Stampedes In India : ભારતમાં ધાર્મિક સ્થળોએ નાસભાગ, એક ગંભીર સમસ્યા

ભારતમાં ધાર્મિક કાર્યક્રમો અને મંદિરોમાં વારંવાર નાસભાગ (stampedes) થતી રહે છે. આવી ઘટનાઓ માટે મુખ્યત્વે ભીડનું ગેરવહીવટ અને આયોજકો દ્વારા નબળું આયોજન જવાબદાર છે. જોકે, ઘણીવાર આ દોષ સંપૂર્ણપણે ભીડના વર્તનને આભારી હોય છે.

તેમણે જણાવી દઈએ કે, ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઓફ ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શનના એક પેપર મુજબ, ભારત સ્વતંત્ર થયું ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધી ધાર્મિક મેળાવડામાં થતી કુલ નાસભાગમાંથી 79% ભારતમાં થાય છે. 

અહીં કેટલીક મોટી નાસભાગની ઘટનાઓ અને તેના કારણો દર્શાવેલ છે...

કુંભ મેળો, અલ્હાબાદ (1954)

મૃત્યુ : 800

ઘાયલ : 2000

ઘટના : સ્વતંત્રતા પછીના કુંભ મેળામાં સૌ પ્રથમ શોભાયાત્રા માટે ગોઠવાયેલા બેરિકેડ્સ પાર કરીને ભાગદોડ મચી ગઈ હતી.

માંધરદેવી કાલુબાઈ મંદિર, મહારાષ્ટ્ર (2005)

મૃત્યુ: 300+

ઘાયલ: 200+

ઘટના : જ્યારે કેટલાક યાત્રાળુઓ પાણીમાં ગયા અને તે જ સમયે ઉપરથી વીજળીના વાયર તૂટી ગયા, ત્યારે ગભરાટમાં ગરકાવ થયેલા લોકો બહાર નીકળવા માટે ધક્કામુક્કી કરવા લાગ્યા, જેના કારણે નાસભાગ મચી ગઈ.

નૈના દેવી મંદિર, હિમાચલ પ્રદેશ (2008)

મૃત્યુ : 146

ઘાયલ : 230

ઘટના : ભૂસ્ખલનની અફવાને પગલે, લોકો ટેકરીની ટોચ પર આવેલા મંદિરમાંથી ઉતાવળથી નીચે ઉતરવા લાગ્યા. ભીડને કારણે રસ્તા પરનો એક ભાગ ધસી પડ્યો, જેના કારણે નાસભાગ મચી ગઈ.

ચામુંડા દેવી મંદિર, જોધપુર (2008)

મૃત્યુ : 200+

ઘાયલ : 400+

ઘટના: મંદિર તરફ જવાના સાંકડા ઢાળવાળા માર્ગ પર કતારમાં રાહ જોઈ રહેલા કેટલાક યાત્રાળુઓ લપસી પડ્યા. જેના કારણે ભીડ એકબીજા પર પડવા લાગી. દબાણના અભાવે વધુ લોકો બીજા લોકો પર પડવા લાગ્યા. લગભગ બધા જ પીડિતો ગૂંગળામણથી મૃત્યુ પામ્યા.

સબરીમાલા મંદિર, કેરળ (2011)

મૃત્યુ : 102

ઘાયલ : 100+

ઘટના : સબરીમાલા તરફ જતી જંગલી રસ્તા પુલમેડુથી પરત ફરી રહેલા યાત્રાળુઓ પર એક જીપ ગાડીએ કાબૂ ગુમાવ્યો અને તેમને ટક્કર મારી, જેના કારણે નાસભાગ મચી ગઈ.

રતનગઢ માતાનું મંદિર, મધ્ય પ્રદેશ (2013)

મૃત્યુ : 115

ઘાયલ : 110+

ઘટના: સિંધ નદી પરનો પુલ, જે મંદિરની નજીક હતો, તે તૂટી પડવાનો છે તેવી અફવાએ 25,000 લોકોમાં ગભરાટ ફેલાવ્યો, જેના કારણે નાસભાગ મચી ગઈ.