વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા ચીન પરેશાન છે કારણકે તેની ગતિ ધીમી પડી રહ છે. એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટરમાં ચીનનો આર્થિક વિકાસ દર ત્રણ વર્ષમાં સૌથી ધીમો હતો. જેમા ચિંતાજનક વાત એ છે કે આ મંદી એવા સમયે આવી છે જ્યારે ચીનની નિકાસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ચીનમાં આ અંતર પાછળ પ્રોપર્ટી માર્કેટમાં મંદીથી લઈને બેરોજગારી સુધી ત્રણ મોટા કારણ માનવામાં આવી રહ્યા છે.
ચીન આર્થિક વિકાસની દ્રષ્ટિએ ભારતથી ઘણું પાછળ હોવાનું જણાય છે. જ્યારે ચીનનો GDP વૃદ્ધિ દર 4.3% હતો, ત્યારે ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં શાનદાર રહ્યો હતો. તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા ડેટા પર નજર કરીએ તો ભારતનો GDP વૃદ્ધિ દર 7.8% નોંધાયો હતો જે અપેક્ષા કરતા સારો હતો.
ત્રણ વર્ષમાં સૌથી ધીમો વિકાસ દર: એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટરમાં ચીનનો આર્થિક વિકાસ દર ત્રણ વર્ષમાં સૌથી ધીમો હતો. જે દેશની વધતી નિકાસ અને સ્થાનિક ગ્રાહકોની મુશ્કેલીઓ વચ્ચે વધતા અંતરને દર્શાવે છે. બુધવારે જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આંકડા મુજબ, આ ક્વાર્ટરમાં ચીનની અર્થવ્યવસ્થા વાર્ષિક 4.3% ગતિએ વધી છે, જે જાન્યુઆરી-માર્ચ ક્વાર્ટરમાં 5% વૃદ્ધિ દરથી ઓછી છે અને મોટાભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓના અંદાજ કરતાં પણ ઓછી છે.
ચીની સામાનની નિકાસ: સૌથી આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે ચીની માલમાં આ મંદી મજબૂત નિકાસ તેજી પછી આવી છે. AI, સ્વચ્છ ઉર્જા અને અન્ય ઉત્પાદનોની વૈશ્વિક માંગને કારણે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરી અને સેમિકન્ડક્ટરની ચીની નિકાસમાં ઝડપી વધારો થયો છે. ચિપ, બેટરી અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોની મજબૂત માંગને કારણે જૂનમાં નિકાસમાં ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 27% નો વધારો થયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ચીનનો વેપાર સરપ્લસ 125 અરબ ડોલરથી વધી ગયો, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી વધારે ઉચ્ચ સ્તર છે. વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં નિકાસમાં 20% થી વધુનો વધારો થયો છે.
ભલે ચીન વિશ્વનું સૌથી મોટું ઉત્પાદન કેન્દ્ર હોવા છતાં દેશનું સ્થાનિક અર્થતંત્ર લાંબા સમયથી ચાલતી મિલકત સંકટ, નબળા ગ્રાહક ખર્ચ અને સુસ્ત રોજગારથી દબાયેલું છે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે જ્યારે નિકાસ તેજીમાં છે, ત્યારે સ્થાનિક માંગ સુસ્ત રહે છે.
નિષ્ણાતોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી
અગ્રણી અર્થશાસ્ત્રીઓનું કહેવું છે કે આ પ્રભાવશાળી નિકાસ આંકડા દેશની અંદર ઊંડી સમસ્યાઓ છુપાવે છે. યુબીએસ ચાઇનાના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી યુ સોંગ કહે છે કે AI વૃદ્ધિ વૈશ્વિક છે, અને ચીન તેનાથી લાભ મેળવનારા દેશોમાંનો એક છે તેના વિના ચીનની આર્થિક સ્થિતિ ઘણી ખરાબ હોત.
પહેલું કારણ: રિયલ એસ્ટેટ સંકટ ચીનની ધીમી પડી રહેલી અર્થવ્યવસ્થા પાછળનું મુખ્ય કારણ લાંબા સમયથી ચાલી રહેલ રિયલ એસ્ટેટ સંકટ છે. આ ક્ષેત્રમાં મંદી ચીનના આર્થિક વિકાસમાં સૌથી મોટો અવરોધ છે. અહેવાલો અનુસાર, ચીની મિલકત બજારમાં ઘટાડો શરૂ થયો ત્યારથી 14 મિલિયનથી વધુ બાંધકામ કામદારોએ તેમની નોકરી ગુમાવી છે. ઘણા પરિવારોના ઘરોની કિંમત પણ ઘટી ગઈ છે, જેના કારણે તેઓ ખર્ચ કરવામાં અચકાય છે. ચીની ગ્રાહકો ઘર ખરીદવાને બદલે બચત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.
બીજું કારણ: ખર્ચ કરવામાં અચકાતા લોકોયુએસ-ઈરાન સંઘર્ષે ચીનમાં ઇંધણના ભાવ પર પણ દબાણ કર્યું છે. જોકે ચીની સરકાર ઇંધણના ભાવને નિયંત્રિત કરે છે, ઇંધણના ભાવ હજુ પણ એક વર્ષ પહેલા કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે, જેના કારણે મુસાફરી વધુ મોંઘી બની રહી છે. ગ્રાહકો સોશિયલ મીડિયા પર પૈસા બચાવવાની ટિપ્સ શેર કરી રહ્યા છે, અને લોકો મોંઘા બ્રાન્ડેડ માલ ટાળી રહ્યા છે અને સસ્તા વિકલ્પો પસંદ કરી રહ્યા છે. જોકે, જે તસવીર સામે આવી છે તે દર્શાવે છે કે ચીનમાં લોકોએ તેમની ખર્ચ શક્તિ ઘટાડી છે. ઘણા પરિવારોની નાણાકીય સ્થિતિમાં લાંબા સમયથી સુધારો થયો નથી.
ત્રીજું કારણ: રોજગારમાં ઘટાડો બેરોજગારી એ ચીની અર્થવ્યવસ્થાને ધીમું કરતું બીજું એક મુખ્ય પરિબળ છે. જ્યારે AI, સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો સાથે સંબંધિત કંપનીઓ મજબૂત માંગથી લાભ મેળવી રહી છે, ત્યારે આ ક્ષેત્રોની બહારના ઘણા ક્ષેત્રોમાં કામદારો પાછળ રહી ગયા છે. અર્થશાસ્ત્રી યુરેશિયા ગ્રુપના ચીનના ડિરેક્ટર ડેન વાંગે જણાવ્યું હતું કે ચીન AI માંગ સામાન્ય લોકોને ફાયદો કરાવતી નથી અને ખરેખરમાં માળખાકીય બેરોજગારી અને અલ્પ રોજગારીનું કારણ બને છે. મિલકત બજારમાં મંદી, ખર્ચમાં ઘટાડો અને રોજગારની અનિશ્ચિતતા પરિવારો પર દબાણ લાવી રહી છે.
આ પણ વાંચો: ભારત શેખ હસીનાને બાંગ્લાદેશ પરત મોકલશે કે નહીં? વિદેશ મંત્રાલયે આપ્યો જવાબ
