ભારત સતત તેની લશ્કરી ક્ષમતાઓમાં વધારો કરી રહ્યું છે. આ દરમિયાન ભારતીય નૌકાદળને એક નવું પ્રોત્સાહન મળવાની તૈયારી છે. 6 નવેમ્બર, 2025ના રોજ સ્વદેશી રીતે નિર્મિત સર્વે જહાજ ઈક્ષકને નૌકાદળમાં સામેલ કરવામાં આવશે. આ સમારોહ કોચી નૌકાદળ મથક ખાતે યોજાશે. નૌકાદળના વડા એડમિરલ દિનેશ કે. ત્રિપાઠી હાજર રહેશે. આ કાર્યક્રમ માટે અનેક તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.
સ્વદેશીકરણના પ્રયાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ
ઈક્ષક એ ભારતીય નૌકાદળનું ત્રીજું સર્વેક્ષણ જહાજ છે. કોલકાતામાં ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ (GRSE) દ્વારા બનાવવામાં આવેલ ઈક્ષક તેના 80 ટકાથી વધુ ઘટકો અને ટેકનોલોજી ભારતમાં ઉત્પાદિત કરે છે, જે આત્મનિર્ભર ભારતની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતના હાઈડ્રોગ્રાફિક શ્રેષ્ઠતા અને સ્વદેશીકરણના પ્રયાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે.
દરિયામાં નકશા બનાવવા અને સર્વે કરવાનું કામ કરશે
આ જહાજ દરિયાઈ નકશા અને સર્વેક્ષણ ફરજો બજાવશે. વધુમાં જો જરૂર પડે તો તે આપત્તિ રાહત અને હોસ્પિટલ જહાજ તરીકે પણ સેવા આપી શકે છે. ઈક્ષક સર્વેક્ષણ જહાજ સમગ્ર સમુદ્રતળને સ્કેન કરશે, ચાર્ટ બનાવશે અને નેવિગેશન માટે સલામત માર્ગો ચિહ્નિત કરશે. નોંધપાત્ર રીતે ઈક્ષકમાં મહિલા ખલાસીઓ માટે અલગ રહેઠાણ છે. આ પહેલ નૌકાદળના આધુનિક અને સમાવિષ્ટ અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
ઈક્ષક જહાજ 110 મીટર લાંબુ અને આશરે 3800 ટન છે વજન
આ જહાજનું નામ પણ અનોખું છે. ઈક્ષકનો અર્થ "માર્ગદર્શક" થાય છે, જેનો અર્થ "નિર્દેશક" થાય છે. આ જહાજ ભારતની દરિયાઈ સુરક્ષા અને શક્તિને વધુ મજબૂત બનાવશે. તે 110 મીટર લાંબુ છે અને તેનું વજન આશરે 3800 ટન છે. તે બે ડીઝલ એન્જિન દ્વારા સંચાલિત છે. ઈક્ષક 25 દિવસથી વધુ સમય સુધી દરિયામાં રહેવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ઈક્ષક જહાજ અત્યાધુનિક હાઈડ્રોગ્રાફિક સાધનોથી સજ્જ છે. તે મહત્તમ 18 નોટિકલ માઈલ પ્રતિ કલાકની ઝડપે મુસાફરી કરી શકે છે. તે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતની વ્યૂહાત્મક હાજરીને મજબૂત બનાવશે. તે નવા ઉપગ્રહ-આધારિત નેવિગેશન અને સંદેશાવ્યવહાર પ્રણાલીઓ, તેમજ અત્યાધુનિક સેન્સરનો ઉપયોગ કરીને સમુદ્રની ઊંડાઈ અને ભૂપ્રદેશનો ખૂબ જ ચોકસાઈથી નકશો બનાવશે. ઈક્ષક એ "સર્વે વેસલ (મોટા)" તરીકે વર્ગીકૃત ચાર જહાજોમાંથી ત્રીજું છે. આ વર્ગનું પહેલું જહાજ, INS સંધ્યાક, ફેબ્રુઆરી 2024માં અને બીજું, INS નિર્દેશક, ડિસેમ્બર 2024માં કાર્યરત થયું હતું. ચારેય જહાજો માટેનો કરાર ઓક્ટોબર 2018માં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યો હતો.
