ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) એ ખાદ્ય સુરક્ષા અને ગુણવત્તા સાથે બાંધછોડ કરતા ખાદ્ય વ્યવસાયિકો સામેની કાર્યવાહી વધુ કડક બનાવી છે. આ પહેલના ભાગરૂપે, FSSAI એ 'AAA Blues Pure' ગ્રેન વોડકા અને ગ્રેન વ્હિસ્કીનું ઉત્પાદન કરતી કંપની 'M/s Paradise Distilleries Private Limited'નું લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી 15 દિવસ માટે સ્થગિત કર્યું છે. આ પગલું એક ઓચિંતી તપાસ બાદ લેવામાં આવ્યું હતું જેમાં ગંભીર અને મહત્વપૂર્ણ ઉલ્લંઘનો જોવા મળ્યા હતા.
તપાસ દરમિયાન, ફેક્ટરીમાં એક્સપાયર થયેલા (મુદત પૂરી થઈ ગયેલા) ફ્લેવર્સ અને રંગોનો ઉપયોગ થતો હોવાનું જણાયું હતું. આ ઉપરાંત બોટલ ધોવાના સાધનો પર ગ્રીસ, ધૂળ, કાચના તૂટેલા ટુકડા અને અત્યંત અસ્વચ્છ પરિસ્થિતિ જોવા મળી હતી, જેના કારણે FSSAI એ કંપનીનું લાયસન્સ સ્થગિત કરવું પડ્યું હતું. સત્તામંડળે કંપનીને કડક સૂચનાઓ આપી છે કે તેઓ સસ્પેન્શનના સમયગાળા દરમિયાન તમામ ખાદ્ય અને પીણાંના ઉત્પાદન કાર્યો તાત્કાલિક બંધ કરે અને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં તમામ ખામીઓ સુધારે.
AAA Blues Pure એ કંપનીની મુખ્ય (ફ્લેગશિપ) પ્રોડક્ટ છે
હિમાચલ પ્રદેશના સિરમૌર જિલ્લામાં સ્થિત, 'M/s Paradise Distilleries Private Limited' મુખ્યત્વે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પીણાંના ઉત્પાદન અને B2B માર્કેટમાં ઔદ્યોગિક આલ્કોહોલના પુરવઠા માટે જાણીતી છે. કંપનીની સૌથી પ્રખ્યાત દારૂની બ્રાન્ડ્સમાં 'AAA Blues Pure' મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. હિમાચલ પ્રદેશના આબકારી વિભાગના ડેટા અનુસાર, કંપની આ મુખ્ય બ્રાન્ડ હેઠળ બે મુખ્ય ઉત્પાદનો ઓફર કરે છે: અનાજ આધારિત 'AAA Blues Pure Grain Vodka' અને 'AAA Blues Pure Grain Whisky'. પીણાં ઉપરાંત, ડિસ્ટિલરી મોટા પાયે ઔદ્યોગિક આલ્કોહોલનું ઉત્પાદન અને વિતરણ પણ કરે છે, જેમાં મુખ્યત્વે ડિનેચર્ડ ઇથેનોલ, ઇથિલ આલ્કોહોલ અને રેક્ટિફાઇડ સ્પિરિટનો સમાવેશ થાય છે.
તપાસ દરમિયાન જોવા મળેલી ટોચની 5 ગંભીર ખામીઓ
FSSAI ની તપાસ ટીમ દ્વારા ડિસ્ટિલરીના પરિસરની તપાસ દરમિયાન સુરક્ષા અને સ્વચ્છતાને લગતી ઘણી મોટી ખામીઓ સામે આવી હતી. આલ્કોહોલિક પીણાંના ઉત્પાદનમાં એક્સપાયર થયેલા ફ્લેવર્સ અને રંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો, જે ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય અને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરે છે. બ્લેન્ડિંગ ટેન્ક અયોગ્ય રીતે ખુલ્લી જોવા મળી હતી અને બોટલ ધોવાના મશીન પર ગ્રીસ અને ધૂળના જાડા થર જામી ગયા હતા. પરિસરમાં કાચના તૂટેલા ટુકડા મળી આવ્યા હતા અને ત્યાં કોઈ યોગ્ય 'ગ્લાસ પોલિસી' અમલમાં નહોતી. કંપની તેના દારૂના ઉત્પાદનો પર સેન્ટ્રલ લાયસન્સિંગ ઓથોરિટી દ્વારા જરૂરી લેબલ ફેરફારો કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી, તેમજ તેણે આ અંગે કોઈ સંતોષકારક જવાબ પણ રજૂ કર્યો ન હતો. યોગ્ય રીતે બંધ ન થતા દરવાજા, અપૂરતો પ્રકાશ, સાંકડી કામ કરવાની જગ્યાઓ, ઉખડી ગયેલું રંગકામ અને પ્લાસ્ટર, અસ્વચ્છ પેકેજિંગ, જીવાત નિયંત્રણનો અભાવ અને ખાદ્યપદાર્થોનું સંચાલન કરનારાઓમાં વ્યક્તિગત સ્વચ્છતાનો અભાવ જેવી બાબતો જોવા મળી હતી. કર્મચારીઓની તબીબી તપાસ અથવા રસીકરણના કોઈ રેકોર્ડ મળ્યા ન હતા. વધુમાં, નિવારક જાળવણી (preventive maintenance), જીવાત નિયંત્રણ, ગ્રાહકોની ફરિયાદોનું નિવારણ અને સમયાંતરે ખાદ્ય સુરક્ષા પ્રણાલીના ઓડિટ અંગેની ગાઇડલાઇન કે નિયમોનું પાલન કરવામાં આવતું ન હતું.
ખાદ્ય સુરક્ષાનું લાયસન્સ શા માટે અને ક્યારે રદ કરવામાં આવે છે?
જો ખાદ્ય સુરક્ષા અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ઓચિંતી તપાસ દરમિયાન નિયમોના ઉલ્લંઘન જણાય, તો FSSAI કડક વલણ અપનાવી શકે છે અને લાયસન્સ રદ કરી શકે છે. સત્તાધિકારી નીચે સૂચિબદ્ધ કોઈપણ કારણોસર સંસ્થાનું લાયસન્સ રદ કરી શકે છે.
તપાસ દરમિયાન ખામીઓ જણાય ત્યારે અધિકારીઓ સુધારણા માટેની નોટિસ (improvement notice) જારી કરે છે. નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં સમસ્યાઓનું નિરાકરણ ન કરવાને કારણે પહેલા લાયસન્સ સ્થગિત કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેને રદ કરવામાં આવે છે. જો ભેળસેળ જણાય અથવા ખાદ્યપદાર્થ સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી હોવાનું માલૂમ પડે, તો તાત્કાલિક રદ કરવાની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવે છે. જો વેચવામાં આવેલા ખોરાકને કારણે ગ્રાહક બીમાર પડે, ફૂડ પોઈઝનિંગની ઘટના બને અથવા કોઈ અનિચ્છનીય બનાવ બને, તો લાયસન્સ રદ કરવાની સાથે ફોજદારી કેસ પણ દાખલ કરવામાં આવે છે. તપાસ ટીમને પરિસરમાં પ્રવેશતા અટકાવવી અથવા ખાદ્ય સુરક્ષાના રેકોર્ડ રજૂ કરવાનો ઇનકાર કરવો એ તાત્કાલિક સ્થગિતતા (suspension) માટેનું કારણ બને છે. લાયસન્સમાં નિર્દિષ્ટ કરેલી શ્રેણીઓ સિવાયના અન્ય ખાદ્યપદાર્થોનું ઉત્પાદન કે વેચાણ કરવું એ નિયમોનું ઉલ્લંઘન છે. FSSAIના અદ્યતન નિયમો હેઠળ જો વ્યવસાય સંચાલક વાર્ષિક ફી ચૂકવવામાં અથવા ફરજિયાત વાર્ષિક રિટર્ન સબમિટ કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો લાયસન્સ આપમેળે સ્થગિત થઈ જાય છે.
લાયસન્સ રદ કરતા પહેલા સુનાવણીની તક
કોઈપણ પગલાં લેતા પહેલા સત્તાધિકારી વ્યવસાય સંચાલકને નોટિસ જારી કરીને જવાબ માંગે છે કે લાયસન્સ શા માટે રદ ન કરવું જોઈએ. સંચાલકને પોતાનો બચાવ રજૂ કરવાની અને પોતાની વાત કહેવાની સંપૂર્ણ કાનૂની તક આપવામાં આવે છે. જો આપવામાં આવેલી સમજૂતી અસંતોષકારક જણાય, તો ખાદ્ય સુરક્ષા કમિશનર લાયસન્સ રદ કરવાનો અંતિમ આદેશ જારી કરે છે. લાયસન્સ રદ થયા અથવા સ્થગિત થયા પછી તરત જ તમામ ખાદ્ય વ્યવસાયિક કામગીરી બંધ કરવી આવશ્યક છે. માન્ય લાયસન્સ વિના કામગીરી ચાલુ રાખવાથી ₹5 લાખ સુધીનો દંડ અને છ મહિના સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે.
જો લાયસન્સ રદ કરવામાં આવે તો શું કરવું?
જો તમને લાગતું હોય કે તમારા લાયસન્સ સામે અન્યાયી રીતે પગલાં લેવામાં આવ્યા છે, તો કાયદો તમને અપીલ કરવાનો અધિકાર આપે છે. પરિણામે, તમે આદેશ મળ્યાના 15 દિવસની અંદર 'ફૂડ સેફ્ટી એપિલેટ ટ્રિબ્યુનલ' સમક્ષ અપીલ દાખલ કરી શકો છો.
આ પણ વાંચો: Madhya Pradesh: બગલામુખી મંદિરે દર્શન કરી પરત ફરતા કાર નાળામાં ખાબકી, પરિવારના 8 લોકોના મોત