2026ના ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિનનો નોબેલ પુરસ્કાર આપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
કયા ક્ષેત્રોમાં અપાય છે નોબેલ પુરસ્કારો ?
નોબેલ પુરસ્કારો છ શ્રેણીઓમાં આપવામાં આવે છે. આમાં વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, શાંતિ અને આર્થિક સંશોધનના મુખ્ય ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે.
છ શ્રેણીઓ નીચે મુજબ છે:
ભૌતિકશાસ્ત્ર
રસાયણશાસ્ત્ર
ભૌતિકશાસ્ત્ર અથવા દવા
સાહિત્ય
શાંતિ
આર્થિક વિજ્ઞાન
પ્રથમ પાંચ શ્રેણીઓ આલ્ફ્રેડ નોબેલની મૂળ નોબેલ પુરસ્કાર પ્રણાલીનો ભાગ છે. આર્થિક વિજ્ઞાન પુરસ્કાર 1968માં પાછળથી રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને પ્રથમ વખત 1969માં એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. દરેક શ્રેણી એવા વ્યક્તિઓ અથવા સંગઠનોને ઓળખે છે જેમણે પોતપોતાના ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે.
ક્યાં યોજાય છે નોબેલ પુરસ્કાર સમારોહ ?
નોબેલ પુરસ્કાર સમારોહ શ્રેણીના આધારે બે અલગ અલગ દેશોમાં યોજવામાં આવે છે. નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર નોર્વેના ઓસ્લોમાં આપવામાં આવે છે. બાકીના પાંચ પુરસ્કારો: ભૌતિકશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર, શરીરવિજ્ઞાન અથવા દવા, સાહિત્ય અને આર્થિક વિજ્ઞાન, સ્ટોકહોમ, સ્વીડનમાં આપવામાં આવે છે. આ પરંપરા નોબેલ પુરસ્કારની શરૂઆતથી જ ચાલી આવે છે અને આલ્ફ્રેડ નોબેલની ઇચ્છાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
શા માટે સમારોહ 10 ડિસેમ્બરે યોજાય ?
મુખ્ય નોબેલ પુરસ્કાર સમારોહ દર વર્ષે 10 ડિસેમ્બરે યોજાય છે. આલ્ફ્રેડ નોબેલની આ પુણ્યતિથિ છે, જેમણે પોતાના વસિયતનામા દ્વારા પુરસ્કારોની સ્થાપના કરી હતી. સ્ટોકહોમ અને ઓસ્લોમાં યોજાતા સમારોહ દરમિયાન વિજેતાઓનું ઔપચારિક સન્માન કરવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમ પછી પરંપરાગત નોબેલ ભોજન સમારંભ અને અન્ય ઔપચારિક કાર્યક્રમો યોજાય છે. સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબરમાં વિજેતાઓની જાહેરાત કરવામાં આવે છે, જે ડિસેમ્બરમાં ઔપચારિક સમારોહ પહેલાં વિશ્વને તે વર્ષના વિજેતાઓ વિશે જાણવા માટે ઘણા અઠવાડિયા આપે છે.
નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાઓને શું મળે ?
નોબેલ પુરસ્કાર માત્ર એક આંતરરાષ્ટ્રીય સન્માન નથી પણ તે મેડલ, ડિપ્લોમા અને રોકડ પુરસ્કાર સાથે પણ આવે છે. 2026 માટે, નોબેલ ફાઉન્ડેશને ઇનામ રકમ વધારીને 12 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોનર કરી છે. આ આશરે US$1.2 મિલિયન અથવા ₹10 કરોડથી વધુ છે, જે વિનિમય દરના આધારે છે.
દરેક વિજેતાને ત્રણ મુખ્ય વસ્તુઓ મળે છે
નોબેલ સુવર્ણ ચંદ્રક: આ ચંદ્રક સોનાનો બનેલો છે અને 24-કેરેટ સોનાથી મઢેલો છે.
નોબેલ ડિપ્લોમા: એવોર્ડ પ્રશસ્તિપત્ર ધરાવતો ખાસ ડિઝાઇન કરેલો ડિપ્લોમા.
રોકડ પુરસ્કાર: પુરસ્કારની રકમ 12 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોનર છે.
જો એક શ્રેણીમાં એક કરતાં વધુ વ્યક્તિઓને સંયુક્ત રીતે પુરસ્કાર આપવામાં આવે છે. તો નોબેલ ફાઉન્ડેશનના નિયમો અનુસાર રોકડ પુરસ્કાર વિજેતાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે.
વૈશ્વિક માન્યતા
નોબેલ પુરસ્કારો વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, શાંતિ અને અર્થશાસ્ત્રમાં સિદ્ધિઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા આપે છે. જોકે પુરસ્કારોની જાહેરાત ઓક્ટોબરમાં કરવામાં આવે છે, ઔપચારિક સમારોહ ડિસેમ્બરમાં થાય છે, જ્યારે વિજેતાઓને તેમના મેડલ, ડિપ્લોમા અને પુરસ્કારની રકમ આપવામાં આવે છે. જોકે નોબેલ પુરસ્કારોની ચર્ચા ઘણીવાર એક જ વૈશ્વિક પુરસ્કાર તરીકે કરવામાં આવે છે, તેની છ શ્રેણીઓ અને બે સમારોહ સ્થળો એક લાંબી પરંપરાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ પરંપરા સ્ટોકહોમ અને ઓસ્લોને વિશ્વની કેટલીક સૌથી પ્રખ્યાત સિદ્ધિઓ સાથે જોડે છે.
આ પણ વાંચોઃ કેળા સાથે બીજા ફળોનો સંગ્રહ કેમ ન કરવો જોઈએ, જાણો શુ છે કારણ?