વૈશ્વિક રાજનીતિ અને અર્થતંત્રમાં એક મોટું પરિવર્તન આવી રહ્યું છે. અત્યાર સુધી દુનિયાની શક્તિનો સ્ત્રોત ઓઇલ ગણાતું હતું, પરંતુ હવે ભવિષ્ય 'ક્રિટિકલ મિનરલ્સ' (મહત્વપૂર્ણ ખનિજો) પર ટકેલું છે. આ દિશામાં ભારતે એક મોટી સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. અમેરિકાના નેતૃત્વમાં 54 દેશોના એક નવા આંતરરાષ્ટ્રીય ખનિજ ગઠબંધનની રચના કરવામાં આવી છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ચીનની વર્ષો જૂની એકહથ્થુ સત્તાને તોડવાનો છે.
વોશિંગ્ટનમાં રચાયું નવું સમીકરણ
હાલમાં રેર અર્થ અને સેમિકન્ડક્ટરમાં વપરાતા ખનિજો પર ચીનનો લગભગ 90 ટકા કબજો છે. આ પકડ ઢીલી કરવા માટે વોશિંગ્ટનમાં '2026 ક્રિટિકલ મિનરલ્સ મિનિસ્ટ્રીયલ' બેઠક યોજાઈ હતી. જેમાં અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયો અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સની હાજરીમાં ભારતને આ ગઠબંધનનું કેન્દ્રબિંદુ બનાવવાની જાહેરાત કરાઈ હતી. ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરની આ બેઠકમાં સક્રિય ભૂમિકા એ સંકેત આપે છે કે ભારત હવે માત્ર ખનિજોનો ગ્રાહક નહીં, પણ ગ્લોબલ સપ્લાયર બનશે.
FORGE અને Pax Silica: બે મહત્વના પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરાયા
FORGE: આ મંચ ખનિજોના ભાવ સ્થિર રાખવા અને સપ્લાય ચેઈનને સુરક્ષિત કરવા માટે કામ કરશે. જેની કમાન હાલ દક્ષિણ કોરિયા પાસે છે.
Pax Silica: આ મંચ સૌથી મહત્વનું છે. તે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને હાઈ-ટેક ઉદ્યોગો માટે જરૂરી ખનિજોનો સપ્લાય ચીનથી હટાવીને ભારત જેવા લોકશાહી દેશો તરફ વાળશે.
ભારતને શું ફાયદો થશે?
અમેરિકાએ ભારત અને અન્ય વિશ્વસનીય ભાગીદારોમાં ખનિજ ખનન અને રિફાઈનિંગ (શુદ્ધિકરણ) માટે 30 અબજ ડોલરના રોકાણની જાહેરાત કરી છે. આ ઉપરાંત, ભારતીય ઉત્પાદનો પરના ટેરિફ (ટેક્સ) 25% થી ઘટાડીને 18% કરી દેવાયા છે. આનાથી ભારતની બેટરીઓ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને સેમિકન્ડક્ટર પ્રોડક્ટ્સ અમેરિકાના બજારમાં સસ્તી થશે અને નિકાસમાં ધરખમ ઉછાળો આવશે.
નિષ્કર્ષ નિષ્ણાતો માને છે કે લિથિયમ, કોબાલ્ટ અને રેર અર્થ મિનરલ્સ પર જેનો કાબૂ હશે, તે જ દેશ આગામી દાયકાઓમાં વિશ્વ પર રાજ કરશે. અમેરિકાના Project Vault અને ભારતના પ્રોસેસિંગ હબ બનવાના સમન્વયથી ચીનની આર્થિક દાદાગીરીનો અંત આવશે અને ભારત એક નવી આર્થિક મહાશક્તિ તરીકે ઉભરી આવશે.