આ કરારને ચીનના વધતા પ્રભાવના પ્રતિભાવ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. ફિજી-ઓસ્ટ્રેલિયા કરારનો ભારત, ક્વાડ, ઈન્ડો-પેસિફિક વ્યૂહરચના પર શુ અસર પડશે.?
એકબીજાની સુરક્ષા અને સંરક્ષણમાં સહયોગ
ઓસ્ટ્રેલિયા અને ફિજી, એક મુખ્ય પેસિફિક રાષ્ટ્ર, એ ઐતિહાસિક સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. જેને શાંતિ મહાસાગર કહેવામાં આવે છે. ફિજી હવે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ન્યુઝીલેન્ડ અને પાપુઆ ન્યુ ગિની સાથે ઓસ્ટ્રેલિયાનો ચોથો દેશ બન્યો છે. જેનો ઔપચારિક સંરક્ષણ કરાર છે. આ કરાર હેઠળ, બંને દેશો જરૂર પડ્યે એકબીજાની સુરક્ષા અને સંરક્ષણમાં સહયોગ કરશે. ઓસ્ટ્રેલિયાના વડા પ્રધાન એન્થોની અલ્બાનીઝે ફિજીની રાજધાની સુવામાં વડા પ્રધાન સિટેની રાબુકા સાથે આ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
'શાંતિનો મહાસાગર' જોડાણ શું છે?
આ પગલાને પેસિફિક મહાસાગરમાં ચીનની વધતી જતી લશ્કરી અને રાજદ્વારી સંડોવણીનો સીધો સામનો કરવા તરફ એક મોટું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. આ કરારના મુખ્ય મુદ્દાઓ આ મુજબ છે.
1. પરસ્પર સંરક્ષણ: બંને દેશો એકબીજાના સંરક્ષણ માટે પ્રતિબદ્ધ રહેશે.
2. સાર્વભૌમત્વનું રક્ષણ: આ કરારનો ઉદ્દેશ્ય બંને પક્ષોની તેમની સાર્વભૌમત્વનું રક્ષણ કરવા, તેમના પરસ્પર સંરક્ષણ અને સુરક્ષા હિતોનું રક્ષણ કરવા અને પેસિફિક ક્ષેત્રની સ્થિરતામાં યોગદાન આપવાની પ્રતિબદ્ધતાને માન્યતા આપવાનો છે.
3. સાન્ય જોખમો: બંને દેશો તેમની સાર્વભૌમત્વને જોખમમાં મૂકતા કોઈપણ સુરક્ષા-સંબંધિત વિકાસ પર એકબીજાની સલાહ લેશે.
આ કરાર સાથે, ફિજી હવે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ન્યુઝીલેન્ડ અને પાપુઆ ન્યુ ગિની પછી ઓસ્ટ્રેલિયાનો ચોથો સંધિ-બંધિત સાથી બની ગયો છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાને ચીનથી શું ડર હતો?
તેના મૂળ 2022 માં છે. 2022 માં, ચીને ઓસ્ટ્રેલિયાની ખૂબ નજીક સ્થિત સોલોમન ટાપુઓ સાથે ગુપ્ત સુરક્ષા કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આ કરારથી એવી આશંકા ઉભી થઈ કે ભવિષ્યમાં ચીન સોલોમન ટાપુઓમાં કાયમી લશ્કરી થાણું સ્થાપિત કરી શકે છે. જો આવું થાય, તો બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી પહેલી વાર કોઈ હરીફ રાષ્ટ્રની નૌકાદળ ઓસ્ટ્રેલિયાના દરવાજા પર તૈનાત થશે. ચીને પેસિફિક ટાપુઓમાં પોતાનો પ્રભાવ વધારવા માટે ચેકબુક ડિપ્લોમસીનો વ્યાપક ઉપયોગ કર્યો છે.
ચીન પ્રત્યે ફિજીનો મોહભંગ
ચીન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે ફિજીના સંબંધોનો રસપ્રદ ઇતિહાસ છે. ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન ફ્રેન્ક બૈનીમારમાના કાર્યકાળ દરમિયાન ફિજી અને ચીન નજીક આવ્યા. હકીકતમાં, બૈનીમારમાએ 2006 માં લશ્કરી બળવા દ્વારા ફિજીમાં સત્તા કબજે કરી. આ બળવા બાદ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને પશ્ચિમી દેશોએ ફિજી પર વેપાર અને આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાને વધુને વધુ અલગ પાડતા, બૈનીમારામાએ આર્થિક સહાય માટે ચીન તરફ વળ્યા, અને ચીને આ તક ઝડપી લીધી હતી.
ભારત માટે આ સોદાનો શું અર્થ છે?
1. ઇન્ડો-પેસિફિક વિઝન અને ક્વાડને મજબૂત બનાવવું
ભારત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા ક્વાડના સભ્યો છે. ક્વાડનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય "મુક્ત અને ખુલ્લા ઇન્ડો-પેસિફિક" સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. જો ઓસ્ટ્રેલિયા ચીનને પેસિફિકમાં લશ્કરી થાણા સ્થાપતા અટકાવે છે, તો તે પરોક્ષ રીતે ભારતના ઇન્ડો-પેસિફિક વિઝન માટે વિજયનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. જો ચીનનું નૌકાદળ પેસિફિક મહાસાગરમાં ફસાયેલું રહે છે અને તેના પર પ્રભુત્વ મેળવવામાં અસમર્થ રહે છે, તો તે હિંદ મહાસાગરમાં ભારત પર દબાણ ઘટાડે છે.
2. દરિયાઈ વેપાર માર્ગોની સુરક્ષા
વિશ્વના વેપારનો નોંધપાત્ર ભાગ પેસિફિક મહાસાગરમાંથી પસાર થાય છે. જો ચીન આ ટાપુ રાષ્ટ્રો પર લશ્કરી નિયંત્રણ સ્થાપિત કરે છે, તો તે ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન અને દરિયાઈ માર્ગોને વિક્ષેપિત કરી શકે છે. પશ્ચિમી રાષ્ટ્રો સાથે ફિજી, વનુઆતુ અને પાપુઆ ન્યુ ગિનીનું જોડાણ વેપાર માર્ગોની સ્વતંત્રતા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
આ પણ વાંચોઃ ઇતિહાસમાં પહેલીવાર નેતન્યાહૂ સરકારે SCનો આદેશ ફગાવ્યો, વિપક્ષે કહ્યું, 'જંગલરાજની શરૂઆત'