મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે અઝરબૈજાનનું નામ અચાનક આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચામાં આવ્યું છે. અહેવાલો મુજબ ઈરાને અઝરબૈજાન પર ડ્રોન હુમલો કર્યો હોવાનું જણાવાયું છે, જેના કારણે બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધી ગયો છે. આ ઘટના પછી અઝરબૈજાને સ્પષ્ટતા માટે ઈરાનના રાજદૂતને બોલાવ્યા હતા.
પાકિસ્તાન અને તુર્કી જેવા દેશો સાથે નજીક
રાજકીય રીતે અઝરબૈજાન પાકિસ્તાન અને તુર્કી જેવા દેશો સાથે નજીક માનવામાં આવે છે. ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર આ દેશ પાકિસ્તાનના સમર્થનમાં નિવેદનો આપતો રહ્યો છે. “ઓપરેશન સિંદૂર” દરમિયાન પણ અઝરબૈજાને પાકિસ્તાન પ્રત્યે સહાનુભૂતિ વ્યક્ત કરી હતી. પરંતુ રાજકીય સંબંધોની આ કહાની વચ્ચે એક રસપ્રદ સત્ય એ છે કે અઝરબૈજાનનો ભારત સાથે ખૂબ જ જૂનો સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક સંબંધ રહ્યો છે.
અઝરબૈજાનમાં આવેલું પ્રાચીન જ્વાલા મંદિર
અઝરબૈજાનની રાજધાની બાકુ નજીક આવેલું અતેશગાહ મંદિર ભારત સાથેના સંબંધોનું મહત્વપૂર્ણ પ્રતિક માનવામાં આવે છે. આ મંદિરને “ફાયર ટેમ્પલ” અથવા “જ્વાલા મંદિર” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અહીં જમીનમાંથી નીકળતી કુદરતી ગેસની આગ સતત પ્રજ્વલિત રહેતી હતી, જેને કારણે આ સ્થળ પ્રાચીન સમયમાં આધ્યાત્મિક કેન્દ્ર બન્યું હતું. ઇતિહાસકારોના મતે આ મંદિરનું વર્તમાન માળખું 17મી અને 18મી સદી દરમિયાન વિકસાવવામાં આવ્યું હતું. તે સમયગાળા દરમિયાન ભારતના વેપારીઓ અને સાધુઓ અહીં આવતા હતા અને તેઓએ આ સ્થળને ધાર્મિક કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવ્યું હતું.
સંસ્કૃત શિલાલેખ અને ગણેશ મંત્રના પુરાવા
અતેશગાહ મંદિરના પરિસરમાં મળેલા અનેક શિલાલેખો આ સ્થળના ભારતીય મૂળ તરફ સંકેત આપે છે. કેટલાક શિલાલેખો સંસ્કૃત ભાષામાં લખાયેલા છે. તેમાં “શ્રી ગણેશાય નમઃ” જેવા શબ્દો જોવા મળે છે, જે હિંદુ પરંપરાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ ઉપરાંત મંદિરના કેટલાક ભાગોમાં ત્રિશૂલના ચિહ્નો અને અન્ય હિંદુ ધાર્મિક પ્રતીકો પણ જોવા મળે છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારતીય વેપારીઓ અને યાત્રાળુઓ અહીં આવીને પૂજા કરતા હતા.
ભારત અને અઝરબૈજાનના આધુનિક સંબંધો
સાંસ્કૃતિક સંબંધો સિવાય ભારત અને અઝરબૈજાન વચ્ચે રાજકીય અને આર્થિક સંબંધો પણ મજબૂત રહ્યા છે. 1991માં જ્યારે અઝરબૈજાન સોવિયેત યુનિયનથી સ્વતંત્ર થયું ત્યારે ભારત તેને માન્યતા આપનારા પ્રથમ દેશોમાં સામેલ હતું. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર પણ સતત વધતો રહ્યો છે. ભારત અઝરબૈજાનને ચોખા, દવાઓ, મોબાઇલ ફોન, મશીનરી અને અન્ય અનેક ઉત્પાદનોની નિકાસ કરે છે. બીજી તરફ ભારત અઝરબૈજાન પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ પણ આયાત કરે છે. અઝરબૈજાન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય ફિલ્મ શૂટિંગ અને પર્યટન માટે પણ લોકપ્રિય સ્થળ બન્યું છે. ઘણી ભારતીય ફિલ્મોની શૂટિંગ અહીં થઈ ચૂકી છે.
રાજકીય નજીકતા છતાં સાંસ્કૃતિક જોડાણ
તાજેતરના વર્ષોમાં પાકિસ્તાન સાથે અઝરબૈજાનની વધતી નજીકતા ભારત માટે થોડું આશ્ચર્યજનક માનવામાં આવે છે. પરંતુ ઇતિહાસ બતાવે છે કે રાજકીય સંબંધો બદલાતા રહે છે, જ્યારે સાંસ્કૃતિક જોડાણ સદીઓ સુધી જીવંત રહે છે. અતેશગાહ મંદિર, સંસ્કૃત શિલાલેખો અને ગણેશ મંત્ર જેવા પુરાવા બતાવે છે કે ભારત અને અઝરબૈજાન વચ્ચેનો સંબંધ માત્ર રાજકીય નહીં પરંતુ ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક સ્તરે પણ ગાઢ રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો : LUCAS drone : ઈરાનના શાહેદ ડ્રોનનો વળતો પ્રહાર! અમેરિકાએ બનાવ્યો લુકાસ ડ્રોન
