નેપાળમાં સોશિયલ મીડિયા પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધ સામે Gen Z યુવાનોનો ગુસ્સો રસ્તાઓ પર ફાટી નીકળ્યો. વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પરિસ્થિતિ વધુ વણસી ત્યારે અથડામણ થઈ જેમાં એક વ્યક્તિનું મોત થયું અને લગભગ 80 લોકો ઘાયલ થયા. નેપાળમાં Gen Z યુવાનો ભ્રષ્ટાચાર અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધ સામે મોટા પાયે વિરોધ કરી રહ્યા છે. સૌપ્રથમ ઓનલાઈન શરૂ થયેલ આ આંદોલન સોમવારે રસ્તાઓ પર ફેલાઈ ગયું. સંસદ ભવન પાસે વિરોધીઓ અને પોલીસ વચ્ચે થયેલી અથડામણમાં સુરક્ષા દળોએ ગોળીબાર કર્યો, જેમાં એક પ્રદર્શનકારીનું મોત થયું અને 80 થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા.
કાઠમંડુમાં હજારો યુવાનો એકઠા થયા
હજારો વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો કાઠમંડુના રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા હતા, જેને હવે "જનરલ ઝેડ રિવોલ્યુશન" કહેવામાં આવે છે. વિરોધીઓએ બેરિકેડ તોડીને પ્રતિબંધિત વિસ્તારોમાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કર્યો. જ્યારે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી ત્યારે પોલીસે ટીયર ગેસના શેલ છોડ્યા, પાણીના તોપનો ઉપયોગ કર્યો અને ઘણી જગ્યાએ ગોળીબાર પણ થયો. પરિસ્થિતિ કાબુ બહાર જતી જોઈને વહીવટીતંત્રે રાજધાનીના સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં, ખાસ કરીને સંસદ વિસ્તારમાં કર્ફ્યુ લાદી દીધો.
વિરોધ પાછળનું સાચું કારણ
4 સપ્ટેમ્બરના રોજ, સરકારે ફેસબુક, ટ્વિટર (એક્સ), વોટ્સએપ, યુટ્યુબ સહિત 26 સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. કારણ એ આપવામાં આવ્યું હતું કે આ કંપનીઓએ નેપાળના માહિતી અને સંદેશાવ્યવહાર મંત્રાલયમાં નોંધણી કરાવી ન હતી. સરકાર કહે છે કે આ પગલું ફક્ત "નિયમોનું પાલન" કરવા માટે છે પરંતુ યુવાનો અને વિપક્ષી પક્ષો માને છે કે આ અસંમતિના અવાજને દબાવવાનો પ્રયાસ છે.
ઇન્ટરનેટ બંધ હોવા છતાં પણ અવાજ ઉઠાવવામાં આવ્યો
જ્યારે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી ત્યારે સરકારે ઇન્ટરનેટ અને મોબાઇલ નેટવર્કને બ્લોક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ યુવાનોએ વિકલ્પ તરીકે ટિકટોક અને રેડિટ જેવા પ્લેટફોર્મનો આશરો લીધો. હજારો વિદ્યાર્થીઓ તેમના શાળા અને કોલેજના ગણવેશમાં ધ્વજ અને પોસ્ટરો લઈને રસ્તાઓ પર ઉતર્યા. તેમના સૂત્રો હતા આપણો સ્વતંત્ર અવાજ અમારો અધિકાર છે અને કરદાતાઓના પૈસા ક્યાં ગયા?
ઓનલાઈનથી સંસદ પરિસર સુધી
સોમવારે, જ્યારે વિરોધીઓ સંસદ ભવનની નજીક પહોંચ્યા, ત્યારે પોલીસે રસ્તો રોકવા માટે બેરિકેડ લગાવી દીધા. ગુસ્સે ભરાયેલા ટોળાએ આ તોડી નાખ્યા અને કેટલાક વિરોધીઓ સંસદ પરિસરમાં પ્રવેશવામાં પણ સફળ રહ્યા. આ દરમિયાન, પોલીસ અને વિરોધીઓ વચ્ચે હિંસક અથડામણ થઈ. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહેલા વીડિયોમાં, પોલીસ પર ટીયર ગેસના શેલ, બોટલો અને લાકડાની ડાળીઓ ફેંકવામાં આવી રહી છે તે સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.
ભ્રષ્ટાચાર અને અસમાનતામાંથી જન્મેલો ગુસ્સો
નિષ્ણાતો કહે છે કે આ આંદોલન ફક્ત સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ લાંબા સમયથી ચાલતા ભ્રષ્ટાચાર અને આર્થિક અસમાનતા સામેના ગુસ્સાની પરાકાષ્ઠા છે. સોશિયલ મીડિયા પરનો પ્રતિબંધ ફક્ત એક ચિનગારી સાબિત થયો જેણે ડિજિટલી સક્રિય યુવાનોને રસ્તા પર ઉતરવા માટે મજબૂર કર્યા.
ઓલી સરકારનો બચાવ
દરમિયાન, વડા પ્રધાન કેપી શર્મા ઓલીએ સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધનો બચાવ કરતા કહ્યું કે દેશની સ્વતંત્રતા અને ગૌરવ સાથે ચેડા કોઈપણ કિંમતે સહન કરવામાં આવશે નહીં. તેમણે પાર્ટી કોન્ફરન્સમાં કહ્યું કે સરકાર હંમેશા ભ્રષ્ટાચાર અને અરાજકતા સામે ઉભી રહેશે. ઓલીએ દલીલ કરી હતી કે રાષ્ટ્રનું સાર્વભૌમત્વ અને સન્માન થોડા લોકોની નોકરી ગુમાવવા કરતાં મોટું છે.
સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને નોટિસ
28 ઓગસ્ટના રોજ, નેપાળ સરકારે બધી મોટી સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને નેપાળમાં નોંધણી કરાવવા, ફરિયાદ નિવારણ અધિકારીની નિમણૂક કરવા અને દેશમાં સત્તાવાર સંપર્ક કાર્યાલય ખોલવા માટે 7 દિવસનો સમય આપ્યો હતો. પરંતુ ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, વોટ્સએપ, યુટ્યુબ, ટ્વિટર (એક્સ), રેડિટ અને લિંક્ડઇન જેવી કોઈપણ મોટી કંપનીઓએ સમયમર્યાદા સુધીમાં અરજી કરી ન હતી.
નેપાળનો ડિજિટલ ઇતિહાસ
નેપાળે ભૂતકાળમાં પણ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. જુલાઈમાં, સરકારે ઓનલાઈન છેતરપિંડી અને મની લોન્ડરિંગના નામે ટેલિગ્રામ એપને બ્લોક કરી દીધી હતી. ગયા વર્ષે, ટિકટોક પર 9 મહિના માટે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, જે કંપની દ્વારા સ્થાનિક નિયમોનું પાલન કરવાની ખાતરી આપ્યા પછી જ હટાવી લેવામાં આવ્યો હતો.
આ એપ્લિકેશનો પ્રતિબંધિત છે
નેપાળ સરકારે ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, વોટ્સએપ, એક્સ (અગાઉ ટ્વિટર), યુટ્યુબ, સ્નેપચેટ, લિંક્ડઇન, રેડિટ, વાઇબર અને બોટીમ સહિત કુલ 26 સોશિયલ મીડિયા અને કોમ્યુનિકેશન પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. જોકે, ટિકટોક હાલમાં કાર્યરત છે કારણ કે તે તમામ નિયમનકારી શરતો પૂર્ણ કર્યા પછી નવેમ્બર 2024 માં સત્તાવાર રીતે નોંધાયેલ હતું. ખાસ વાત એ છે કે ઓનલાઈન છેતરપિંડી અને મની લોન્ડરિંગની શક્યતાને કારણે ટેલિગ્રામને જુલાઈ 2025 માં પહેલાથી જ પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યો હતો. તે જ સમયે, ટિકટોક પર પણ ઓગસ્ટ 2024 માં અસ્થાયી રૂપે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ પછીથી નિયમોનું પાલન કર્યા પછી તેને ફરીથી શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ એપ્સ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો ન હતો
ગુરુંગે કહ્યું કે ટિકટોક અને વાઇબર સહિત પાંચ કંપનીઓએ નેપાળમાં પોતાનું રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યું છે. આ કારણે, તેમની સામે કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં. નેપાળે પણ 2023 માં ટિકટોક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. બાદમાં, જ્યારે કંપની નોંધણી માટે સંમત થઈ, ત્યારે 2024 માં આ પ્રતિબંધ હટાવી લેવામાં આવ્યો.
