સુપ્રીમ કોર્ટે ધરપકડ પછીના 24 કલાકના સમયગાળા અંગે સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે, જે ક્ષણે કોઈ વ્યક્તિને કસ્ટડીમાં (પોલીસ અંકુશ હેઠળ) લેવામાં આવે છે, તે ક્ષણથી જ આ સમયગાળો શરૂ થઈ જાય છે. જે 24 કલાકના સમયગાળામાં વ્યક્તિને ન્યાયાધીશ સમક્ષ રજૂ કરવી ફરજિયાત છે, તેની ગણતરી તે વ્યક્તિને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવી હોય તે સમયથી કરવી જોઈએ, નહીં કે તેની ઔપચારિક ધરપકડના સમયથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે કે 24 કલાકનો એ સમયગાળો જે દરમિયાન આરોપીને જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ (ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ) સમક્ષ રજૂ કરવા જરૂરી છે. તે માત્ર ઔપચારિક ધરપકડના સમયથી નહીં, પરંતુ વ્યક્તિને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવે તે ક્ષણથી જ શરૂ થઈ જાય છે.
બંધારણીય સુરક્ષાના સંદર્ભમાં ધરપકડ અને કસ્ટડી સમાન
કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે બંધારણીય સુરક્ષાના હેતુ માટે, ધરપકડ અને કસ્ટડી બંને એક જ છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે બંને પરિસ્થિતિઓમાં વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા મર્યાદિત થઈ જાય છે. કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે કસ્ટડી અને ધરપકડ વચ્ચે તફાવત કરવાનો કોઈપણ પ્રયાસ બંધારણીય દૃષ્ટિએ અસ્વીકાર્ય છે.
મૂળભૂત અધિકારોને અગ્રતા
અન્ય એક મહત્વપૂર્ણ અવલોકનમાં, કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે જ્યારે ટ્રાયલમાં વિલંબ કે જામીન સંબંધિત બાબતોનો પ્રશ્ન હોય, ત્યારે વિશેષ કાયદાઓની જોગવાઈઓ કરતાં આરોપીના મૂળભૂત અધિકારોને વધુ પ્રાધાન્ય મળવું જોઈએ. 'અનલોફુલ એક્ટિવિટીઝ (પ્રિવેન્શન) એક્ટ' (UAPA), 'નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સીસ' (NDPS) એક્ટ અને 'પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ' (PMLA) જેવા કાયદાઓ હેઠળ જામીન અંગેના વિરોધાભાસી ન્યાયિક ચુકાદાઓનો ઉલ્લેખ કરતા, કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે આરોપીના બંધારણીય અધિકારોને અગ્રતા આપવી આવશ્યક છે.
ધરપકડ અને કસ્ટડી દરમિયાન સ્વતંત્રતા મર્યાદિત હોય છે
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બંધારણના અર્થઘટન માટે વિશેષ કાયદાઓને આધાર બનાવી શકાય નહીં; તેના બદલે, આવા કાયદાઓનું અર્થઘટન બંધારણીય સિદ્ધાંતોને અનુરૂપ જ થવું જોઈએ. કોર્ટે ફરી સ્પષ્ટ કર્યું કે બંધારણીય સુરક્ષાના સંદર્ભમાં ધરપકડ અને કસ્ટડી વ્યવહારિક રીતે સમાન જ છે, કારણ કે બંને પરિસ્થિતિઓમાં વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર પ્રતિબંધ આવે છે.
આ પણ વાંચો: Lucknow: ધાર્મિક પ્રવચનોની આડમાં સમાજમાં ભાગલા... રામ-કૃષ્ણ પર નિવેદન બાદ ધીરેન્દ્ર શાસ્ત્રી વિરુદ્ધ લગાવાયા પોસ્ટર
