વર્તમાન સમયમાં ભારતીય પ્રવાસન ક્ષેત્રને લઈને એક રસપ્રદ અને ચિંતાજનક ડેટા સામે આવ્યો છે. એક તરફ દેશમાં ફરવા માટે આવનારા વિદેશી પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો છે, તો બીજી તરફ વિદેશ પ્રવાસ કરતા ભારતીયોની સંખ્યા અને તેમનો ખર્ચ બંને ઝડપથી વધી રહ્યા છે.
પ્રવાસન મંત્રાલયના તાજેતરના આંકડા મુજબ, વર્ષ 2025 માં આશરે 33 મિલિયન (3.3 કરોડ) ભારતીયોએ વિદેશ પ્રવાસ કર્યો હતો અને આ મુસાફરી પાછળ કુલ 37 અબજ ડૉલરનો જંગી ખર્ચ કર્યો હતો. આનાથી વિપરીત, આ જ સમયગાળામાં ભારતની મુલાકાતે આવનારા વિદેશી પ્રવાસીઓની સંખ્યા માત્ર 21 મિલિયન (2.1 કરોડ) રહી હતી. વિદેશી પ્રવાસીઓ દ્વારા ભારતમાં માત્ર 32 અબજ ડૉલરનું વિદેશી હૂંડિયામણ આવ્યું, જે ભારતીયો દ્વારા વિદેશમાં ખર્ચવામાં આવેલી રકમ કરતાં 5 અબજ ડૉલર ઓછું છે. દેશનું વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવવા માટે વડાપ્રધાને પણ નાગરિકોને વિદેશને બદલે પોતાના જ દેશમાં પ્રવાસ કરવા અપીલ કરી છે.
પર્યટન ક્ષેત્રના પડકારો અને સુધારાઓ
પર્યટન નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતમાં પ્રવાસનની માંગની કોઈ જ કમી નથી, પરંતુ વિદેશી પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે જરૂરી વિશ્વ કક્ષાની સુવિધાઓ, તેમનું ભૌગોલિક વિતરણ અને યોગ્ય મનોરંજનના વાતાવરણનો અભાવ જોવા મળે છે. ઘણી જગ્યાએ વિદેશી પ્રવાસીઓ સાથે થતી અયોગ્ય વર્તણૂક પણ એક મોટી સમસ્યા છે. આ સમસ્યાઓનું નિવારણ લાવવા માટે પ્રવાસન મંત્રાલય દ્વારા ખાસ પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. ટૂંક સમયમાં જ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) આધારિત ડિજિટલ સહાયક વિકલ્પો પૂરા પાડવામાં આવશે, જે વિદેશી પ્રવાસીઓને સ્થાન, ખર્ચ અંદાજ, રહેઠાણ અને માર્ગદર્શિકા જેવી તમામ યોગ્ય માહિતી સરળતાથી પૂરી પાડશે.
આંતરિક પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન: 'દેખો અપના દેશ 2.0'
દેશમાં આંતરિક પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રવાસન મંત્રાલય દ્વારા નોંધપાત્ર પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. મંત્રાલયના આંકડાઓ અનુસાર, વર્ષ 2025માં અંદાજે 4.34 અબજ ભારતીય પ્રવાસીઓએ ભારતીય પ્રવાસન સ્થળોની મુલાકાત લીધી હતી, જે 2014માં માત્ર 1.32 અબજ હતી. સરકાર હવે ફક્ત લોકપ્રિય સ્થળો પૂરતી મર્યાદિત ન રહેતા, ઓછા જાણીતા નવા પ્રવાસન સ્થળો વિકસાવવા પર ધ્યાન આપી રહી છે. આ હેતુસર 'દેખો અપના દેશ 2.0' અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે, જેથી પર્વતો, દરિયાકિનારા, જંગલો, ઐતિહાસિક વારસા અને ધાર્મિક સ્થળોનો ભૌગોલિક વ્યાપ વધારી શકાય.
ભારતીય પ્રવાસન ક્ષેત્રને મળશે નવી ઊંચાઈ
દેશમાં કનેક્ટિવિટી ઝડપથી વધી રહી છે. આજે ભારતમાં 156 કાર્યરત એરપોર્ટ છે, રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોની લંબાઈ વધીને 1.64 લાખ કિલોમીટર થઈ ગઈ છે અને 68 વંદે ભારત ટ્રેનો દેશના 333 જિલ્લાઓને જોડી રહી છે. આ સુવિધાઓના વિસ્તરણથી આગામી સમયમાં ભારતીય પ્રવાસન ક્ષેત્રને નવી ઊંચાઈઓ મળશે તેવી અપેક્ષા છે.
આ પણ વાંચોઃ Myanmar: ભરચક બજારમાં ભયાનક હવાઇ હુમલો, 45થી વધુના મોત અને 50 લોકો ઘાયલ
