મેજર ધ્યાનચંદ ખેલ રત્ન એવોર્ડ ચર્ચામાં છે. મીડિયા અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે રમત મંત્રાલયની પુરસ્કાર સમિતિ દ્વારા ખેલ રત્ન માટે ભલામણ કરાયેલા નામોમાં શૂટર મનુ ભાકરનું નામ નથી. મનુએ પેરિસ ઓલિમ્પિકમાં બે મેડલ જીતીને દેશનું ગૌરવ વધાર્યું હતું. આ પછી ચર્ચા શરૂ થઈ કે મનુ ભાકરને ખેલ રત્ન કેમ નથી આપવામાં આવી રહ્યો. આ મામલે તેના પિતા રામ કિશન અને કોચ જસપાલ રાણાના નિવેદનો સામે આવ્યા છે.
મનુ ભાકરને લઈને થયો વિવાદ
ખેલ રત્ન મેળવનારાઓમાં મનુ ભાકરના નામ પર તેના પિતા કહે છે કે બાળકોને બ્યૂરોકેટ કે નેતા બનાવો કારણ કે એક નાનો બ્યૂરોકેટ ખેલાડીનું જીવન બગાડે છે. આ મામલે કોચ જસપાલ રાણા કહે છે કે, તેમનું નામ લિસ્ટમાં આવવું જોઈતું હતું, શું ઉચ્ચ હોદ્દા પર રહેલા લોકોને મનુ ભાકર અને તેમની ક્ષમતાઓ વિશે ખબર નથી? આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન એ છે કે ખેલ રત્ન કેવી રીતે મેળવવો, તેની યોગ્યતાઓ શું છે અને એવોર્ડ મેળવનારનું નામ કોણ નક્કી કરે છે?
ખેલ રત્ન એવોર્ડ મેળવવાની લાયકાત?
ભારતમાં ખેલ રત્નની શરૂઆત 1991-92માં થઈ હતી. આ દેશનું સર્વોચ્ચ ખેલ સન્માન છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઈવેન્ટ્સમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનાર ખેલાડીને ખેલ રત્ન આપવામાં આવે છે. તેની શરૂઆત પૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીના નામે કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 2021 માં, તેનું નામ બદલીને મેજર ધ્યાનચંદ ખેલ રત્ન એવોર્ડ કરવામાં આવ્યું.
ખેલ રત્ન પુરસ્કાર છેલ્લા 4 વર્ષમાં તેના ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન માટે રમતવીરને આપવામાં આવે છે. પ્રથમ વખત આ એવોર્ડ ભારતીય ચેસ ગ્રાન્ડમાસ્ટર વિશ્વનાથન આનંદને આપવામાં આવ્યો હતો. આ પછી મેરી કોમ, પીવી સિંધુ, સાયના નેહવાલ, વિજેન્દર સિંહ, સચિન તેંડુલકર અને વિરાટ કોહલી જેવા રમત જગતના ઘણા દિગ્ગજોને આ એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો છે. બેઇજિંગ ઓલિમ્પિક 2008માં ભારત માટે પ્રથમ વ્યક્તિગત સુવર્ણ ચંદ્રક જીતનાર પિસ્તોલ શૂટર અભિનવ બિન્દ્રા આ એવોર્ડ મેળવનાર સૌથી યુવા ખેલાડી બન્યો હતો. 2001માં જ્યારે તેણે આ એવોર્ડ જીત્યો ત્યારે તેની ઉંમર માત્ર 18 વર્ષની હતી.
યોગ્યતા એ છે કે તે ખેલાડીના છેલ્લા 4 વર્ષના પ્રદર્શનને ધ્યાનમાં રાખીને આપવામાં આવે છે. પ્રતિબંધિત ડ્રગ્સ/પદાર્થોના ઉપયોગ માટે રાષ્ટ્રીય ડોપિંગ વિરોધી એજન્સી (NADA) અથવા WADA અથવા અન્ય કોઈપણ એજન્સી દ્વારા દંડ કરવામાં આવેલ ખેલાડીઓ સસ્પેન્શનની અવધિ પૂર્ણ થયા પછી જ આ એવોર્ડ માટે પાત્ર બનશે. સસ્પેન્શન અથવા સજા દરમિયાનની સિદ્ધિ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં.
કેવી રીતે કરી શકાય છે અરજી?
રમત મંત્રાલય અનુસાર પાત્ર ખેલાડીઓ કોઈપણ ભલામણ વિના સીધી અરજી કરી શકે છે. તમારે અધિકૃત વેબસાઇટ પર આપેલ અરજી ફોર્મ ભરવાનું રહેશે. નોમિનેશન ફોર્મ પણ આપેલ ઈમેલ પર મોકલવાનું રહેશે. એવોર્ડ સમિતિ રમતગમત મંત્રાલયને મળેલી અરજીઓ પર વિચાર કરે છે. કમિટી નક્કી કરે છે કે કયા ખેલાડીને ખેલ રત્ન મળવો જોઈએ અને કોને નહીં. તેના આધારે, એક યાદી બહાર પાડવામાં આવે છે જેમાં લાયક ખેલાડીઓના નામ જાહેર કરવામાં આવે છે.
આ સિવાય સ્પોર્ટ્સ સંબંધિત ઓથોરિટી પણ ખેલાડીનું નામ મોકલી શકે છે. જેમ કે- નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ફેડરેશન, ઈન્ડિયન ઓલિમ્પિક એસોસિએશન, BCCI, સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા અને સ્ટેટ સ્પોર્ટ્સ બોર્ડને 2 નામોની ભલામણ કરવાની તક છે તે ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે અરજી ફોર્મ છેલ્લી તારીખ પછી સબમિટ કરવામાં આવશે સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.
મનુ ભાકરે વિવાદ પર શું કહ્યું?
મનુએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર લખ્યું સન્માન અને પુરસ્કારો મને સન્માન આપે છે, પરંતુ તે મારું લક્ષ્ય નથી. હું માનું છું કે નોમિનેશન ફાઇલ કરતી વખતે કેટલીક ભૂલ હતી જે સુધારી લેવામાં આવી છે.
