નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂર બાદ વૈજ્ઞાનિકો અને સરકારો હરકતમાં આવી ગયા છે, પરંતુ ઉત્તરાખંડના હિમાલય ક્ષેત્ર માટે આ ચિંતા વધુ ગંભીર છે. ઉત્તરાખંડે ભૂતકાળમાં કેદારનાથ, ધારાલી અને રૈની જેવી અનેક મોટી આપત્તિઓનો સામનો કર્યો છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, રાજ્યમાં ગ્લેશિયર તળાવોની સંખ્યા વધીને 1290 થઈ ગઈ છે અને તેમનો વિસ્તાર 8.1 % વધ્યો છે, જે મોટા જળપ્રલયનો સંકેત આપે છે.
NDMA દ્વારા સંવેદનશીલ તળાવોની ઓળખ
નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDMA) એ 2024 માં એક અભ્યાસ કરીને ઉત્તરાખંડના ૧૩ હિમનદી તળાવોને અત્યંત સંવેદનશીલ અને જોખમી તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. આ તળાવોને ત્રણ શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે:
શ્રેણી A (અત્યંત સંવેદનશીલ): 5 તળાવો (જેમાં 4 પિથોરાગઢ અને 1 ચમોલીમાં છે).
શ્રેણી B (ઓછા સંવેદનશીલ): 4 તળાવો.
શ્રેણી C (સામાન્ય સંવેદનશીલ): 4 તળાવો.
આ તળાવો ઉત્તરકાશી, ચમોલી, પિથોરાગઢ, બાગેશ્વર અને તેહરી જેવા જિલ્લાઓમાં ફેલાયેલા છે, જેમાં અલકનંદા અને ભાગીરથી બેસિનમાં સૌથી વધુ તળાવો આવેલા છે.
સાધનો ઇન્સ્ટોલ કરવામાં બેદરકારી અને વિલંબ
ખતરો ઓળખાયાના બે વર્ષ વીતી જવા છતાં, આ સંવેદનશીલ તળાવોની દેખરેખ માટે જરૂરી પ્રારંભિક ચેતવણી ઉપકરણો હજુ સુધી ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવ્યા નથી. સરકારે વાડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હિમાલયન જીઓલોજીને નોડલ એજન્સી બનાવીને ચમોલી અને પિથોરાગઢના કેટલાક તળાવોનો બાથિમેટ્રિક અભ્યાસ કરાવ્યો છે, પરંતુ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર સેન્સર કે મોનિટરિંગ ડિવાઇસ લગાવવાની પ્રક્રિયા હજુ શરૂ થઈ નથી.
ફંડકીય સહાય અને પ્રોજેક્ટની સ્થિતિ
કેન્દ્ર સરકારે ઉત્તરાખંડ માટે ₹30 કરોડના વિશેષ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપી છે, જેમાં કેન્દ્રનો હિસ્સો 90% (₹27 કરોડ) અને રાજ્યનો હિસ્સો 10% (₹3 કરોડ) છે. ભારત સરકાર તરફથી પહેલો હપ્તો (₹8.10કરોડ) પણ મળી ચૂક્યો છે, છતાં અમલીકરણમાં થતી આળસ ઉત્તરાખંડ માટે મોંઘી સાબિત થઈ શકે છે. જો સમયસર અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ અને વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણો નહીં ગોઠવાય, તો હિમાલયની આ હિમનદીઓ ગમે ત્યારે મોટો વિનાશ નોતરી શકે છે.
આ પણ વાંચોઃ Railway: સ્ટેશન કે કોચમાં આ ભૂલ કરી તો હવે થશે મસમોટો દંડ અને જેલ!
