યુપીના સંભલમાં શાહી જામા મસ્જિદના સરવેને કારણે વિવાદ વધ્યો અને હિંસા ફાટી નીકળી. લગભગ 4 કલાક સુધી હોબાળો થયો હતો. અનેક જગ્યાએ પથ્થરમારો કરવામાં આવ્યો હતો અને વાહનોને આગ ચાંપી દેવામાં આવી હતી. આ મામલામાં આગામી સુનાવણી 29 નવેમ્બરે સ્થાનિક કોર્ટમાં થશે. સરવે ટીમ તે જ દિવસે કોર્ટમાં પોતાનો રિપોર્ટ રજૂ કરશે.
ઉત્તર પ્રદેશના સંભલમાં રવિવારે જામા મસ્જિદના સરવે દરમિયાન હિંસા ફાટી નીકળી હતી. જેમાં ચાર લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. બદમાશોએ પોલીસ પર પથ્થરમારો કર્યો અને સાત વાહનોને આગ ચાંપી દીધી. હિંસામાં 20 પોલીસકર્મીઓ અને પ્રશાસન સાથે જોડાયેલા 4 લોકો પણ ઘાયલ થયા છે. જિલ્લાની શાળાઓ બંધ કરી દેવામાં આવી છે. ઈન્ટરનેટ પર પણ પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો છે. જિલ્લામાં બહારના લોકોના પ્રવેશ પર પણ પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો છે.
સંભલ મસ્જિદને લઈને શું છે વિવાદ અને શું છે બંને પક્ષોની દલીલો? શું છે કોર્ટનો આદેશ અને આગળ શું થવાનું છે? ગઈ કાલે સંભલમાં શું થયું?
સ્થાનિક કોર્ટના આદેશ પર એડવોકેટ કમિશનરની આગેવાનીમાં એક ટીમ સર્વે માટે શાહી મસ્જિદ પહોંચી હતી. આ સમગ્ર ઘટના રવિવારે સવારે 7 વાગ્યાની આસપાસ બની હતી. સરવેના સમાચાર સાંભળીને શાહી મસ્જિદમાં ભીડ એકઠી થઈ ગઈ. કેટલાક લોકોએ અંદર પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
આરોપ છે કે સવારે 11 વાગે સરવે પૂર્ણ કરીને ટીમ બહાર આવતા જ ભીડે તેમને ઘેરી લીધા અને હંગામો મચાવ્યો. ટીમના સભ્યો સાથે ઝપાઝપી થઈ હતી. આ દરમિયાન કેટલાક બદમાશોએ પોલીસ અને સરવે ટીમ પર પથ્થરમારો કર્યો અને આગચંપી શરૂ કરી દીધી. પોલીસે ચાર્જ સંભાળ્યો અને ભીડને વિખેરવા માટે હવામાં ગોળીબાર અને ટીયર ગેસના સેલ છોડ્યા. એવા અહેવાલ છે કે ભીડ તરફથી ગોળીઓ પણ ચલાવવામાં આવી હતી.
હવે સંભલની સ્થિતિ કેવી છે?
સંભલ તાલુકામાં 24 કલાક માટે ઈન્ટરનેટ બંધ છે. આ સમય લંબાવી શકાય છે. જિલ્લા પ્રશાસને સોમવાર સુધી ધોરણ 12 સુધીની શાળાઓમાં રજા જાહેર કરી છે. ઘટના બાદ બજારો બંધ છે. હાલમાં, સવારમાં થયેલી હિંસા પછી બીજી કોઈ ઘટના સામે આવી નથી, સમગ્ર મુરાદાબાદ રેન્જના 30 પોલીસ સ્ટેશનોની પોલીસને સંભલમાં તૈનાત કરવામાં આવી છે.
હિંસાનું કારણ શું હતું?
સંભલની શાહી મસ્જિદ વિશે એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે તે પહેલા હરિહર મંદિર હતું. 19 નવેમ્બરના રોજ સિનિયર એડવોકેટ વિષ્ણુ શંકર જૈને શાહી જામા મસ્જિદને હરિહર મંદિર ગણાવીને સંભલના સિવિલ જજ સિનિયર ડિવિઝનની કોર્ટમાં દાવો રજૂ કર્યો હતો. કોર્ટે મંગળવારે એડવોકેટ કમિશનરની નિમણૂક કરી હતી અને 7 દિવસમાં સરવે કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. પ્રથમ તબક્કામાં વિડીયોગ્રાફી બાદ ટીમ પરત ફરી હતી. બીજા તબક્કાના સરવે માટે ટીમ રવિવારે સવારે 7 વાગે સ્થળ પર પહોંચી હતી. કહેવાય છે કે આ વિસ્તારમાં એક સપ્તાહથી તણાવ વધી ગયો હતો. એડવોકેટ વિષ્ણુ શંકર જૈને જણાવ્યું હતું કે સરવે પૂર્ણ થઈ ગયો છે. આ રિપોર્ટ 29 નવેમ્બરે કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવશે.
અગાઉ કૈલાદેવી મંદિરના મહંત ઋષિરાજ ગિરી મહારાજે દાવો કર્યો હતો કે સંભલની શાહી મસ્જિદ હરિહર મંદિર છે. તે એક હિંદુ મંદિરની જગ્યાએ બાબરના આદેશ પર બનાવવામાં આવ્યું હતું. સિવિલ કોર્ટમાં સરવે કરાવવાની માગણી કરી હતી.
સરવે ટીમમાં કોણ હતું?
એડવોકેટ કમિશનર રમેશ રાઘવ સરવે ટીમમાં છે. વાદી પક્ષે એડવોકેટ વિષ્ણુ શંકર જૈન, ગોપાલ શર્મા છે. કેન્દ્ર સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ એડવોકેટ વિષ્ણુ શર્મા કરી રહ્યા છે. રવિવારે આ ટીમ જામા મસ્જિદ કમિટીના સદર સાથે ઘટનાસ્થળે પહોંચી હતી. આસપાસના વિસ્તારની નાકાબંધી કરી દેવામાં આવી હતી. એડવોકેટ કમિશનર રમેશ રાઘવ અને ડીએમ, એસપીની હાજરીમાં મસ્જિદની વીડિયોગ્રાફી કરવામાં આવી રહી હતી.
કોર્ટે શું આદેશ આપ્યો?
19 નવેમ્બરના રોજ સિવિલ જજ સિનિયર ડિવિઝનની અદાલતે શોધી કાઢ્યું હતું કે આ કેસમાં બીજો પક્ષ ભારત સરકાર છે, તેથી કોઈપણ આદેશ પસાર કરતા પહેલા, અન્ય પક્ષને પણ સાંભળવો જરૂરી છે, તેથી ભારત સરકાર અને અન્ય પક્ષકારોએ નોટિસ મોકલવી જોઈએ. જેથી તેઓ કોર્ટ સમક્ષ પણ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરી શકે. બંને પક્ષોને સાંભળ્યા બાદ કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચી શકાય છે. કોર્ટે કહ્યું કે એડવોકેટ કમિશનરે સ્થળ પર જઈને પોતાનો રિપોર્ટ તૈયાર કરવો જોઈએ. આ રિપોર્ટ નિયત સમયગાળામાં કોર્ટમાં સબમિટ કરો. મામલો સંવેદનશીલ હોવાથી વીડિયોગ્રાફી અને ફોટોગ્રાફી કરવી જોઈએ. ડીએમ અને એસપીએ સ્થળ પર પોલીસ ફોર્સ પ્રદાન કરવી જોઈએ.
હવે પોલીસે શું કાર્યવાહી કરી?
મુરાદાબાદ રેન્જના ડીઆઈજી મુનિરાજના જણાવ્યા અનુસાર, 2 મહિલાઓ સહિત 21 લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી છે. તેમની પૂછપરછ કરવામાં આવી રહી છે. પોલીસનું કહેવું છે કે જેની સામે પુરાવા મળશે તેની ધરપકડ કરીને કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવશે. સીસીટીવી કેમેરાની મદદથી ભીડમાં સામેલ લોકોની ઓળખ કરવામાં આવી રહી છે. અપરાધીઓને પકડવા માટે અલગ-અલગ ટીમો બનાવવામાં આવી છે. આખી રાત સંભલમાં અનેક ટીમોએ દરોડા પાડ્યા હતા. આ દરમિયાન વિવિધ સ્થળોએથી કેટલાક ગેરકાયદેસર હથિયારો અને જીવતા કારતુસ પણ મળી આવ્યા હતા. પોલીસનું કહેવું છે કે ટૂંક સમયમાં બદમાશોની ધરપકડ કરીને જેલ મોકલી દેવામાં આવશે. આરોપીઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
પથ્થરબાજીની ઘટનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, નાયબ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે નાગરિકોને તેમના ધાબા પર પથ્થરો, બોટલો અથવા કોઈપણ જ્વલનશીલ અથવા વિસ્ફોટક સામગ્રી એકત્રિત કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકતી નોટિસ જારી કરી છે. જો કોઈ આવું કરશે તો તેની સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. નગરપાલિકાને આદેશો પણ આપવામાં આવ્યા છે કે જો કોઈ બિલ્ડિંગ મટિરિયલ રસ્તાઓ પર પડેલું હોય તો તેને તાત્કાલિક જપ્ત કરવામાં આવે.
વહીવટીતંત્રે જિલ્લામાં બહારના લોકોના પ્રવેશ પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. ડીએમના આદેશ મુજબ 1 ડિસેમ્બર સુધી બહારના લોકોના પ્રવેશ માટે શહેરની સરહદ સીલ કરી દેવામાં આવી છે. આ મામલો રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગ સુધી પણ પહોંચ્યો છે. તહસીલ વિસ્તારની તમામ શાળા અને કોલેજો પણ બંધ કરી દેવામાં આવી છે.
વહીવટીતંત્રે શું કહ્યું?
મુરાદાબાદના ડિવિઝનલ કમિશનર અંજનેય કુમાર સિંહે કહ્યું કે હિંસા દરમિયાન બદમાશોએ ત્રણ બાજુથી હુમલો કર્યો. પ્રથમ - આગળથી, બીજો - ડાબી બાજુથી અને ત્રીજો - જમણી બાજુથી. પોલીસે તત્પરતા દાખવી અને સરવે ટીમને સ્થળ પરથી બહાર કાઢવામાં સૌપ્રથમ હતા. પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે પ્લાસ્ટિકની ગોળીઓ અને ટીયર ગેસના શેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. અટકાયત કરાયેલા લોકોના ઘરેથી હથિયારો પણ મળી આવ્યા છે. નખાસા પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તારમાં એક ઘરમાંથી ફાયરિંગ થયું હતું, જ્યાંથી બે મહિલાઓની અટકાયત કરવામાં આવી છે. હિંસાના આરોપીઓ વિરુદ્ધ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અધિનિયમ (NSA) હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવશે. વહીવટીતંત્રે કહ્યું કે ભીડને ચોક્કસપણે ઉશ્કેરવામાં આવી હતી. ભીડને ઉશ્કેરનાર લોકોની ઓળખ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. વહીવટીતંત્રે લોકોને શાંતિ જાળવવા અપીલ કરી છે.
હિંસામાં કોણ મૃત્યુ પામ્યા?
હિંસામાં ચાર લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. જેમાંથી નઈમ, બિલાલ, નૌમાન અને મોહમ્મદ કૈફના જીવ ગયા છે. ચારેયના અંતિમ સંસ્કાર મોડી રાત્રે કરવામાં આવ્યા હતા. દેશી બનાવટની પિસ્તોલમાંથી છોડવામાં આવેલી ગોળીઓને કારણે બેના મોત થયા હતા. ત્રીજા અને ચોથા મૃત્યુ અંગે પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ આવ્યા બાદ સ્થિતિ સ્પષ્ટ થશે.
કોણ ઘાયલ થયું?
સંભલ એસપીએ કહ્યું કે હિંસામાં તેમના પીઆરઓને પગમાં ગોળી વાગી હતી. ડેપ્યુટી કલેક્ટરના પગમાં પણ ફ્રેક્ચર થયું છે. એક કોન્સ્ટેબલને માથામાં ઈજા થઈ છે. પોલીસ અધિકારીને શ્રાપનલ વડે માર માર્યો હતો. કુલ 20 પોલીસ કર્મચારીઓ ઘાયલ થયા છે. ચાર વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ ઘાયલ થયા છે.
મુસ્લિમ પક્ષે શું કહ્યું?
જમીયત ઉલેમા-એ-હિંદના પ્રમુખ મૌલાના મહમૂદ મદનીએ હિંસા પર નારાજગી અને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું છે. તેમણે કહ્યું કે, જમીયત ઉલેમા-એ-હિંદ કોઈ પણ પક્ષ કે બદમાશની હિંસાને સમર્થન આપતું નથી. પરંતુ પોલીસની ક્રૂર કાર્યવાહી માત્ર અન્યાયી જ નહીં પણ ભેદભાવપૂર્ણ પણ છે, જેના કારણે નિર્દોષ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો છે. મુરાદાબાદના પૂર્વ સાંસદ ડૉ.એસ.ટી. હસને કહ્યું કે, અમે સરવે કરવાના કોર્ટના નિર્ણય સાથે સહમત નથી. પૂજા સ્થળ અધિનિયમ 1991 જણાવે છે કે 15 ઓગસ્ટ 1947 પહેલા અસ્તિત્વમાં આવેલા કોઈપણ ધર્મના પૂજા સ્થળને અન્ય ધર્મના પૂજા સ્થાનમાં રૂપાંતરિત કરી શકાતું નથી. સર્વેનો આદેશ આપવો એ કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે. સરવે કરવાની શું જરૂર હતી? જામા મસ્જિદ 500 વર્ષ જૂની છે. ક્યાં સુધી આપણી પેઢી પરેશાન થતી રહેશે?
કેસમાં હિન્દુ પક્ષે શું કહ્યું?
સિવિલ જજની કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલો દાવો 95 પાનાનો છે. કહેવાય છે કે ભગવાન કલ્કિનો જન્મ સંભલમાં જ થવાનો હતો. એવા ઘણા પુરાવા છે જેમાં સ્પષ્ટ છે કે હરિહર મંદિરને તોડીને મસ્જિદ બનાવવામાં આવી હતી. સરવે બાદ જ વાસ્તવિકતા બહાર આવશે. જામા મસ્જિદ કમિટી દ્વારા તેનો અનધિકૃત રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ કેસમાં અરજદાર અને સુપ્રીમ કોર્ટના વકીલ વિષ્ણુ શંકર જૈને જણાવ્યું હતું કે સિવિલ જજ (વરિષ્ઠ વિભાગ)ની કોર્ટે મસ્જિદના સરવે માટે એડવોકેટ કમિશનરની રચના કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું છે કે વીડિયોગ્રાફી અને ફોટોગ્રાફી સરવે કરાવવામાં આવે અને એડવોકેટ કમિશનર મારફતે રિપોર્ટ દાખલ કરવામાં આવે.
રવિવારે જૈને આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (ASI)ને વિવાદિત સ્થળ પર નિયંત્રણ મેળવવા વિનંતી કરી હતી. હિંદુ પક્ષના સ્થાનિક વકીલ ગોપાલ શર્માએ દાવો કર્યો હતો કે આ સ્થાન પર જે મંદિર એક સમયે ઊભું હતું તેને 1529માં મુગલ બાદશાહ બાબરે તોડી પાડ્યું હતું.
'નાના બાળકોને સામે ઉભા કરીને...'
ડીઆઈજી મુરાદાબાદ રેન્જ મુનિરાજે કહ્યું કે, કોર્ટના આદેશનું પાલન કરીને ત્યાં સરવે કરવામાં આવ્યો છે. અમે ત્યાં પોલીસ ફોર્સ તૈનાત કરી છે. કેટલાક લોકોએ નાના બાળકોને સામે ઉભા કરી દીધા અને પોલીસ પર પથ્થરમારો શરૂ કર્યો. પોલીસે સ્થિતિને કાબૂમાં લેવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને શાંતિ જાળવવાની અપીલ પણ કરી હતી. તેઓએ કેટલાક વાહનોને પણ આગ લગાવી દીધી હતી અને પોલીસે તોફાન વિરોધી બંદૂકો અને ટીયર ગેસના શેલનો ઉપયોગ કરીને ભીડને વિખેરી નાખી હતી. 20 પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ થયા છે. સ્થિતિ નિયંત્રણમાં છે. અમે 20 લોકોની અટકાયત કરી છે.
પોલીસ કાવતરાનો એંગલ શોધી રહી છે
એસપી કૃષ્ણ કુમાર બિશ્નોઈએ કહ્યું કે, સ્થિતિ નિયંત્રણમાં છે અને વધારાના દળો પણ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. ઈન્ટરનેટ સેવાઓ એક દિવસ માટે બંધ કરી દેવામાં આવી છે. કેટલાક લોકોએ પોલીસ પર પથ્થરમારો શરૂ કર્યો અને પોલીસે પણ જવાબી કાર્યવાહી કરી. પોલીસે ટોળાને વિખેરી નાખ્યું હતું. જ્યારે ડીએમ અને ડીઆઈજી પેટ્રોલિંગ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે બે મહિલાઓએ તેમના પર પથ્થરમારો કર્યો અને દેશી બનાવટની પિસ્તોલથી ફાયરિંગ કર્યું. આ ખૂબ જ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે. તેમની સામે NSA હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. FIR નોંધવામાં આવી છે. અટકાયત કરાયેલા લોકોના મોબાઈલ ફોનની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે કે તે સમજવા માટે કોઈ કાવતરું હતું કે નહીં.
