વિશ્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોમાં હવે ડ્રોન ટેકનોલોજી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. હાલમાં ઈરાન, અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે વધતા તણાવ દરમિયાન એક નવી ટેકનોલોજી ચર્ચાનો વિષય બની છે. અમેરિકાએ યુદ્ધમાં “લુકાસ” નામનો લો-કોસ્ટ ડ્રોન ઉપયોગમાં લેવાનું શરૂ કર્યું છે અને રસપ્રદ વાત એ છે કે તેની ટેકનોલોજી ઈરાનના “શાહેદ” ડ્રોન પરથી પ્રેરિત હોવાનું માનવામાં આવે છે.
સસ્તા પરંતુ અસરકારક આત્મઘાતી ડ્રોન
ઈરાન ઘણા વર્ષોથી સસ્તા પરંતુ અસરકારક આત્મઘાતી ડ્રોન વિકસાવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને શાહેદ-131 અને શાહેદ-136 ડ્રોન લાંબા અંતર સુધી ઉડાન ભરવા અને સીધા લક્ષ્ય પર ટકરાઈને વિસ્ફોટ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. આ ડ્રોન કલાકો સુધી લક્ષ્ય વિસ્તારની આસપાસ ફરતા રહી શકે છે અને યોગ્ય સમય પર હુમલો કરે છે.
શાહેદ ડ્રોનની ખાસિયતો
ઈરાનના શાહેદ ડ્રોનને “લોઇટરિંગ મ્યુનિશન” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનો અર્થ એ કે આ ડ્રોન હવામાં લાંબા સમય સુધી ફર્યા પછી લક્ષ્ય પર સીધો હુમલો કરે છે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- લંબાઈ: લગભગ 3.5 મીટર
- વિસ્ફોટક ક્ષમતા: લગભગ 40-50 કિલોગ્રામ
- ઝડપ: લગભગ 115 માઇલ પ્રતિ કલાક
- રેન્જ: 1000 માઇલથી વધુ
આ ડ્રોનનો ઉપયોગ સૌપ્રથમ મોટા પાયે 2019માં સાઉદી અરેબિયાની તેલ રિફાઇનરી પર હુમલા દરમિયાન જોવા મળ્યો હતો. ત્યારબાદ યમનમાં હુથી બળવાખોરો અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં પણ તેનો ઉપયોગ થયો હતો.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાંથી મળેલા પાઠ
રશિયાએ યુક્રેન સામેના યુદ્ધમાં મોટા પ્રમાણમાં ઈરાની ડ્રોનનો ઉપયોગ કર્યો હતો. યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડિમિર ઝેલેન્સ્કીએ ઈરાન પર રશિયાને ટેકનોલોજી અને ડ્રોન સપ્લાય કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. આ યુદ્ધમાં શાહેદ ડ્રોનની અસરકારકતા જોઈને અમેરિકાએ પણ આ ટેકનોલોજીનું વિશ્લેષણ શરૂ કર્યું. અમેરિકન સૈન્યએ કેટલાક શાહેદ ડ્રોન મેળવ્યા, તેમના ટેકનિકલ પરીક્ષણો કર્યા અને પછી તેમને રિવર્સ એન્જિનિયર કરીને પોતાની નવી સિસ્ટમ વિકસાવી.
લુકાસ ડ્રોન શું છે?
અમેરિકાએ વિકસાવેલો “લુકાસ” (Low-Cost Uncrewed Combat Attack System) એક સસ્તો પરંતુ આધુનિક હુમલાખોર ડ્રોન છે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ અનુસાર આ ડ્રોનનો ઉપયોગ પહેલીવાર તાજેતરના યુદ્ધમાં કરવામાં આવ્યો છે.
લુકાસ ડ્રોનની વિશેષતાઓ:
- અંદાજિત કિંમત: લગભગ 35,000 ડોલર
- દરિયામાંથી પણ લોન્ચ કરવાની ક્ષમતા
- હાઇ-રિઝોલ્યુશન કેમેરા સિસ્ટમ
- સેટેલાઇટ કનેક્ટિવિટી
- ઉડાન દરમિયાન લક્ષ્ય બદલવાની ક્ષમતા
જો આ ડ્રોન મોટી સંખ્યામાં છોડવામાં આવે તો તે દુશ્મનના રડાર અને હવાઈ સુરક્ષા પ્રણાલીને ગૂંચવી શકે છે. ત્યારબાદ મોંઘા મિસાઇલ અથવા બોમ્બથી મુખ્ય લક્ષ્યો પર હુમલો કરવો સરળ બની શકે છે.
“ડ્રોન પ્રભુત્વ” વ્યૂહરચના
અમેરિકા હવે “Drone Dominance Strategy” અપનાવી રહ્યું છે. તેના અંતર્ગત 2028 સુધીમાં આશરે 3.4 લાખ સસ્તા હુમલાખોર ડ્રોન બનાવવાનો પ્લાન છે. આનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે મોંઘા ફાઇટર જેટ અથવા મિસાઇલ પર નિર્ભરતા ઘટાડવી અને મોટી સંખ્યામાં સસ્તા ડ્રોન વડે દુશ્મનની હવાઈ સુરક્ષા તોડી પાડવી.
આધુનિક યુદ્ધનું બદલાતું ગણિત
નિષ્ણાતોના મતે યુદ્ધ હવે “ઝડપી અને મોંઘા હથિયાર”થી “સસ્તા અને મોટી સંખ્યામાં ઉપલબ્ધ હથિયાર” તરફ બદલાઈ રહ્યું છે. ભવિષ્યમાં AI આધારિત ડ્રોન સ્વોર્મ ટેકનોલોજી વધુ વિકસિત થઈ શકે છે, જેમાં અનેક ડ્રોન એક સાથે સંકલિત હુમલો કરી શકે. આ કારણે વિશ્વભરના દેશો હવે ડ્રોન ટેકનોલોજીમાં ભારે રોકાણ કરી રહ્યા છે, કારણ કે આગામી યુદ્ધોમાં આ ટેકનોલોજી નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો ; Knowledge : શું તમે જાણો છો? રવિવારની રજા પાછળ છે 1700 વર્ષ જૂની વાર્તા
