટમાં બંને પક્ષે શું દલીલો કરી?
સિંગલ જજે આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં મસ્જિદ કમિટીના વાંધાઓ પર સુનાવણી શરૂ કરી હતી. કોર્ટ સમક્ષ, મુસ્લિમ પક્ષે મુખ્યત્વે દલીલ કરી હતી કે હાઇકોર્ટ સમક્ષ પેન્ડિંગ મોટાભાગના દાવાઓમાં વાદીઓ જમીન પર માલિકી હક્ક માગી રહ્યા છે. આ માંગ શ્રી કૃષ્ણ જન્મસ્થાન સેવા સંઘ અને શાહી મસ્જિદ ઇદગાહના સંચાલન વચ્ચે 1968માં થયેલા કરારનો વિષય હતી. હકીકતમાં, 1968ના કરારમાં વિવાદિત જમીનનું વિભાજન કરવામાં આવ્યું હતું અને બંને જૂથોને 13.37 એકરના સંકુલમાં એકબીજાના વિસ્તારોથી દૂર રહેવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. મુસ્લિમ પક્ષે, જો કે, દલીલ કરી હતી કે કાયદાની પૂજા કાયદા 1991 સહિત અનેક નિયમો દ્વારા મુકદ્દમો ખાસ કરીને પ્રતિબંધિત છે.
હિન્દુ પક્ષકારોની દલીલ
બીજી તરફ, હિન્દુ પક્ષકારોએ દલીલ કરી હતી કે શાહી ઇદગાહના નામે કોઈ મિલકત સરકારી રેકોર્ડમાં નથી અને ગેરકાયદેસર રીતે કબજો કરવામાં આવ્યો છે. તેમણે એવી દલીલ પણ કરી હતી કે જો મિલકત વકફ મિલકત છે તો વકફ બોર્ડે જણાવવું જોઈએ કે વિવાદિત મિલકત કોણે દાનમાં આપી છે. તેમણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે આ કેસમાં પૂજા અધિનિયમ, મર્યાદા અધિનિયમ અને વકફ એક્ટ લાગુ પડતા નથી.
વિવાદિત મસ્જિદ 1669-70માં બાંધવામાં આવી હતી
કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલા મૂળ દાવામાં, અન્ય બાબતોની સાથે, શાહી ઈદગાહને હટાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. આ વચનોની સ્વીકાર્યતાને પડકારતાં, મુસ્લિમ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે વાદીએ દાવોમાં 1968નો કરાર સ્વીકાર્યો છે. વાદીએ એ હકીકત પણ સ્વીકારી છે કે જ્યાં ઈદગાહ બાંધવામાં આવી છે તે જમીનનો કબજો મસ્જિદ મેનેજમેન્ટના નિયંત્રણ હેઠળ છે અને તેથી દાવો મર્યાદા અધિનિયમ તેમજ પૂજા સ્થાનોના કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધિત કરવામાં આવશે. કારણ કે આ તથ્યને સૂટમાં પણ સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે વિવાદિત મસ્જિદ 1669-70માં બાંધવામાં આવી હતી.
મિલકતમાં રૂપાંતરિત કરવું એ વકફનો સ્વભાવ છે: હિંદુ પક્ષ
બીજી તરફ, હિંદુ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે કોઈપણ મિલકત પર અતિક્રમણ કરવું, તેની પ્રકૃતિ બદલવી અને તેને માલિકી વિના વકફ મિલકતમાં રૂપાંતરિત કરવું એ વકફનો સ્વભાવ છે અને આવી પ્રથાને મંજૂરી આપી શકાય નહીં. તેમણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે આ કેસમાં વકફ એક્ટની જોગવાઈઓ લાગુ થશે નહીં કારણ કે વિવાદમાં રહેલી મિલકત વકફ મિલકત નથી. એવી દલીલ પણ કરવામાં આવી હતી કે પ્રાચીન સ્મારકો સંરક્ષણ અધિનિયમ 1958 ની જોગવાઈઓ વિવાદિત મિલકતના સમગ્ર હિસ્સા પર લાગુ થાય છે. તેનું નોટિફિકેશન 26 ફેબ્રુઆરી 1920ના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું અને હવે આ મિલકત પર વકફની જોગવાઈઓ લાગુ થશે નહીં.
વિવાદ કેટલો જૂનો છે?
શાહી ઇદગાહ મસ્જિદ મથુરા શહેરમાં શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ મંદિર પરિસરની બાજુમાં છે. 12 ઓક્ટોબર 1968ના રોજ, શ્રી કૃષ્ણ જન્મસ્થાન સેવા સંસ્થાને શાહી મસ્જિદ ઇદગાહ ટ્રસ્ટ સાથે કરાર કર્યો. કરારમાં 13.37 એકર જમીન પર મંદિર અને મસ્જિદ બંનેના નિર્માણની જોગવાઈ છે. સમગ્ર વિવાદ આ 13.37 એકર જમીનને લઈને છે. આ જમીનમાંથી 10.9 એકર જમીન શ્રી કૃષ્ણના જન્મસ્થળ પાસે અને 2.5 એકર જમીન શાહી ઈદગાહ મસ્જિદ પાસે છે. આ કરારમાં, મુસ્લિમ પક્ષે તેની કબજે કરેલી કેટલીક જમીન મંદિર માટે આપી દીધી હતી અને બદલામાં મુસ્લિમ પક્ષને નજીકની કેટલીક જમીન આપવામાં આવી હતી. હવે હિન્દુ પક્ષે સમગ્ર 13.37 એકર જમીનનો કબજો મેળવવાની માંગ કરી છે.
ઈતિહાસ શું કહે છે?
એવું કહેવાય છે કે ઔરંગઝેબે શ્રી કૃષ્ણના જન્મસ્થળ પર બનેલા પ્રાચીન કેશવનાથ મંદિરનો નાશ કર્યો હતો અને તે જ જગ્યાએ 1669-70માં શાહી ઈદગાહ મસ્જિદ બનાવી હતી. 1770માં ગોવર્ધનમાં મુઘલો અને મરાઠાઓ વચ્ચે યુદ્ધ થયું હતું. આમાં મરાઠાઓનો વિજય થયો. વિજય પછી, મરાઠાઓએ મંદિરનું પુનર્નિર્માણ કર્યું. 1935માં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે બનારસના રાજા કૃષ્ણ દાસને 13.37 એકર જમીન ફાળવી. 1951માં શ્રી કૃષ્ણ જન્મભૂમિ ટ્રસ્ટે આ જમીન સંપાદિત કરી હતી.
