સેનાએ આ નોટિસ આર્મી એક્ટ, 1950 અને તેના હેઠળ ઘડાયેલા આર્મી રૂલ્સ 1954ની જોગવાઈઓ હેઠળ જારી કરી હતી.
શું મામલો છે?
સેનાના આર્મર્ડ કોર્પ્સમાં તૈનાત એક અધિકારીએ 10 ઓગસ્ટના રોજ જારી કરાયેલ કારણદર્શક નોટિસને પડકારતી નવી દિલ્હીમાં આર્મ્ડ ફોર્સિસ ટ્રિબ્યુનલની પ્રિન્સિપલ બેન્ચમાં અરજી દાખલ કરી છે. સેના પ્રમુખે અધિકારીને પૂછ્યું છે કે વહીવટી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા તેમને સેવામાંથી કેમ બરતરફ ન કરવા જોઈએ. નોટિસમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને કોર્ટ માર્શલ ટ્રાયલ યોગ્ય નથી. મેજર પર બે અન્ય લશ્કરી અધિકારીઓની પત્નીઓ સહિત અનેક મહિલાઓ સાથે લગ્નેત્તર સંબંધો રાખવાનો આરોપ છે.
કેસ કેવી રીતે શરૂ થયો?
મેજર 2015માં સેનામાં જોડાયા હતા. તેમણે 2022 માં જમ્મુ અને કાશ્મીરના અનંતનાગમાં લગ્ન કર્યા હતા. જોકે, માત્ર એક વર્ષ પછી, 27 ઓગસ્ટ, 2023 ના રોજ, તેમની પત્નીએ આર્મી હેડક્વાર્ટરના શિસ્ત અને તકેદારી વિભાગમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. જેમાં વ્યભિચારનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પત્નીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેના પતિના આર્મીમાં ફરજ બજાવતા બે કર્નલોની પત્નીઓ સહિત ચાર મહિલાઓ સાથે લગ્નેત્તર સંબંધો હતા. તેણીએ તેના પતિ પર ડ્રગ્સનો દુરુપયોગ અને ઉપેક્ષાનો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો.
ડિજિટલ ઉપકરણો જપ્ત કર્યા
19 ઓક્ટોબર 2023ના રોજ, સેનાના પશ્ચિમી કમાન્ડે આ મામલાની તપાસ માટે કોર્ટ ઓફ ઇન્ક્વાયરીની રચના કરી. સેનાએ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો કે મેજર તેના સાથી અધિકારીઓની પત્નીઓ સાથે સંબંધો બનાવીને અયોગ્ય વર્તનમાં સામેલ હતા કે નહીં. તપાસમાં લશ્કરી અધિકારી પાસેથી અપેક્ષિત આચરણના ઉલ્લંઘનના આરોપો પણ સામેલ હતા. ત્યારબાદ, સેનાએ ઘણી વધુ તપાસ સમિતિઓની રચના કરી. મેજર વિરુદ્ધ ચાર્જશીટ તૈયાર કરવામાં આવી, અને ટ્રાયલ પ્રક્રિયા શરૂ થઈ. તપાસ દરમિયાન, સેનાએ તેમના ડિજિટલ ઉપકરણો જપ્ત કર્યા અને તેમના નિવાસસ્થાનની તપાસ કરી હતી.
મેજરને સેવામાંથી દૂર કરવા કારણ બતાવો નોટિસ
30 માર્ચ, 2026 ના રોજ, મેજર અને તેમની પત્નીએ પરસ્પર સંમતિથી છૂટાછેડા લીધા. આ છૂટાછેડાને અનંતનાગમાં ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું. છૂટાછેડાના સમાધાનના ભાગ રૂપે, પત્નીએ 2023માં દાખલ કરેલી ફરિયાદ પાછી ખેંચી લીધી. તેણીએ જણાવ્યું હતું કે તેણીએ વૈવાહિક મતભેદને કારણે અજાણતા ફરિયાદ દાખલ કરી હતી અને આરોપોને સાબિત કરવા માટે તેમની પાસે પૂરતા પુરાવાનો અભાવ હતો. તેણીએ અધિકારીઓ સમક્ષ જુબાની આપવાની પણ ઓફર કરી. આમ છતાં, સેનાએ મેજરને સેવામાંથી દૂર કરવા માટે કારણ બતાવો નોટિસ જારી કરી હતી.
શું લશ્કરમાં લગ્નેત્તર સંબંધો હજુ પણ ગુનો ?
હા, લશ્કરમાં આવા સંબંધો પર કાર્યવાહી કરી શકાય છે. 2018માં સુપ્રીમ કોર્ટે જોસેફ શાઇન વિરુદ્ધ ભારત સંઘના કેસમાં વ્યભિચારને ગુનાહિત બનાવતા કાયદાને રદ કર્યો હતો. આ પછી, નાગરિકો વચ્ચેના લગ્નેત્તર સંબંધો હવે ગુનો રહ્યા નહીં. જોકે, 2023 માં, સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચે સ્પષ્ટતા કરી કે આ નિર્ણયથી સૈન્યને લાગુ પડતા કાયદાઓમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. બંધારણની કલમ 33 લશ્કરના સભ્યોના મૂળભૂત અધિકારો પર ચોક્કસ નિયંત્રણો લાદવાની મંજૂરી આપે છે. તેનો હેતુ લશ્કરમાં શિસ્ત જાળવવાનો છે. તેથી, લશ્કરી અધિકારીઓ અને સૈનિકો પર અમુક નિયમો લાગુ પડે છે જે નાગરિકોને લાગુ પડતા નથી.
મેજરે પોતાના બચાવમાં શું કહ્યું?
મેજરે જણાવ્યું કે તપાસ દરમિયાન સેનાએ જરૂરી નિયમોનું પાલન કર્યું નથી. તેમણે તપાસ પ્રક્રિયા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. તેમણે દલીલ કરી કે તેમની ભૂતપૂર્વ પત્નીએ ફરિયાદ પાછી ખેંચી લીધી છે, તેથી સેનાએ જૂના આરોપોના આધારે તેમને સેવામાંથી દૂર કરવા જોઈએ નહીં. મેજરે આરોપ લગાવ્યો કે સેના નિયમ 180નું પાલન કરતી નથી. આ નિયમ મુજબ જ્યારે તપાસ કોઈ સૈનિકના ચારિત્ર્ય અથવા પ્રતિષ્ઠા પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે, ત્યારે તેમને હાજર રહેવા અને વાર્તાનો પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવી જોઈએ.
કોર્ટ માર્શલ અને વહીવટી કાર્યવાહી વચ્ચે શું તફાવત ?
સેનામાં, કોર્ટ માર્શલ અધિકારી સામેના આરોપોની સુનાવણી કરે છે. જો દોષિત ઠરે તો તેને બરતરફી સહિત અન્ય સજાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
વહીવટી કાર્યવાહીમાં, સેના કોર્ટ માર્શલ વિના અધિકારીને સેવામાંથી દૂર કરી શકે છે. આ માટે સક્ષમ અધિકારીએ નક્કી કરવું જરૂરી છે કે કોર્ટ માર્શલ ટ્રાયલ સંજોગોમાં યોગ્ય અથવા શક્ય નથી, અને અધિકારીને સેનામાં જાળવી રાખવું અયોગ્ય રહેશે.
જોકે, કાર્યવાહી કરતા પહેલા, સેનાએ અધિકારીને કારણદર્શક નોટિસ જારી કરવી જોઈએ અને તેમને પોતાનો કેસ રજૂ કરવાની તક આપવી જોઈએ.
આ કિસ્સામાં, સેનાએ મેજરને કોર્ટ-માર્શલ કરવાને બદલે વહીવટી કાર્યવાહી પસંદ કરી છે. તેમને જારી કરાયેલ કારણદર્શક નોટિસ આ પ્રક્રિયાનો એક ભાગ છે.
આ પણ વાંચોઃ સુરક્ષામાં મોટો ફેરફાર, જાણો ક્યાં-ક્યાં તૈનાત છે આ કમાન્ડોઝ!