ભારતમાં નદીઓનો ઇતિહાસ ઘણો જૂનો છે. અહીં ઘણી નદીઓ છે જેના વિશે લોકો પ્રાચીન ગ્રંથો, પૌરાણિક કથાઓ અથવા ઐતિહાસિક સંદર્ભોમાં સાંભળે છે. એક સમયે લગભગ 200 નદીઓ વહે તેઓ એકમાત્ર દેશ ભારત છે.
અહીંની મુખ્ય નદીઓ ગંગા, યમુના, કાવેરી, નર્મદા, ગોદાવરી નદીઓ છે જે ભારતના મોટાભાગના ભાગોને આવરી લે છે. પરંતુ ઘણી નદીઓ એવી છે જેને હવે સીધી રીતે જોવી મુશ્કેલ છે. આનું કારણ એ હોઈ શકે છે કે આ નદીઓ હવે સુકાઈ ગઈ છે અથવા ભૂગર્ભમાં ગઈ છે. જાણો એવી કેટલીક નદીઓ વિશે જેનો ઉલ્લેખ પુસ્તકોમાં છે પરંતુ હાલમાં તે કાં તો સંપૂર્ણપણે સુકાઈ ગઈ છે અથવા બિલકુલ અસ્તિત્વમાં નથી.
તે નદીઓ કોણ છે?
સરસ્વતી નદી
ભારત જેને નદીઓની ભૂમિ કહેવામાં આવે છે, આજે તેની ઘણી ઐતિહાસિક નદીઓ ગુમાવી ચૂક્યું છે. જેમાંથી સરસ્વતી નદી સૌથી ફેમસ છે. સરસ્વતી નદીનો ઉલ્લેખ ઋગ્વેદ અને મહાભારતમાં પવિત્ર અને જીવન આપતી નદી તરીકે કરવામાં આવ્યો છે , પરંતુ હવે તે સંપૂર્ણપણે ગાયબ થઈ ગઈ છે. સરસ્વતી નદી ભારતની સૌથી ફેમસ પૌરાણિક નદીઓમાંની એક છે. તેને ગંગા અને યમુના સાથે ત્રિવેણી સંગમની ત્રીજી નદી માનવામાં આવે છે, ખાસ કરીને પ્રયાગરાજમાં. પૌરાણિક માન્યતાઓમાં આ નદીનું ખૂબ મહત્વ છે પરંતુ હવે આ નદી ભૂગર્ભમાં ગઈ છે અને ફક્ત તેનું નામ જ બાકી છે.
ફાલ્ગુ નદી
બિહારના ગયામાં આવેલી આ નદીને ફાલ્ગુ નદી કહેવાય છે અને તે એક પૂજનીય નદી છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટિકોણથી તેનું ઘણું મહત્વ છે. ફાલ્ગુ નદી પિંડદાન માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ફાલ્ગુ નદીના કિનારે પિંડદાન અને તર્પણ કરવાથી પૂર્વજો શ્રેષ્ઠ ગતિથી મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે. પરંતુ આ નદીમાં ક્યારેય પાણી હોતું નથી. એવું માનવામાં આવે છે કે આ નદી પૃથ્વીની અંદર વહે છે અને લોકોએ તર્પણ કરવા માટે રેતી કાઢીને પાણી કાઢવું પડે છે. રામાયણ કાળમાં તેનો ઉલ્લેખ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે માતા સીતાએ આ નદીને શ્રાપ આપ્યો હતો જેના કારણે તે શાપિત છે.
દૃષ્ટવતી નદી
મહાભારત અને અન્ય પ્રાચીન ગ્રંથોમાં દૃષાદ્વતી નદીનો ઉલ્લેખ છે. તે પ્રાચીન કુરુક્ષેત્ર ક્ષેત્રની એક મહત્વપૂર્ણ નદી માનવામાં આવતી હતી, જે સરસ્વતી સાથે વહેતી હતી. દૃષાદ્વતી નદી હવે સંપૂર્ણપણે સુકાઈ ગઈ છે અને ફક્ત ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક સંદર્ભોમાં જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તેના કોઈ ભૌતિક અવશેષો મળ્યા નથી.
