રિદ્ધિપ્રતિમ બસુએ દાયકાઓ જૂની સ્લો-બોન્ડ સમસ્યા ઉકેલવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. જેના કારણે તેમને સન્માનિત કરાયા છે.
આંકડાકીય ભૌતિકશાસ્ત્રના ક્ષેત્રોમાં કામ
ભારતીય ગણિતશાસ્ત્રી રિદ્ધિપ્રતિમ બસુને ગણિતમાં તેમના મહત્વપૂર્ણ યોગદાન બદલ ઇન્ફોસિસ પુરસ્કાર 2026 એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. બેંગલુરુમાં ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફંડામેન્ટલ રિસર્ચ ખાતે ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર થિયોરેટિકલ સાયન્સ ખાતે એસોસિયેટ પ્રોફેસર, બાસુએ સંભાવના સિદ્ધાંત અને આંકડાકીય ભૌતિકશાસ્ત્રના ક્ષેત્રોમાં કામ કર્યું છે. તેમણે દાયકાઓથી ગણિતશાસ્ત્રીઓ માટે સમસ્યા રહેલી સ્લો-બોન્ડ સમસ્યાને ઉકેલવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.
રિદ્ધિપ્રતિમ બસુનુ નોંધપાત્ર યોગદાન
રિદ્ધિપ્રતિમ બસુને ગાણિતિક વિજ્ઞાન શ્રેણીમાં ઇન્ફોસિસ પુરસ્કાર 2026 એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. તેમનું સૌથી નોંધપાત્ર યોગદાન સ્લો-બોન્ડ સમસ્યાના ઉકેલ સાથે સંબંધિત છે. આ સમસ્યામાં એવી સિસ્ટમોનો અભ્યાસ શામેલ છે જેમાં બહુવિધ કણો એકબીજા સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરતી વખતે ફરે છે. આને રસ્તાના ઉદાહરણ દ્વારા સમજાવી શકાય છે. ધારો કે એક જ લેનમાં અનેક વાહનો મુસાફરી કરી રહ્યા છે અને દરેક વાહનને ખસેડવા માટે જગ્યાની જરૂર છે. જો રસ્તાના એક ભાગ પર વાહનોની ગતિ થોડી ઓછી કરાય તો શું તે સમગ્ર રસ્તા પર ટ્રાફિકને અસર કરશે?
રિદ્ધિપ્રતિમ બસુની કારકિર્દી
ગણિતશાસ્ત્રીઓ વ્લાદાસ સિડોરાવિચિયસ અને એલન સ્લી સાથે મળીને બસુએ સાબિત કર્યું કે એક નાનો અવરોધ પણ સમગ્ર સિસ્ટમની ગતિ ધીમી કરી શકે છે. બાદમાં, સૌરવ સરકાર અને એલન સ્લી સાથે સંશોધન કરીને, તેમણે આ અવરોધની બંને બાજુ કણોની સાંદ્રતા અંગે આગાહીઓ સ્થાપિત કરી છે. રિદ્ધિપ્રતિમ બસુએ ભારતીય આંકડાકીય સંસ્થા, કોલકાતા ખાતે અભ્યાસ કર્યો. તેમણે 2009માં આંકડાશાસ્ત્રમાં તેમની સ્નાતક ડિગ્રી અને 2011માં તેમની અનુસ્નાતક ડિગ્રી પૂર્ણ કરી હતી. ત્યારબાદ તેમણે 2015માં કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, બર્કલે, યુએસએમાંથી આંકડાશાસ્ત્રમાં પીએચડીની ડિગ્રી મેળવી. ત્યાં, તેમણે એલન સ્લીના માર્ગદર્શન હેઠળ સંશોધન કર્યું. પીએચડી કર્યા પછી, તેમણે બે વર્ષ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં પસાર કર્યા હતા. 2017માં, તેઓ ભારત પાછા ફર્યા અને બેંગલુરુમાં ICTSમાં જોડાયા હતા. જ્યાં તેઓ હાલમાં એસોસિયેટ પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપે છે.
ઘણા ક્ષેત્રોમાં મહત્વપૂર્ણ સંશોધન યોગદાન
બાસુનું સંશોધન ધીમી-બંધન સમસ્યા સુધી મર્યાદિત નથી. તેમણે રેન્ડમ વૃદ્ધિ મોડેલો, પરકોલેશન થિયરી અને દુર્લભ ઘટનાઓ સંબંધિત વિષયો પર પણ કામ કર્યું છે. શિરશેન્દુ ગાંગુલી અને એલન સ્લી સાથે, તેમણે પ્રથમ-પેસેજ પરકોલેશન મોડેલ પર મહત્વપૂર્ણ સંશોધન કર્યું. તેમણે છેલ્લા-પેસેજ પરકોલેશનમાં વધઘટ અને શ્રેષ્ઠ માર્ગોની રચનાને સમજવામાં પણ ફાળો આપ્યો.
અગાઉ ઘણા સર્વોચ્ચ સન્માન પ્રાપ્ત કર્યા
રિદ્ધિપ્રતિમ બસુને તેમના સંશોધન માટે અગાઉ ઘણા પુરસ્કારો પ્રાપ્ત થયા છે. આમાં 2017 માં રામાનુજન ફેલોશિપ, 2020 માં INSA યંગ સાયન્ટિસ્ટ મેડલ અને 2021 માં NASI યંગ સાયન્ટિસ્ટ પ્લેટિનમ જ્યુબિલી એવોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. તેમને 2025 માં ઇન્ડિયન એકેડેમી ઓફ સાયન્સના ફેલો તરીકે પણ ચૂંટવામાં આવ્યા હતા. ઇન્ફોસિસ પ્રાઇઝ જ્યુરીએ સંભાવના સિદ્ધાંત અને આંકડાકીય ભૌતિકશાસ્ત્રને આગળ વધારવામાં તેમના યોગદાનને માન્યતા આપી. ભારતમાં સંશોધન કરવા અને યુવા ગણિતશાસ્ત્રીઓને માર્ગદર્શન આપવાના તેમના પ્રયાસોને પણ માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
આ પણ વાંચોઃ તાજમહેલ અને હમ્પીથી પણ અદભુત છે ભારતના આ 10 છુપાયેલા ઐતિહાસિક રત્નો
