ભારતીય રેલવે વિશ્વના સૌથી મોટા પરિવહન નેટવર્કમાંથી એક છે. દરરોજ હજારો ટ્રેનો પાટા પર દોડે છે અને લાખો મુસાફરોને તેમની મંજિલ સુધી પહોંચાડે છે. આ વિશાળ તંત્રને સુરક્ષિત રાખવા માટે રેલવે અનેક પ્રકારના સંકેતો અને ચિહ્નોનો ઉપયોગ કરે છે. તેમાંથી સૌથી સામાન્ય અને છતાં સૌથી મહત્વનું ચિહ્ન છે ટ્રેનના છેલ્લા ડબ્બા પર જોવા મળતું સફેદ કે પીળા રંગનું મોટું 'X'.
શું છે આ 'X' નું વાસ્તવિક મહત્વ?
રેલવેના નિયમો મુજબ, દરેક ટ્રેનના અંતિમ કોચ પર 'X' નું નિશાન હોવું ફરજિયાત છે. આ કોઈ શણગાર કે સામાન્ય પેઇન્ટ નથી, પરંતુ રેલવે કર્મચારીઓ માટે એક જીવંત સંકેત છે. આ નિશાનનો અર્થ એ છે કે આ ટ્રેનનો અંતિમ ડબ્બો છે. જ્યારે કોઈ ટ્રેન પ્લેટફોર્મ પરથી પસાર થાય છે અથવા સિગ્નલ કેબિન પાસેથી નીકળે છે, ત્યારે ત્યાં તૈનાત રેલવે કર્મચારીઓ ખાસ કરીને આ 'X' ને તપાસે છે. જો તેમને ટ્રેનના અંતે આ નિશાન દેખાય, તો જ તેઓ માને છે કે ટ્રેન તેના તમામ ડબ્બા સાથે સુરક્ષિત રીતે પસાર થઈ ગઈ છે.
સુરક્ષા અને અકસ્માત નિવારણ
ક્યારેક ટેકનિકલ ખામી કે કપલિંગ એટલે કે બે ડબ્બાને જોડતી કડી તૂટવાને કારણે ટ્રેનના ડબ્બા વચ્ચેથી છૂટા પડી જવાની ઘટના બની શકે છે. જો આવી સ્થિતિમાં અડધી ટ્રેન આગળ નીકળી જાય અને બાકીના ડબ્બા ટ્રેક પર જ રહી જાય, તો પાછળથી આવતી અન્ય ટ્રેન સાથે ભયાનક અકસ્માત થવાની સંભાવના રહે છે. જો સ્ટેશન માસ્ટરને પસાર થતી ટ્રેનના છેલ્લા ડબ્બા પર 'X' ન દેખાય, તો તે તુરંત સમજી જાય છે કે ટ્રેન અધૂરી છે. આવી ઈમરજન્સીમાં તુરંત જ વાયરલેસ દ્વારા ટ્રેન રોકવાનો આદેશ અપાય છે અને તે ટ્રેક પરની અન્ય તમામ ટ્રેનોની અવરજવર બંધ કરી દેવામાં આવે છે.
રાત્રિ અને ધુમ્મસ માટેની વ્યવસ્થા
દિવસ દરમિયાન 'X' સ્પષ્ટ દેખાય છે, પરંતુ રાત્રિના અંધકારમાં કે ગાઢ ધુમ્મસમાં આ નિશાન જોવું મુશ્કેલ બને છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે 'X' ની નીચે એક લાલ રંગની બ્લિંકર લાઈટ લગાવવામાં આવે છે. આ લાઈટ સતત ઝબકતી રહે છે, જે દૂરથી જ કર્મચારીઓને સંકેત આપે છે કે ટ્રેનનો છેલ્લો ભાગ પસાર થઈ રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, છેલ્લા ડબ્બા પર ઘણીવાર 'LV' લખેલું એક બોર્ડ પણ લટકાવવામાં આવે છે, જે સુરક્ષાની ખાતરી ડબલ કરે છે.આમ, ટ્રેન પાછળનું આ નાનકડું લાગતું ચિહ્ન હકીકતમાં હજારો મુસાફરોની સુરક્ષા માટે એક મૌન ચોકીદારની ભૂમિકા ભજવે છે.
આ પણ વાંચોઃ Dahodના ગોદી રોડ પર રખડતા શ્વાનનો આતંક, 12 લોકોને ભર્યા બચકાં
