આશરે ₹2,600 કરોડના આ પ્રોજેક્ટ્સ NHPC દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યા છે.
બે પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ શરુ
સિંધુ જળ સંધિને રોક્યા પછી, ભારતે ચેનાબ નદી પ્રણાલી પર બે મહત્વપૂર્ણ માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ ઝડપી બનાવ્યું છે. નેશનલ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન આ બે પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહ્યું છે. જેની કિંમત આશરે ₹2,600 કરોડ છે. પ્રથમ પ્રોજેક્ટમાં હિમાચલ પ્રદેશના લાહૌલ-સ્પિતિમાં મોટી ઇન્ટર-બેસિન વોટર ડાયવર્ઝન ટનલનું નિર્માણ શામેલ છે. બીજા પ્રોજેક્ટમાં જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સલાલ ડેમની કાર્યકારી ક્ષમતા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે કાંપ વ્યવસ્થાપનનો સમાવેશ થાય છે.
ચેનાબ-બિયાસ લિંક ટનલ પ્રોજેક્ટ
આ સમગ્ર યોજનાનો સૌથી મોટો ઘટક લાહૌલ-સ્પિતિમાં ચેનાબ-બિયાસ લિંક ટનલ પ્રોજેક્ટ છે. આ પ્રોજેક્ટ પર આશરે ₹2,352 કરોડ ખર્ચવામાં આવશે. યોજના હેઠળ, આશરે 8.7 કિલોમીટર લાંબી ટનલ બનાવવામાં આવશે. આ ટનલનો પ્રાથમિક હેતુ ચેનાબ બેસિનમાંથી વધારાનું પાણી બિયાસ નદી પ્રણાલીમાં વાળવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ એક મોટી આંતર-બેસિન નદી-જોડાણ પહેલનો એક ભાગ છે. પ્રથમ તબક્કામાં લાહૌલ ખીણમાં નદી પર 19-મીટર ઉંચો બેરેજ બનાવવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે. આ દ્વારા, ચેનાબ ઉપનદી, ચંદ્રા નદીનું પાણી હાઇડ્રોલિક માળખા અને ટનલ દ્વારા બિયાસ બેસિનમાં વાળવામાં આવશે.
268 કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ
NHPC રિયાસી જિલ્લામાં સ્થિત સલાલ જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ પર 268 કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કરી રહ્યું છે. અહીં એક નવી ડાયવર્ઝન-કમ-સેડિમેન્ટ બાયપાસ ટનલ બનાવવામાં આવશે. પર્વતોમાંથી વહેતી માટી અને કાટમાળને કારણે સલાલ ડેમ જળાશયમાં નોંધપાત્ર કાંપ જમા થયો છે. એક સર્વે મુજબ, આ કાંપ જમા થવાથી સલાલ જળાશયની પાણી સંગ્રહ ક્ષમતા ઘટીને માત્ર 5% થઈ ગઈ છે. કાંપ જમા થવાથી વીજળી ઉત્પન્ન કરતી ટર્બાઇનના જીવન અને કાર્યક્ષમતા બંને પર નકારાત્મક અસર પડે છે.
વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ
આ બે પ્રોજેક્ટ્સનો સમય વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ છે. 1960 માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ સિંધુ જળ સંધિ હેઠળ, ભારતને પૂર્વીય નદીઓ પર સંપૂર્ણ અધિકાર હતો, જ્યારે પશ્ચિમી નદીઓના પાણી પાકિસ્તાનને આપવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ભારતને હંમેશા આ પશ્ચિમી નદીઓ પર પાણી મર્યાદિત કર્યા વિના વહેતી નદીના પ્રવાહમાં વીજળી પ્રોજેક્ટ્સ બનાવવાનો અધિકાર રહ્યો છે. ગયા વર્ષે પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા પછી, ભારતે આ કરારને મુલતવી રાખવા અંગે કડક વલણ અપનાવ્યું હતું. હવે, આ પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા, ભારત સ્પષ્ટ સંદેશ મોકલી રહ્યું છે કે તે તેના હિસ્સાના પાણીના દરેક ટીપાનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરશે.
આ પણ વાંચોઃ India African Union Summit નવી દિલ્હીમાં Ebolaના વધતા ખતરા વચ્ચે સંમેલન રખાયુ મુલતવી