દર વર્ષે કારતક મહિનાના વદ પક્ષની તેરસ (ત્રયોદશી) તિથિ પર ઉજવાતા પાંચ દિવસીય દીપોત્સવ પર્વની શરૂઆત ધનતેરસના પાવન અવસરથી થાય છે. આ વિશેષ દિવસે દેશભરના બજારોમાં અનેરી રોનક જોવા મળે છે અને લોકો પોતાની પરંપરા અનુસાર કિંમતી ધાતુઓની ખરીદી કરે છે. આ તહેવારનું મુખ્ય કેન્દ્ર સોનું, ચાંદી અને વાસણોની ખરીદી માનવામાં આવે છે, જેની પાછળ સદીઓ જૂનો ઇતિહાસ અને પ્રાચીન પૌરાણિક કથાઓ જોડાયેલી છે. સામાન્ય ભાષામાં આ પર્વને ચિકિત્સા વિજ્ઞાનના દેવતા અને આર્થિક સમૃદ્ધિના સમન્વય તરીકે જોવામાં આવે છે, જે સદીઓથી આપણી સંસ્કૃતિનો એક અહમ હિસ્સો રહ્યો છે. આવો જાણીએ કે આ દિવસે સોનું-ચાંદી ખરીદવાની પરંપરા ક્યાંથી શરૂ થઈ.

સમુદ્ર મંથન અને ભગવાન ધન્વંતરિનું આગમન

આ પરંપરાનાં ઐતિહાસિક મૂળ પ્રાચીન ભારતીય ગ્રંથોમાં વર્ણવેલી સમુદ્ર મંથનની પ્રખ્યાત ઘટના સાથે જોડાયેલાં છે. જ્યારે દેવતાઓ અને દાનવો દ્વારા ક્ષીરસાગરનું મંથન કરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે કારતક વદ તેરસના દિવસે આયુર્વેદના જનક ભગવાન ધન્વંતરિ પ્રગટ થયા હતા. તેમના એક હાથમાં અમૃત અને જીવન આપનારી ઔષધિઓથી ભરેલો કળશ હતો અને બીજા હાથમાં સુવર્ણ એટલે કે સોનું હતું. આ ઐતિહાસિક પ્રસંગને કારણે જ આ ખાસ તિથિને ધાતુ અને મૂલ્યવાન વસ્તુઓની ખરીદી માટે સર્વોત્તમ માનવામાં આવી, જે આજે પણ પરંપરાના રૂપમાં અકબંધ છે.

દેવતાઓના વૈદ્ય અને પિત્તળ ધાતુનો સંબંધ

પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર ભગવાન ધન્વંતરિ જ્યારે પ્રગટ થયા, ત્યારે તેમના હાથમાં રહેલું પાત્ર પિત્તળ અથવા સુવર્ણ ધાતુનું માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક માન્યતાઓમાં આ ધાતુને અત્યંત શુદ્ધ અને પવિત્ર ગણવામાં આવી છે. આ જ કારણ છે કે આજે પણ આ દિવસે માત્ર સોના-ચાંદી પૂરતા સીમિત ન રહીને, લોકો પિત્તળના વાસણો કે અન્ય વસ્તુઓ ખરીદવી ખૂબ જ શુભ માને છે. આ માન્યતા સીધી રીતે પ્રાચીન ચિકિત્સા પદ્ધતિ અને ધાતુઓના આયુર્વેદિક મહત્ત્વ સાથે સંકળાયેલી છે.

ધનનાં દેવી લક્ષ્મી અને કુબેર દેવનું પ્રાગટ્ય

સમુદ્ર મંથનનું આ મહાઅભિયાન માત્ર એક દેવતાના પ્રાગટ્ય પૂરતું સીમિત નહોતું, પરંતુ આ જ ગાળા દરમિયાન બ્રહ્માંડની અપાર સંપત્તિ અને સમૃદ્ધિનાં પ્રતીકો પણ સામે આવ્યાં હતાં. ભગવાન ધન્વંતરિના પ્રગટ થયા પછી ધનનાં દેવી માતા લક્ષ્મી અને ખજાનાના સંરક્ષક કુબેર દેવ પણ આ જ દિવસે સાગરમાંથી બહાર આવ્યા હતા. આ ત્રણેય મહાશક્તિઓનો એક જ દિવસે શુભ સંયોગ આ તિથિને આર્થિક દૃષ્ટિકોણથી અત્યંત વિશેષ બનાવી દે છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે તેમની આરાધના કરવાથી અને ઘરમાં નવી વસ્તુઓ લાવવાથી સુખ-સમૃદ્ધિ અને વૈભવમાં વૃદ્ધિ થાય છે.

પરંપરાગત વાસણોથી લઈને આધુનિક ખરીદી સુધીની સફર

સમયની સાથે દરેક સામાજિક પરંપરામાં બદલાવ આવે છે અને ધનતેરસનો તહેવાર પણ તેમાંથી બાકાત નથી. પ્રાચીન સમયમાં જ્યારે બજારો સીમિત હતાં, ત્યારે લોકો આ દિવસે મુખ્યત્વે તાંબુ, પિત્તળ, કાંસુ કે માટીમાંથી બનેલાં વાસણો જેવા કે કળશ અને દીવડા જ ઘરે લાવતા હતા. તેનો મૂળ હેતુ ઘરમાં શુદ્ધ ધાતુ લાવીને સકારાત્મક ઊર્જા વધારવાનો હતો. જોકે, આધુનિક યુગમાં આ પરંપરા ઘણી હદ સુધી બદલાઈ ચૂકી છે અને લોકો પોતાની ક્ષમતા મુજબ સોના-ચાંદીના સિક્કા અને આભૂષણોની સાથે સાથે વાહનો તેમજ ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ પણ ખરીદવા લાગ્યા છે.

સોનું અને ચાંદી ખરીદવા પાછળનું મુખ્ય કારણ

સોનું અને ચાંદી જેવી કિંમતી ધાતુઓને માત્ર ધાર્મિક માન્યતા તરીકે જ નહીં, પરંતુ એક સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે પણ જોવામાં આવે છે. ઐતિહાસિક રીતે આ ધાતુઓને કટોકટીના સમયની સૌથી મોટી મદદગાર માનવામાં આવી છે. જ્યારે લોકો આ પાવન દિવસે સોનું-ચાંદી ખરીદે છે, ત્યારે તેઓ એક રીતે પોતાના ભવિષ્યને આર્થિક મજબૂતી આપી રહ્યા હોય છે. આ ઉપરાંત, ચમકદાર અને ક્યારેય કાટ ન લાગતી આ ધાતુઓને પ્રગતિ, સ્થિરતા અને ઉચ્ચ સામાજિક પ્રતિષ્ઠાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે, જે ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા લાવે છે.

આ પણ વાંચો-Virat Kohli Family : પત્ની અનુષ્કાને તો આખી દુનિયા જાણે છે, પણ વિરાટના પરિવારમાં બીજું કોણ-કોણ છે?