દિલ્હીમાં પ્રદર્શન દરમિયાન વિરોધીઓ પર ટીયર ગેસના ઉપયોગથી ભીડ નિયંત્રણનું આ સાધન ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યું છે. સુરક્ષા દળો અને વિરોધીઓ વચ્ચેના ઘર્ષણમાં આ શેલ કેવી રીતે કામ કરે છે, તે ફૂટે ત્યારે શું થાય છે અને પોલીસ દળો દ્વારા તેનો વ્યાપક ઉપયોગ કેમ કરવામાં આવે છે તે અંગે અનેક પ્રશ્નો ઉભા થાય છે.
ટીયરગેસ કોઇ ગેસ નહીં રાસાયણિક સંયોજનો
સામાન્ય બોલચાલમાં ભલે તેને 'ટીયર ગેસ' કહેવામાં આવતો હોય, પરંતુ તકનીકી દ્રષ્ટિએ તે કોઈ ગેસ નથી. હકીકતમાં, તેમાં એવા રાસાયણિક સંયોજનો હોય છે જે માનવીની આંખો, ત્વચા અને શ્વસનતંત્રમાં કામચલાઉ બળતરા પેદા કરે છે, જેના કારણે લોકોને તે વિસ્તાર છોડવાની ફરજ પડે છે.
ટીયરગેસના કારણે લોકોને વિસ્તાર છોડવો પડે છે
મોટાભાગના આધુનિક ટીયર ગેસ કેનિસ્ટરમાં ઓ-ક્લોરોબેન્ઝલિડેન મેલોનોનિટ્રાઇલ અથવા ક્લોરોએસેટોફેનોન જેવા રસાયણો બારીક પાવડર કે પ્રવાહી સ્વરૂપે રહેલા હોય છે. કેનિસ્ટરની અંદર કોલસો અને પોટેશિયમ નાઇટ્રેટ જેવા જ્વલનશીલ પદાર્થો હોય છે, જે ફાયરિંગ વખતે સળગીને આ રસાયણોને ધુમાડા અથવા ઝાકળના ઘટ્ટ વાદળ તરીકે હવામાં ફેલાવી દે છે. આ રાસાયણિક કણો આંખો, ત્વચા, નાક અને શ્વસન માર્ગના ચેતા રીસેપ્ટર્સને સક્રિય કરે છે, જેના પરિણામે પુષ્કળ આંસુ વહેવા, તીવ્ર બળતરા, ઉધરસ, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ગળામાં દુખાવો જેવી અસરો થાય છે.
શ્વસન માટે હોય છે પીડાદાયક
જો કે આ અનુભવ અત્યંત પીડાદાયક હોય છે, પરંતુ તેની અસરો સામાન્ય રીતે અલ્પજીવી હોય છે. વ્યક્તિ તાજી હવામાં જાય ત્યારે 15 થી 30 મિનિટમાં લક્ષણો ઓછા થઈ જાય છે. આ કેનિસ્ટર ખાસ લોન્ચર અથવા એન્ટી-રાયટ ગન દ્વારા ફાયર કરવામાં આવે છે, જ્યાં પવનની દિશા અને હવામાન ધુમાડાના ફેલાવાને નક્કી કરે છે.
સૌપ્રથમ ઉપયોગ ફ્રાન્સમાં કરવામાં આવ્યો હતો
ટીયર ગેસના ઇતિહાસની વાત કરીએ તો, સ્થાનિક સ્તરે તેનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ 1912 માં ફ્રાન્સના પેરિસ ખાતે થયો હતો, જ્યાં પોલીસે ગુનેગારો પર નિયંત્રણ મેળવવા ઇથિલ બ્રોમોએસેટેટ યુક્ત ગ્રેનેડનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આના બરાબર બે વર્ષ પછી, ઓગસ્ટ 1914 માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆતમાં ફ્રેન્ચ સૈનિકો દ્વારા જર્મન ખાઈઓમાં તેનો પ્રથમ લશ્કરી ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેણે યુદ્ધના મેદાનમાં રાસાયણિક હથિયારોના પ્રકરણની શરૂઆત કરી હતી.
આ પણ વાંચોઃ Hormuz બાદ હવે આ દરિયાઇ માર્ગ કરાયો બંધ, ઓઇલના ભાવ $200 સુધી પહોંચી જશે!
