અમેરિકાની યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, લોસ એન્જલસ (UCLA)ના વૈજ્ઞાનિકોના નવા રિસર્ચમાં સામે આવ્યું છે કે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં રહેલી ધૂળનું પ્રમાણ છેલ્લા બે દાયકામાં લગભગ 10% ઘટ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોએ 2003થી 2023 સુધીના ડેટાનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ રિસર્ચ મુજબ વાતાવરણની ધૂળમાં થયેલા ઘટાડાએ ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં થોડો ફાળો આપ્યો હોઈ શકે છે.
20 વર્ષમાં ધૂળ 10% ઘટી
રિસર્ચ ટીમે સેટેલાઇટથી મળેલા ડેટા, જમીન પરના માપ અને વાતાવરણના મોડલનો ઉપયોગ કરીને છેલ્લા 20 વર્ષમાં વાતાવરણની ધૂળમાં થયેલા ફેરફારનો અભ્યાસ કર્યો હતો. અભ્યાસમાં વૈશ્વિક સ્તરે ધૂળમાં લગભગ 10% ઘટાડો જોવા મળ્યો. ખાસ કરીને ઉત્તર આફ્રિકા અને એશિયામાં પણ ધૂળના પ્રમાણમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. ઉત્તર આફ્રિકાનો સહારા રણ અને એશિયાના રણ વિસ્તારો દુનિયાના વાતાવરણમાં પહોંચતી ધૂળના મોટા સ્ત્રોત છે.
ધૂળ પૃથ્વીને ઠંડી રાખવામાં મદદ કરે છે
સામાન્ય રીતે આપણે વાતાવરણની ધૂળને પ્રદૂષણ સાથે જોડીએ છીએ, પરંતુ તેની એક કુદરતી ભૂમિકા પણ છે. વાતાવરણમાં રહેલા ધૂળના કણો સૂર્યપ્રકાશના કેટલાક ભાગને રોકે છે અને તેને પાછો અવકાશ તરફ પરાવર્તિત કરવામાં મદદ કરે છે. તેના કારણે પૃથ્વીની સપાટી પર પહોંચતી ગરમીમાં થોડો ઘટાડો થાય છે. એટલે જ્યારે વાતાવરણમાં ધૂળ ઘટે છે ત્યારે સૂર્યની વધુ ઊર્જા પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચી શકે છે. UCLAના વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા પ્રમાણે ધૂળમાં થયેલો ઘટાડો તાજેતરના ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં નાનો ફાળો આપી શકે છે.
ગ્લોબલ વોર્મિંગ પર અસર કેટલી
અભ્યાસમાં વૈજ્ઞાનિકોએ ગણતરી કરી છે કે 2003થી 2023 દરમિયાન વાતાવરણની ધૂળમાં થયેલા ઘટાડાથી પૃથ્વી પર વધારાની ગરમી પહોંચાડતી અસર જોવા મળી છે. જોકે તેની અસર પ્રમાણમાં નાની છે અને આ ગણતરીમાં અનિશ્ચિતતા પણ છે. અભ્યાસમાં આ અસરને +0.02 ± 0.05 વોટ પ્રતિ ચોરસ મીટર જેટલી ગણવામાં આવી છે. એટલે ધૂળનો ઘટાડો ગ્લોબલ વોર્મિંગનું મુખ્ય કારણ નથી, પરંતુ છેલ્લા બે દાયકાની વધતી ગરમીમાં તેનો થોડો ફાળો હોઈ શકે છે.
ધૂળ ઘટવાનું કારણ હજુ સ્પષ્ટ નથી
વૈજ્ઞાનિકો માટે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે વાતાવરણમાં ધૂળનું પ્રમાણ ઘટી કેમ રહ્યું છે. રિસર્ચમાં નબળા પવન અથવા રણની આસપાસ વનસ્પતિમાં થયેલા ફેરફાર જેવી શક્યતાઓ તરફ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ એક કારણની પુષ્ટિ થઈ નથી. UCLAએ પણ કહ્યું છે કે ધૂળમાં ઘટાડા પાછળના કારણોને સમજવા માટે વધુ અભ્યાસ ચાલી રહ્યો છે.
ધૂળ ઘટવાથી ફાયદો અને નુકસાન બંને
વાતાવરણમાં ધૂળ ઓછી થવાથી કેટલાક વિસ્તારોમાં હવાની ગુણવત્તા સુધરી શકે છે. પરંતુ ધૂળ પૃથ્વીના સમુદ્રો અને જમીન સુધી આયર્ન અને ફોસ્ફરસ જેવા ખનિજો પણ પહોંચાડે છે. આ પોષક તત્વો સમુદ્રમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવો માટે મહત્વના છે, જે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષવામાં મદદ કરે છે.
એટલે વાતાવરણની ધૂળમાં ઘટાડો માત્ર ગ્લોબલ વોર્મિંગ સાથે જોડાયેલો મુદ્દો નથી, પરંતુ પૃથ્વીની કુદરતી પ્રક્રિયાઓ પર પણ તેની અસર પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો: Cancer Medicine Case: કેન્સરની મોંઘી દવાઓ મુદ્દે કેરળ HCમાં સુનાવણી, ₹5,100ની દવા ₹78,400માં, કંપનીઓએ કહ્યું- દવા સસ્તી ન કરો
