ઈરાન, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા વચ્ચે ઘેરાતા યુદ્ધના વાદળો વચ્ચે દુનિયા ફરી એકવાર પરમાણુ વિનાશની ચર્ચામાં ડૂબી ગઈ છે. જ્યારે પરમાણુ શક્તિ સંપન્ન દેશો સામસામે હોય, ત્યારે સૌથી મોટો સવાલ એ ઉઠે છે કે આ ઘાતક મિસાિઈલો ચલાવવાનો અધિકાર કોની પાસે છે? ભારત જેવા જવાબદાર રાષ્ટ્રમાં આ પ્રક્રિયા કોઈ ફિલ્મી લાલ બટન દબાવવા જેવી સરળ નથી, પરંતુ સુરક્ષાની અનેક મજબૂત પરતોમાં લપેટાયેલી છે.
ભારતની 'નો ફર્સ્ટ યુઝ' નીતિ
ભારત દુનિયાના એવા ગણ્યાગાંઠ્યા 9 દેશોમાં સામેલ છે જેની પાસે પરમાણુ તાકાત છે, પરંતુ આપણી નીતિ 'નો ફર્સ્ટ યુઝ' (No First Use) એટલે કે 'પહેલો હુમલો નહીં કરવાની' છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારત કોઈપણ સ્થિતિમાં બીજા દેશ પર પહેલો પરમાણુ પ્રહાર કરશે નહીં. આપણા પરમાણુ હથિયારો યુદ્ધ છેડવા માટે નહીં, પરંતુ દુશ્મનને ડરાવી રાખવા અને આત્મરક્ષણ માટે છે. ભારત આ હથિયારોનો ઉપયોગ ત્યારે જ કરશે જ્યારે તેના પર કે તેની સેના પર કોઈ બીજા દેશ દ્વારા પરમાણુ હુમલો કરવામાં આવે.
કોના હાથમાં છે કમાન?
ભારતમાં પરમાણુ હથિયારોનું રિમોટ કંટ્રોલ કોઈ એક વ્યક્તિના હાથમાં હોતું નથી. વડાપ્રધાન પણ એકલા પોતાની મરજીથી પરમાણુ મિસાિઈલ છોડવાનો હુકમ આપી શકતા નથી. આ માટે 'ન્યુક્લિયર કમાન્ડ ઓથોરિટી' (NCA) જવાબદાર છે, જેના બે મુખ્ય ભાગ છે:
1. રાજકીય પરિષદ (Political Council): આ પરિષદના અધ્યક્ષ દેશના વડાપ્રધાન હોય છે. આ એકમાત્ર એવી સંસ્થા છે જે પરમાણુ હથિયારોના ઉપયોગનો અંતિમ અને ઔપચારિક આદેશ આપી શકે છે. વડાપ્રધાન આ નિર્ણય તેમની કેબિનેટના વરિષ્ઠ મંત્રીઓ અને સલાહકારો સાથે ચર્ચા કર્યા પછી જ લે છે.
2. કાર્યકારી પરિષદ (Executive Council): તેની કમાન રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) ના હાથમાં હોય છે. આ પરિષદ વડાપ્રધાનને જમીની હકીકત અને ટેકનિકલ પાસાઓની જાણકારી આપે છે. એકવાર આદેશ મળ્યા પછી, હુમલાની ચોક્કસ રણનીતિ તૈયાર કરવાની જવાબદારી આ ટીમની હોય છે.
સ્ટ્રેટેજિક ફોર્સિસ કમાન્ડ (SFC)
જ્યારે આદેશની પ્રક્રિયા પૂરી થાય છે, ત્યારે તેને અમલમાં મૂકવાનું કામ 'સ્ટ્રેટેજિક ફોર્સિસ કમાન્ડ' કરે છે. આ ભારતીય સેનાની એક વિશેષ વિંગ છે, જે પરમાણુ હથિયારોના જાળવણી અને તેને છોડવા માટે તાલીમબદ્ધ છે. હુમલા માટે જરૂરી 'લોન્ચ કોડ્સ'નું મિલાન અને મિસાિઈલોને ટાર્ગેટ સુધી પહોંચાડવાની જવાબદારી આ વિંગની છે. ભારતની આ ત્રિસ્તરીય સુરક્ષા વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરે છે કે પરમાણુ હથિયારોનો ઉપયોગ અત્યંત જવાબદારીપૂર્વક થાય અને આપણી વળતી કાર્યવાહી એટલી ઘાતક હોય કે હુમલાખોર દેશને સંભળવાની તક પણ ન મળે.
Disclaimer : આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય જાણકારી અને વિવિધ મીડિયા રિપોર્ટ્સ પર આધારિત છે. પરમાણુ શસ્ત્રો અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંબંધિત પ્રોટોકોલ અત્યંત સંવેદનશીલ અને ગોપનીય હોય છે. અહીં રજૂ કરવામાં આવેલી વિગતો સાર્વજનિક રૂપે ઉપલબ્ધ તથ્યો પર આધારિત છે, જેનો હેતુ માત્ર વાચકોને જાગૃત કરવાનો છે. કોઈપણ સત્તાવાર માહિતી માટે ભારત સરકારના સંરક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજોને જ અંતિમ માનવા.
આ પણ વાંચો- USA Fighter Jet : દુનિયાનું સૌથી હાઈટેક અમેરિકન F-35 ફાઇટર જેટ કેટલું શક્તિશાળી છે, જેને ઇરાને કરી દીધું નષ્ટ?
