તેવી જ રીતે, ભારતે 21 સપ્ટેમ્બર 1968ના રોજ તેની બાહ્ય ગુપ્તચર એજન્સી, સંશોધન અને વિશ્લેષણ વિંગ RAWની સ્થાપના કરી હતી.
કોણ કઇ માહિતી કરે છે એકત્ર ?
ભારતની બાહ્ય ગુપ્તચર એજન્સી, RAW, 21 સપ્ટેમ્બર 1968ના રોજ સ્થાપિત થઈ હતી. તે કેબિનેટ સચિવાલય હેઠળ કાર્ય કરે છે. જ્યારે IB ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ છે. RAW વિદેશી ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરે છે. જ્યારે IB આંતરિક સુરક્ષા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. 1965ના યુદ્ધ દરમિયાન તેની સ્થાપનાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ હતી. તે યુદ્ધમાં, પાકિસ્તાનની લશ્કરી તૈયારીઓ વિશે માહિતીના અભાવે ભારતને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું હતું. ત્યાં સુધી, ગુપ્તચર બ્યુરો IB મુખ્યત્વે ભારતમાં ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવા માટે જવાબદાર હતું.
RAWની રચના કયારે થઇ ?
RAWની રચના પાછળ 1965નું યુદ્ધ એકમાત્ર કારણ નહોતું. 1962ના ચીન-ભારત યુદ્ધે પણ ભારતની ગુપ્તચર વ્યવસ્થામાં નોંધપાત્ર ખામીઓ ઉજાગર કરી હતી. તે સમયે, IB સ્થાનિક અને વિદેશમાં ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવા માટે જવાબદાર હતું. આ પછી, સરકારે બાહ્ય ગુપ્ત માહિતી માટે અલગ એજન્સી બનાવવાનું નક્કી કર્યું, અને RAW 21 સપ્ટેમ્બર, 1968ના રોજ અસ્તિત્વમાં આવ્યું. તેના સ્થાપક વડા આર.એન. કાઓ હતા.
RAW અને IB વચ્ચે શું તફાવત ?
RAW બાહ્ય ગુપ્ત માહિતી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જ્યારે IB મુખ્યત્વે આંતરિક ગુપ્ત માહિતી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. સંશોધન અને વિશ્લેષણ વિંગ RAWનું પ્રાથમિક કાર્ય અન્ય દેશો પર ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવાનું છે. જે ભારતની સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક હિતોને અસર કરી શકે છે. અન્ય દેશોની રાજકીય, લશ્કરી અને વ્યૂહાત્મક પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખવી, વિદેશી ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવી અને ભારત સામેના બાહ્ય જોખમોને સમજવું એ તેના પ્રાથમિક કાર્યો છે.
IB ભારતની આંતરિક સુરક્ષા પર કેન્દ્રિત
તેનાથી વિપરીત, ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો IB ભારતની આંતરિક સુરક્ષા સંબંધિત ગુપ્ત માહિતી પર કામ કરે છે. તેના પ્રાથમિક કાર્યોમાં આતંકવાદ, જાસૂસી, અલગતાવાદ, સાંપ્રદાયિક તણાવ અને દેશની અંદર અન્ય સુરક્ષા જોખમો સંબંધિત માહિતી એકત્રિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. IB રાજ્ય પોલીસ અને અન્ય સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે પણ ગુપ્ત માહિતી શેર કરે છે. ગૃહ મંત્રાલય અનુસાર, IB સંબંધિત વહીવટી અને નાણાકીય બાબતો આંતરિક સુરક્ષા વિભાગના કાર્યક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે. જ્યારે બંને એજન્સીઓ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા શેર કરે છે, ત્યારે તેમનો આદેશ અલગ છે. RAW બાહ્ય ગુપ્ત માહિતીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યારે IB આંતરિક ગુપ્ત માહિતીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
કેટલુ મળે છે બજેટ ?
આ એક એવો પ્રશ્ન છે જેનો જવાબ અન્ય સરકારી વિભાગો જેટલો સરળતાથી ઉપલબ્ધ નથી. RAW અને IB જેવી ગુપ્તચર એજન્સીઓના ખર્ચની સંપૂર્ણ વિગતો જાહેરમાં વિગતવાર ઉપલબ્ધ નથી. તેથી, સોશિયલ મીડિયા અથવા અન્ય વેબસાઇટ્સ પર ફરતા કોઈપણ અંદાજિત આંકડાને RAW અથવા IB ના સત્તાવાર બજેટ તરીકે ગણવા ખોટા હશે. સરકારની બજેટરી સિસ્ટમમાં કેબિનેટ સચિવાલય અને ગૃહ મંત્રાલય માટે અલગ ફાળવણી જાહેર છે, પરંતુ RAW અને IB ના સંચાલન પર ખર્ચવામાં આવતી કુલ રકમને સીધી રીતે અલગ કરવી શક્ય નથી. કેબિનેટ સચિવાલય પોતે બજેટ ફાળવણી સંબંધિત માહિતી જાહેર કરે છે, પરંતુ આ RAW માટે સ્પષ્ટ અલગ બજેટ જાહેર કરતું નથી.