આપણે જ્યારે ઊંઘતા હોઈએ છીએ ત્યારે આપણી આસપાસના જરા સરખા અવાજથી કે કોઈ આપણું નામ લઈને બોલાવે ત્યારે તરત જ જાગી જઈએ છીએ. પરંતુ આશ્ચર્યની વાત એ છે કે જે વ્યક્તિ આખી રાત ખૂબ જ જોર-જોરથી નસકોરાં બોલાવતી હોય છે, તેને પોતાનો જ અવાજ ક્યારેય સંભળાતો નથી અને તે કોઈપણ મુશ્કેલી વિના શાંતિથી ઊંઘતી રહે છે. લોકોના મનમાં ઘણીવાર આ પ્રશ્ન થાય છે કે જ્યારે ઊંઘ દરમિયાન પણ આપણા કાન અને મગજ સક્રિય રહે છે, ત્યારે આપણે પોતાના નસકોરાંને કેમ અવગણી શકીએ છીએ? વિજ્ઞાન પાસે આ બાબતનો ખૂબ જ રસપ્રદ જવાબ છે, જે માનવ મગજની અદભુત કાર્યપ્રणाली સાથે જોડાયેલો છે.

મગજનું ખાસ ફિલ્ટર અને 'થેલેમસ'ની ભૂમિકા

જ્યારે આપણે સૂઈએ છીએ ત્યારે આપણા કાન સંપૂર્ણપણે ખુલ્લા રહે છે અને મગજ સુધી સંકેતો પહોંચાડે છે. આપણા મગજમાં રહેલો 'થેલેમસ' (Thalamus) નામનો ભાગ એક ફિલ્ટર તરીકે કામ કરે છે. તેનું મુખ્ય કામ એ નક્કી કરવાનું છે કે કયા અવાજો પર ધ્યાન આપીને આપણને જગાડવા અને કયા અવાજોને અવગણવા. જ્યારે આપણે સૂતા હોઈએ ત્યારે થેલેમસ બહારથી આવતા અજાણ્યા કે અચાનક અવાજોને ઉચ્ચ-પ્રાથમિકતા આપે છે, કારણ કે તે કોઈ ખતરાનો સંકેત હોઈ શકે છે. તેનાથી વિપરીત, નસકોરા આપણા પોતાના શરીરમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે, તેથી મન પહેલેથી જ આ અવાજથી પરિચિત હોય છે. મગજ તેને સલામત અને બિનજરૂરી અવાજ તરીકે ફિલ્ટર કરી નાખે છે, જેથી આપણી ઊંઘમાં કોઈ ખલેલ ન પહોંચે.

નસકોરા ઉત્પન્ન થવાનું કારણ અને સ્નાયુઓનું શિથિલન

નસકોરાં બોલવાનું મુખ્ય કારણ આપણી શ્વસનતંત્ર સાથે જોડાયેલું છે. જ્યારે આપણે ગાઢ ઊંઘમાં હોઈએ છીએ ત્યારે ગળા અને જીભના સ્નાયુઓ સંપૂર્ણપણે હળવા (Relax) થઈ જાય છે. ક્યારેક આ સ્નાયુઓ વધુ પડતા શિથિલ થવાથી શ્વાસનળીને આંશિક રીતે સાંકડી કરી દે છે. જ્યારે આપણે શ્વાસ લઈએ છીએ ત્યારે હવા આ સાંકડી નળી સાથે અથડાઈને ઝડપથી બહાર નીકળે છે, જેના કારણે ગળાની પેશીઓમાં કંપન પેદા થાય છે. આ કંપનથી જ મોટો અને ભારે અવાજ ઉત્પન્ન થાય છે જેને આપણે નસકોરા કહીએ છીએ.

શું નસકોરા મારનાર વ્યક્તિ બિલકુલ નથી જાગતી?

વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો મુજબ એવું નથી કે નસકોરાં મારનાર રાત્રે ક્યારેય જાગતા જ નથી. તેમના જોરદાર નસકોરાંને કારણે મગજમાં સતત સૂક્ષ્મ ઉત્તેજના રહે છે અને તેઓ રાત્રે ટૂંકા સમય માટે જાગીને પાછા સૂઈ પણ જાય છે, જે સવારે તેમને યાદ રહેતું નથી. જો કે, જો નસકોરાં ખૂબ વધારે હોય તો તે 'સ્લીપ એપનિયા' જેવી ગંભીર સમસ્યા હોઈ શકે છે, જેમાં તબીબી સલાહ લેવી અનિવાર્ય બને છે.

આ પણ વાંચોઃ Warren Buffett: અબજોપતિ વોરેન બફેટે છેલ્લા 48 વર્ષથી પાણી નથી પીધું!કારણ જાણીને તમે પણ ચોંકી ઉઠશો...