ચીને રેર પૃથ્વી તત્વ અને દુર્લભ પૃથ્વી ચુંબકની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. ચીનની આ જાહેરાતથી દુનિયામાં હાહાકાર છે. કારણ કે ચીન પાસે વિશ્વમાં દુર્લભ પૃથ્વી તત્વનો સૌથી મોટો ખજાનો છે અને તે આધુનિક ટેકનોલોજીની સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે. તેનો ઉપયોગ મોબાઇલ, લેપટોપ, કેમેરા, ઇલેક્ટ્રિક વાહન, પવન ટર્બાઇન, MRI મશીન અને આવી ઘણી વસ્તુઓમાં થાય છે. જે સીધી રીતે માનવ જરૂરિયાતો સાથે જોડાયેલી છે. ઉત્પાદનની ગતિ ચોક્કસપણે પ્રભાવિત થશે. ઘણા દેશોમાં દુર્લભ પૃથ્વી તત્વોનો મોટો ખજાનો છે. ભારત પણ આમાં સામેલ છે.
પૃથ્વી તત્વો અને પૃથ્વી ચુંબક શું છે?
દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો 17 રાસાયણિક તત્વોનો સમૂહ છે. આ તત્વો એટલા દુર્લભ નથી. તેમને આ નામ આપવામાં આવ્યું છે કારણ કે તે પૃથ્વીના આંતરિક સ્તરમાં વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે, પરંતુ તેમને કાઢવા અને શુદ્ધ કરવા ખૂબ ખર્ચાળ છે. તેના માટે ટેકનોલોજી અને વધુ શ્રમની જરૂર પડે છે. વિશ્વના ઘણા દેશો પાસે તેના ભંડાર છે. પરંતુ તેઓ આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને ટાળે છે. જો કે, ચીને આમાં સર્વોપરિતા પ્રાપ્ત કરી છે. તે જ સમયે, દુર્લભ પૃથ્વી ચુંબકને એવા શક્તિશાળી ચુંબક કહેવામાં આવે છે જે નિયોડીમિયમ, સમેરિયમ, ડિસ્પ્રોસિયમ જેવા દુર્લભ પૃથ્વી તત્વોની મદદથી બનાવવામાં આવે છે. આ કદમાં નાના હોઈ શકે છે પરંતુ ખૂબ શક્તિશાળી છે.
ક્યારે કરાઇ શોધો ?
1988માં તેની શોધ થઈ હતી. ત્યારથી, રેર પૃથ્વી તત્વો ધીમે ધીમે માનવ જીવનનો એક ભાગ બન્યા છે. તેમનો પ્રથમ વ્યાપારી ઉપયોગ લેમ્પ મેન્ટલ્સમાં થયો હતો. જે 99% થોરિયમ ઓક્સાઇડ અને 1% સેરિયમ ઓક્સાઇડથી બનેલા હતા. તેમનો પ્રથમ સફળ તકનીકી ઉપયોગ સનગ્લાસમાં થયો હતો. ત્યારથી, આ તત્વો ટેકનોલોજીનો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયા છે. છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં, ટેકનોલોજીમાં પ્રગતિને કારણે, વિવિધ ક્ષેત્રોમાં REEનો ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો છે. તેમને 'આધુનિક ટેકનોલોજીના બીજ' કહેવામાં આવી રહ્યા છે.
ભારત શુ લેશે પગલાં ?
ચીનના આ પગલા પછી, ભારતે હવે સરકારી ખાણકામ કંપની IRELને જાપાનમાં દુર્લભ પૃથ્વી તત્વોની નિકાસ અંગેના 13 વર્ષ જૂના કરારને સ્થગિત કરવા અને તેની જરૂરિયાતો માટે પુરવઠો સુરક્ષિત કરવા કહ્યું છે. તેનો હેતુ ચીન પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. સ્થાનિક પ્રક્રિયા ક્ષમતાના અભાવે IREL તેમની નિકાસ કરી રહ્યું છે. પરંતુ ચીન દ્વારા તાજેતરમાં તેના નિકાસ પર પ્રતિબંધને કારણે, ભારત હવે REEને દેશમાં જ રાખવા માંગે છે. આ સાથે તે તેના ખાણકામ અને શુદ્ધિકરણનો વિસ્તાર કરવા માંગે છે.
