કેન્દ્ર સરકારે ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામની મૂળ કંપની 'મેટા' (Meta) ને તેના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ભ્રામક કે અધૂરી માહિતી ફેલાવતા કન્ટેન્ટ (સામગ્રી) પર દેખરેખ વધારવા માટે કહ્યું છે. 10 ઓક્ટોબરે જારી કરાયેલી એક એડવાઈઝરીમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ મેટાને તેની 'કન્ટેન્ટ રિકમેન્ડેશન સિસ્ટમ્સ'નું વિશ્લેષણ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય એવા વીડિયો, તસવીરો અને પોસ્ટ્સના વારંવાર પ્રસારને રોકવાનો છે, જે જનતામાં મૂંઝવણ પેદા કરી શકે અથવા હિંસા અને અરાજકતા ભડકાવી શકે.
સરકારે વધુમાં ભાર મૂક્યો છે કે ચાલુ ઘટનાઓ સાથે સંબંધિત સામગ્રીની સાથે સચોટ સંદર્ભ (context) પૂરો પાડવો આવશ્યક છે. ખાસ કરીને એવા કિસ્સાઓમાં જ્યાં કોઈ તસવીર કે વીડિયોની તારીખ, સ્થળ અથવા તેની સંપૂર્ણ પૃષ્ઠભૂમિ અસ્પષ્ટ હોય.
મેટાને અલ્ગોરિધમ્સની સમીક્ષા કરવા જણાવાયું
સરકારી એડવાઈઝરી મુજબ, મેટાએ એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે તેના અલ્ગોરિધમ્સ એવા કન્ટેન્ટને અપ્રમાણસર રીતે પ્રોત્સાહન ન આપે જે માત્ર અમુક ચોક્કસ દ્રષ્ટિકોણોને જ રજૂ કરતા હોય. યૂઝર્સને વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી સચોટ અને વિશ્વસનીય માહિતી મળે તેવા પ્રયાસો પણ થવા જોઈએ. મંત્રાલયે મેટાને એવી સામગ્રી જેમ કે વીડિયો કે તસવીરોની ઓળખ કરવા માટે પગલાં લેવા અનુરોધ કર્યો છે, જે ભૂતકાળની ઘટનાઓ કે અન્ય સ્થળોના દ્રશ્યોને વર્તમાન ઘટનાઓ તરીકે રજૂ કરતી હોય. આ ઉપરાંત પોલીસ કાર્યવાહી, ઇમરજન્સીની પરિસ્થિતિઓ અને સરકાર દ્વારા લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો અંગેના ખોટા દાવાઓ પર પણ ધ્યાન આપવા માટે આ સૂચનામાં જણાવાયું છે.
દિલ્હીમાં CJP ના વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે એડવાઈઝરી જાહેર કરી
આ એડવાઈઝરી એવા સમયે આવી છે જ્યારે દિલ્હીમાં 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી' (CJP) અને વિવિધ વિરોધ પક્ષો દ્વારા ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ સાથેના વિરોધ પ્રદર્શનો ચર્ચામાં છે. જોકે, આ સૂચનામાં કોઈ ચોક્કસ વિરોધ પ્રદર્શન કે ઘટનાનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ નથી. તેથી તેને સીધી રીતે કોઈ એક વિરોધ પ્રદર્શન સાથે જોડવું યોગ્ય નહીં ગણાય. મંત્રાલયના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વિવિધ એજન્સીઓએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર સામગ્રીના પ્રસાર અંગે ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી. એવા આક્ષેપો પણ થયા છે કે અલ્ગોરિધમ્સ અમુક પ્રકારની સામગ્રીને અન્ય સામગ્રી કરતાં વધુ પ્રાધાન્ય આપી શકે છે.
કાયદાનું પાલન કરવા અને એજન્સીઓ સાથે સહયોગની માગ
મંત્રાલયે મેટાને 'ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ, 2000' અને 'IT નિયમો, 2021' હેઠળની તેની જવાબદારીઓ યાદ અપાવી છે. મંત્રાલયે કંપનીને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તે કાયદા મુજબ જરૂરી માહિતી પૂરી પાડે અને અધિકૃત સરકારી એજન્સીઓને સમયસર સહકાર આપે. આ એડવાઈઝરીમાં મેટા માટે છ ચોક્કસ પગલાં લેવાની રૂપરેખા આપવામાં આવી છે, જેમાં ગેરમાર્ગે દોરતી સામગ્રીની ઓળખ, કન્ટેન્ટની ભલામણ અને રેન્કિંગ સિસ્ટમનું એનાલિસીસ, મીડિયા પોસ્ટ ઉપરાંતની સામગ્રી સામે કાર્યવાહી અને કાયદા અનુસાર સરકારી એજન્સીઓને સહાય પૂરી પાડવાનો સમાવેશ થાય છે. સરકારે એ પણ ભાર મૂક્યો છે કે આ પગલાં કાયદેસર અભિવ્યક્તિ અથવા જાહેર ચર્ચા પર અનુચિત પ્રતિબંધો ન લાવે. મેટાને તાત્કાલિક પગલાં લેવા અને લેવામાં આવેલા પગલાંની મંત્રાલયને જાણ કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
ડિજિટલ રાઇટ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓ
ડિજિટલ અધિકારોની હિમાયત કરતી સંસ્થા - ઇન્ટરનેટ ફ્રીડમ ફાઉન્ડેશનના સ્થાપક ડિરેક્ટર અપાર ગુપ્તાએ એડવાઈઝરી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. તેમના મતે આ નિર્દેશો સતત સેન્સરશીપ માટે માર્ગ મોકળો કરી શકે છે. ગુપ્તાએ જણાવ્યું હતું કે એડવાઈઝરીમાં વપરાતા કેટલાક શબ્દો જેમ કે "પૂરતા સંદર્ભનો અભાવ" અથવા "જાહેર વ્યવસ્થા સંબંધિત સંવેદનશીલ પરિસ્થિતિઓ" સ્પષ્ટ કાયદાકીય સીમાઓ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત નથી. તેમણે મંત્રાલયને સલાહકાર પાછી ખેંચવા વિનંતી કરી છે અને મેટાને એવી સામગ્રી સંબંધિત કોઈપણ માહિતી જાહેર કરવા હાકલ કરી છે જે આ નિર્દેશોના પરિણામે દૂર કરવામાં આવી છે અથવા તેની દૃશ્યતા ઘટી ગઈ છે.
આ પણ વાંચો: Daler Mehndi: નશામાં ધૂત દલેર મહેંદી...! ઉત્તરાખંડના મંત્રીએ લાઈવ કોન્સર્ટ રોક્યો, કહ્યું- 'તમારાથી બોલી તો શકાતું નથી'
