બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાગ લેનારા અગ્રણી રાજકીય પક્ષોના નાણાકીય વ્યવહારોને લઈને ચૂંટણી સુધારા માટે કામ કરતી સંસ્થા Association for Democratic Reforms (ADR) દ્વારા એક મહત્વનો અહેવાલ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ રિપોર્ટ અનુસાર, ચૂંટણી મેદાનમાં ઉતરેલા મુખ્ય 10 રાજકીય પક્ષોને મળેલા કુલ દાન અને તેમના દ્વારા કરાયેલા વાસ્તવિક ખર્ચ વચ્ચે આશરે ₹88 કરોડનો મોટો તફાવત જોવા મળ્યો છે.
પક્ષોની કમાણી અને ખર્ચનું ગણિત
ADRના વિશ્લેષણ મુજબ, આ ચૂંટણી દરમિયાન 10 પ્રમુખ પક્ષોએ સામૂહિક રીતે ₹281.32 કરોડનું ભંડોળ એકત્ર કર્યું હતું. તેની સામે પક્ષો દ્વારા કુલ ₹193.47 કરોડનો ચૂંટણી ખર્ચ નોંધાવવામાં આવ્યો છે. આમ, પક્ષો પાસે રહેલી બચત અથવા વણવપરાયેલું ભંડોળ અંદાજે ₹88 કરોડ જેટલું થાય છે.
આ વિશ્લેષણમાં દેશના મુખ્ય પક્ષોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો
- 5 રાષ્ટ્રીય પક્ષો: ભાજપ (BJP), કોંગ્રેસ, આમ આદમી પાર્ટી (AAP), બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP), અને CPI-M.
- 5 પ્રાદેશિક પક્ષો: RJD, JD-U, લોક જનશક્તિ પાર્ટી (રામવિલાસ), AIMIM અને CPI.
બિહાર ચૂંટણીમાં કુલ 161 પક્ષોએ (6 રાષ્ટ્રીય, 10 પ્રાદેશિક અને 145 બિનમાન્યતાપ્રાપ્ત) ભાગ લીધો હતો, પરંતુ આ અહેવાલ માત્ર એવા 10 મુખ્ય પક્ષો પર આધારિત છે જેમનો નાણાકીય ડેટા ઉપલબ્ધ હતો. માયાવતીની આગેવાની હેઠળની BSP એકમાત્ર એવો પક્ષ હતો, જેણે કેન્દ્રીય કે રાજ્ય સ્તરેથી મળેલા ભંડોળની કોઈ પણ વિગત જાહેર કરી ન હતી.
ક્યાં કેટલા પૈસા ખર્ચાયા?
| ખર્ચનું માધ્યમ | ફાળવવામાં આવેલી રકમ | કુલ ખર્ચના ટકા (%) |
| ચૂંટણી પ્રચાર (પબ્લિસિટી) | ₹100.43 કરોડ | 36.68 % |
| મુસાફરી અને પ્રવાસ (ટ્રાવેલિંગ) | ₹79.51 કરોડ | 29.05 % |
| ઉમેદવારોને એકમ રકમ (લમ્પસમ પેમેન્ટ) | ₹62.07 કરોડ |
|
| સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્રચાર | ₹13.07 કરોડ |
|
| ગુનાહિત રેકોર્ડની જાહેરાત (ECI નિયમ) | ₹9.89 કરોડ |
|
| અન્ય પરચૂરણ ખર્ચ | ₹14.80 કરોડ |
|
ડિજિટલ મીડિયા અને કાનૂની નિયમો પાછળ ખર્ચ
આજના આધુનિક યુગમાં વર્ચ્યુઅલ કેમ્પેઈનિંગનું મહત્વ વધ્યું છે, જેના ભાગરૂપે પક્ષોએ સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પાછળ ₹૧૩ કરોડથી વધુની રકમ ખર્ચી હતી. આ ઉપરાંત, ચૂંટણી પંચના કડક નિયમોનું પાલન કરીને ઉમેદવારોના ગુનાહિત ઈતિહાસ (Criminal Antecedents) અખબારો કે માધ્યમોમાં પ્રકાશિત કરવા પાછળ પણ પક્ષોએ ₹૩.૮૮ કરોડથી વધુનો ખર્ચ કરવો પડ્યો હતો.
આ પણ વાંચો-પાણીપુરીમાં બટાકા ચણા જ કેમ ભરવામાં આવે છે?