- દેશની સત્તાનો રસ્તો ઉત્તર પ્રદેશથી પસાર થાય છે
- યુપીમાં રાહુલ ગાંધી અને અખિલેશ યાદવે ભાજપની જીતની બાજી બગાડી
- અખિલેશ યાદવની પીડીએ ફોર્મુલા ખૂબ હિટ નીવડી
યુપીની 80 લોકસભા સીટ પર રાજકીય ગણિત સ્પષ્ટ થતું દેખાઈ રહ્યું છે. અત્યાર સુધીના ટ્રેન્ડ્સ પ્રમાણે ભાજપ અને સપા ગઠબંધ વચ્ચે કાંટાની ટક્કર જોવા મળી રહી છે. સપા અને કોંગ્રેસની લોકસભા સીટ વધતી જોવા મળી રહી છે જ્યારે ભાજપની બેઠકો ઘટતી દેખાઈ રહી છે. એટલું જ નહિ ભાજપના સહયોગી જૂથોની બેઠકો ઓછી થઈ રહી છે. બસપા પ્રમુખ માયાવતીને એકલા લોકસભા ચૂંટણી લડવાનો દાવ મોંઘો પડતો જોવા મળી રહ્યો છે. બસપા માટે ખાતું ખોલવાનું મુશ્કેલ થઈ રહ્યું છે જ્યારે દલિત રાજનીતિના ચર્ચાસ્પદ ચહેરા એવા સમાજવાદી પાટીના નેતા ચંદ્રશેખર આઝાદ જીત નોંધાવી રહ્યા છે.
દેશની સત્તાનો રસ્તો ઉત્તર પ્રદેશથી પસાર થાય છે. ભાજપ-2014 અને 2019માં યુપીમાં માર્ગેથી જ કેન્દ્રમાં સરકાર બનાવવામાં સફળતા મેળવી હતી પરંતુ વર્ષ-2024માં રાહુલ ગાંધી અને અખિલેશ યાદવ વિઘ્ન બની ગયા. ભાજપની સત્તાની હેટ્રિક રોકવા સપા અને કોંગ્રેસે હાથ મિલાવી લેતા સફળ દેખાઈ રહ્યા છે. ભાજપનો સૌથી મોટો ઝટકો યુપીમાં જોવા મળી રહ્યો છે. જ્યાં અખિલેશ યાદવની પીડીએ ફોર્મુલા અને રાહુલ ગાંધીનું બંધારણ અને અનામત પર ખતરાનો મુદ્દો કામ કરતો જોવા મળી રહ્યો છે.
જ્યારે સપા યુપીમાં 30થી વધુ લોકસભા બેઠકો પર આગળ છે, ત્યારે ભાજપની બેઠકોની સંખ્યા ઘટી રહી છે. કોંગ્રેસ એકને બદલે 6 થી 7 બેઠકો જીતી રહી હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. તે જ સમયે, ભાજપ 34 બેઠકો પર આગળ છે, જેમાંથી તે ઘણી બેઠકો પર ખૂબ જ ઓછા માર્જિનથી આગળ છે. ભાજપના સાથી પક્ષ આરએલડી તેના ક્વોટાની બંને બેઠકો પર આગળ છે, જ્યારે અપના દળ (એસ) તેના ક્વોટાની બંને બેઠકો પર અટવાયેલી છે, સુભાસ્પાના ઓમ પ્રકાશ રાજભરના પુત્ર અરવિંદ રાજભર ઘોસી અને સંજય નિષાદના પુત્ર પ્રવીણ નિષાદ સંત. નિષાદ પાર્ટી કબીર નગર સીટ પર પાછળ છે.
અખિલેશ યાદવ અને રાહુલ ગાંધીની વ્યૂહરચના યુપીમાં ભાજપ અને તેના સાથી પક્ષોની સોશિયલ એન્જિનિયરિંગથી વધુ વજન ધરાવતી હોય તેવું લાગે છે. રાહુલ ગાંધીએ બંધારણ અને અનામતનો મુદ્દો ઉઠાવીને દલિત સમુદાયને એક કરવામાં ઘણી હદે સફળતા મેળવી છે. આ સિવાય માત્ર જ્ઞાતિની વસ્તીગણતરી કરાવવાની હિલચાલ જ નહીં પરંતુ અનામતની 50 ટકા મર્યાદા વધારવાની વાતે પણ ઓબીસીમાં આશા જગાવી છે. તે જ સમયે, સપા પ્રમુખ અખિલેશ યાદવની પીડીએ ફોર્મ્યુલા એટલે કે પછાત, દલિત અને લઘુમતી દાવ સફળ રહી છે. એટલું જ નહીં, સપા-કોંગ્રેસના ગઠબંધન પછી મુસ્લિમોની એકતાએ ભાજપનો આખો ખેલ બગાડી નાખ્યો છે.
અખિલેશની પીડીએ ફોર્મ્યુલા ખૂબ હુટ નીવડી
અખિલેશ યાદવે સપાની યાદવ-મુસ્લિમ તરફી છબીને તોડવા માટે આ મુદ્દે પીડીએ ફોર્મ્યુલા અજમાવી છે. સપાએ યુપીમાં બિન-યાદવ અને બિન-મુસ્લિમ ઉમેદવારો પર દાવ રમ્યો હતો. આ વખતે અખિલેશ યાદવે યુપીમાં માત્ર ચાર મુસ્લિમ અને પાંચ યાદવ ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતાર્યા હતા. કુર્મી સમુદાયમાંથી 10, મલ્લાહ સમુદાયમાંથી 5 અને કુશવાહા-મૌર્ય-શાક્યમાંથી 6 ઉમેદવારો મેદાનમાં ઉતર્યા હતા. આ ઉપરાંત રાજભર સમાજમાંથી પણ ઉમેદવાર આપવામાં આવ્યો હતો. ઠાકુરો અને બ્રાહ્મણોને ગણતરીની ટિકિટ આપવામાં આવી હતી. આ વખતે, સપાએ અનામત બેઠકો તેમજ સામાન્ય શ્રેણીની બે બેઠકો પર દલિત સમુદાયના ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતારવાનો પ્રયોગ કર્યો હતો. કુર્મી-શાક્ય-મલ્લા અને દલિત સમાજ પર સટ્ટો રમવાનો જુગાર સફળ થતો જણાય છે. અખિલેશે પીડીએ ફોર્મ્યુલા દ્વારા બીજેપીના સોશિયલ એન્જિનિયરિંગને માત આપી છે.
બંધારણ અને અનામતનો હિસ્સો
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ આ લોકસભા ચૂંટણીમાં બંધારણ અને અનામતનો મુદ્દો જોરદાર રીતે ઉઠાવ્યો હતો. આ બહાને રાહુલ ગાંધી કહી રહ્યા છે કે જો ભાજપ સત્તામાં આવશે તો બંધારણ અને અનામતને ખતમ કરી દેશે. સપાના વડા અખિલેશ યાદવ પણ બંધારણ અને અનામતને લઈને નિવેદન આપતા જોવા મળ્યા હતા. આનું પરિણામ એ આવ્યું કે દલિત સમાજમાં એ વાત પ્રચલિત થઈ કે જો ભાજપ સત્તામાં આવશે તો બંધારણ બદલી નાખશે, કારણ કે ભાજપના કેટલાક નેતાઓ અહંકારથી કહેતા પણ જોવા મળ્યા હતા કે બંધારણ બદલી શકાય તે માટે 400 બેઠકોની જરૂર છે. આના કારણે મોટી સંખ્યામાં દલિત સમુદાય માત્ર ભાજપ જ નહીં પરંતુ BSP જેવી દલિત આધારિત પાર્ટીઓ પણ છોડીને ઈન્ડિયા એલાયન્સની તરફેણમાં ઊભો રહ્યો. પરિણામ એ છે કે સપા અને કોંગ્રેસને લીડ મળી રહી છે. ભાજપ ચૂંટણીમાં આ કથા તોડી શકી નથી.
મુસ્લિમોની વોટિંગ પેટર્નથી રમત બદલાઈ ગઈ
યુપીમાં લગભગ 20 ટકા મુસ્લિમ મતદારો છે. સપા અને કોંગ્રેસના ગઠબંધન બાદ મુસ્લિમોની તમામ દુવિધાઓનો અંત આવ્યો. બસપાના વડા માયાવતીએ મોટી સંખ્યામાં મુસ્લિમ સમુદાયના ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતાર્યા હતા, જ્યારે યુપીમાં સપા 4 અને કોંગ્રેસે માત્ર બે મુસ્લિમ ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતાર્યા હતા. આ પછી પણ મુસ્લિમોએ બીએસપીના મુસ્લિમ ઉમેદવારો કરતાં ઈન્ડિયા એલાયન્સના બિન-મુસ્લિમ ઉમેદવારોને મહત્વ આપ્યું. મુસ્લિમોનો સંપૂર્ણ મત ભારત જોડાણની તરફેણમાં ગયો છે. જેના કારણે ભારત ગઠબંધન અને બસપાનો આખો ખેલ બગડી ગયો. ચૂંટણી દરમિયાન મુસ્લિમોએ સંપૂર્ણ મૌન જાળવ્યું હતું અને મોટાપાયે મતદાન કરવાની વ્યૂહરચના ભારત ગઠબંધન માટે અનુકૂળ સાબિત થઈ છે.
