ચૂંટણી પંચમાં કથિત ગેરરીતિઓના આરોપો અને તાજેતરના વિવાદો વચ્ચે કેન્દ્રીય ચૂંટણી પંચ (ECI) એ મતદાર યાદીઓની વિશેષ ચકાસણી અને સુધારણા (SIR) દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાતા સોફ્ટવેર અંગે મહત્વપૂર્ણ કાનૂની વલણ અપનાવ્યું છે. માહિતી અધિકાર (RTI) કાયદા હેઠળ માંગવામાં આવેલી સોફ્ટવેરની ટેકનિકલ માહિતી આપવાનો પંચે સાફ ઇનકાર કરી દીધો છે. ચૂંટણી પંચે આ માટે વાણિજ્યિક ગુપ્તતા, વેપાર રહસ્યો અને બૌદ્ધિક સંપત્તિ ના સંરક્ષણનો હવાલો આપી કાયદાકીય મુક્તિની જોગવાઈઓ આગળ ધરી છે.
વાણિજ્યિક ગુપ્તતાના આધારે મુક્તિ
પંચે માહિતી અધિકાર અધિનિયમ, 2005 ની કલમ ૮(૧)(ડી) ટાંકીને સ્પષ્ટતા કરી છે કે માંગવામાં આવેલી વિગતો વાણિજ્યિક વિશ્વાસ, વેપાર રહસ્યો અને બૌદ્ધિક સંપત્તિના દાયરામાં આવે છે.આ પ્રકારની વિગતો સાર્વજનિક કરવાથી સંબંધિત પક્ષકારોના વ્યાપારી હિતોને નુકસાન પહોંચી શકે છે, જેથી તે RTI કાયદા હેઠળ બહાર પાડવાપાત્ર નથી.પંચે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે SIR પ્રક્રિયા માટે કોઈ નવું સોફ્ટવેર ખાસ ખરીદવામાં આવ્યું નથી કે નવેસરથી વિકસાવવામાં આવ્યું નથી.
તેલંગાણાના સામાજિક કાર્યકરની RTI પર વિવાદ
સમગ્ર મામલો તેલંગાણાના જાણીતા સામાજિક કાર્યકર એમ.એ. મુજીબ અયુબ દ્વારા 16 ઓક્ટોબરના રોજ દાખલ કરવામાં આવેલી એક RTI અરજી સાથે જોડાયેલો છે.અરજદારે મતદાર ડેટાની ચકાસણી કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા આંતરિક સોફ્ટવેર, તેનું વર્ઝન, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) પ્લેટફોર્મ્સ, સ્વચાલિત પ્રણાલીઓ અને ખોટી ઓળખ અટકાવવા લેવાયેલા પગલાં અંગે વિગતવાર માહિતી માંગી હતી.ચૂંટણી પંચે પોતાના વલણમાં જણાવ્યું કે અરજીમાં માહિતી માંગવાને બદલે કેટલીક પ્રક્રિયાગત બાબતો અંગે સ્પષ્ટતાઓ માંગવામાં આવી હતી, જે RTI ની ચોક્કસ વ્યાખ્યા હેઠળ આવતી નથી.
અંતિમ નિર્ણય માનવ આધારિત, ERO નો નિર્ણય સર્વોપરી
ECI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મતદાર યાદીમાં કોઈ પણ નાગરિકનું નામ સામેલ કરવા કે યાદીમાંથી રદ કરવા અંગેનો આખરી નિર્ણય કોઈ સ્વચાલિત સોફ્ટવેર કે AI ટૂલ દ્વારા લેવાતો નથી.આ સમગ્ર સત્તા અને જવાબદારી કાયદા મુજબ ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO) પાસે રહેલી છે.ERO માત્ર યોગ્ય દસ્તાવેજો, હકીકતો અને ફિલ્ડ વેરિફિકેશનના આધારે જ કાયદેસર નિર્ણય લે છે, જેથી સોફ્ટવેર માત્ર સહાયક પ્રક્રિયા છે, નિર્ણય લેનાર ઓથોરિટી નથી.
આ પણ વાંચો: Surat: રાજ્યમાં હવે પાણીની ઘટ નહીં રહે, 'કેચ ધ રેઇન' અભિયાનથી દુષ્કાળ ભૂતકાળ બનશે!
