મધ્યપ્રદેશની રાજધાની ભોપાલના વૈશાલી નગર વિસ્તારમાં નળના પાણીમાં જોખમી 'ઈ. કોલાઈ' (E. coli) બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા છે. સ્થાનિક રહેવાસીઓએ જાતે જ પાણીના નમૂના એકત્ર કર્યા અને મધ્યપ્રદેશ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડની રાજ્ય પ્રયોગશાળામાં તેનું પરીક્ષણ કરાવ્યું. આ એ જ બેક્ટેરિયા છે જેના કારણે ઈન્દોરના ભગીરથપુરા વિસ્તારમાં 30થી વધુ લોકોના મૃત્યુ થયા હતા. 28 ઓક્ટોબરે મળેલા પ્રથમ અહેવાલમાં, 100 મિલી પાણીમાં 'ઈ. કોલાઈ'નું પ્રમાણ 660 MPN (મોસ્ટ પ્રોબેબલ નંબર) જણાયું હતું; જ્યારે પીવાના પાણીમાં આ પ્રમાણ શૂન્ય હોવું જોઈએ. પાણીની ડોહળાશ (turbidity) 5.9 NTU માપવામાં આવી હતી, જે 5 NTUની નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ છે.
13 નવેમ્બરે મળેલા બીજા અહેવાલમાં પણ 350 MPNના સ્તરે 'ઈ. કોલાઈ' મળી આવ્યા, જે આ બેક્ટેરિયાની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે. આ વિસ્તારના એક રહેવાસીનું મૃત્યુ પણ થયું છે; પરિવારનો આરોપ છે કે દૂષિત પાણી જ તેમના મૃત્યુનું કારણ છે. 200 પરિવારોએ નળના પાણીનો ઉપયોગ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે. માત્ર 16 દિવસના ગાળામાં, વૈશાલી નગરમાં નળના પાણીમાં બીજી વખત 'ઈ. કોલાઈ' બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા છે.
સ્થાનિક રહેવાસીઓનું કહેવું છે કે તેમને છેલ્લા દોઢ વર્ષથી ગંદું અને દુર્ગંધયુક્ત પાણી મળી રહ્યું છે. લગભગ 200 પરિવારોએ નળના પાણીનો વપરાશ બંધ કરી દીધો છે અને હવે તેઓ બોટલબંધ પાણી ખરીદવા મજબૂર બન્યા છે. વૈશાલી નગરમાં 'કોલાર નેટવર્ક' દ્વારા પાણી પૂરું પાડવામાં આવે છે, જે નવ ઝોનમાં લગભગ 7 લાખ લોકોને સેવા આપે છે. એવી શંકા છે કે પીવાના પાણીની પાઈપલાઈન નજીકથી પસાર થતી ગટર લાઈનમાં લીકેજ હોઈ શકે છે. સ્થાનિક રહેવાસીઓએ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડની રાજ્ય પ્રયોગશાળામાં પાણીનું પરીક્ષણ કરાવ્યા બાદ આ સ્થિતિ સામે આવી છે.
સફાઈના પ્રયાસો છતાં પરિસ્થિતિમાં કોઈ સુધારો થયો નથી
સ્થાનિક રહેવાસીઓના જણાવ્યા અનુસાર, તેઓ લગભગ 18 મહિનાથી ગંદા અને દુર્ગંધયુક્ત પાણીની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે. તેમણે આ અંગે ભોપાલ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં અનેકવાર ફરિયાદો પણ નોંધાવી છે. ગટર લાઈનની સફાઈ કર્યા બાદ, બે દિવસ સુધી પાણીની ગુણવત્તામાં સુધારો જોવા મળ્યો હતો. પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ પરિસ્થિતિ ફરી પહેલા જેવી થઈ ગઈ. સ્થાનિક રહેવાસીઓનો દાવો છે કે ઉલટી, ઝાડા અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને કારણે કેટલાક લોકોને નર્સિંગ હોમમાં દાખલ પણ કરવા પડ્યા હતા.
આ વિસ્તારમાં રહેતા લોકોનું માનવું છે કે પીવાના પાણીની સપ્લાય લાઈનની નજીકથી પસાર થતી ગટર લાઈનમાંથી ગંદુ પાણી (સીવેજ) લીક થઈ રહ્યું છે, જેના કારણે પીવાના પાણીમાં દૂષણ ફેલાઈ રહ્યું છે. તેઓ જણાવે છે કે જ્યારે નજીકના 'વાયુ નગર' વિસ્તારમાં ગટરના ચેમ્બર ઉભરાય છે, ત્યારે આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બની જાય છે. લીકેજ સુધારવા માટે આ રસ્તાને અલગ-અલગ જગ્યાએથી લગભગ 10 થી 11 વખત ખોદવામાં આવ્યો છે, તેમ છતાં હજુ સુધી કોઈ કાયમી ઉકેલ મળ્યો નથી.
નિરીક્ષણ અને પરીક્ષણ પ્રણાલીઓ અંગે ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નો
વૈશાલી નગરના રહેવાસીઓનું કહેવું છે કે, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દરરોજ પાણીના 100થી વધુ નમૂના લેવાનો દાવો કરે છે, તેમ છતાં પાણી દૂષિત હોવાની સમસ્યા પકડાઈ નથી. કોલાર નેટવર્ક દ્વારા, નવ ઝોનમાં ફેલાયેલા આશરે 7 લાખ લોકોને 1,35,000 જોડાણો (કનેક્શન્સ) મારફતે દરરોજ 34 MLD (મિલિયન લિટર પ્રતિ દિવસ) પાણી પૂરું પાડવામાં આવે છે. આ સંજોગોમાં, પાણીમાં બેક્ટેરિયા મળી આવવાથી સમગ્ર નેટવર્કની નિરીક્ષણ અને પરીક્ષણ પ્રણાલીઓ પર ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
આ પણ વાંચો: House Arres: આખરે સોનમ વાંગચુકને 60 દિવસ માટે કેમ કરવામાં આવ્યા નજરકેદ? જાણો શું છે આખો મામલો
