એશિયામાં હાલમાં રાજદ્વારી અને આર્થિક ક્ષેત્રે એક નવો ખેલ ચાલી રહ્યો છે, જેમાં શસ્ત્રો કે મિસાઈલ નહીં પરંતુ પાવર કેબલ્સ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. ચીન તેના 'બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિએટિવ' (BRI) દ્વારા નાના અને પડોશી દેશોને મોંઘા લોન અને દેવાના ચક્કરમાં ફસાવી રહ્યું છે, ત્યારે ભારતે તેના જવાબમાં 'પાવર ડિપ્લોમસી'નો અસરકારક આશરો લીધો છે. ટ્રાન્સમિશન લાઇન અને વીજળીના માધ્યમથી ભારત પડોશી દેશોને એક મજબૂત અને વિશ્વસનીય આર્થિક વિકલ્પ પૂરો પાડી રહ્યો છે.
ચીનની યોજનાઓ અને તેના નુકસાન
ચીનની રણનીતિ હંમેશા પડોશી દેશોમાં મોટા પાયે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ બનાવવાની રહી છે, પરંતુ તે સામાન્ય રીતે તે દેશો પાસેથી વીજળી ખરીદતું નથી. આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ નેપાળ છે, જ્યાં ચીને અનેક પ્રોજેક્ટ્સ બનાવ્યા છે પરંતુ તે નેપાળ માટે આર્થિક બોજ સાબિત થયા છે. તાજેતરમાં નેપાળમાં આવેલા પૂરમાં ચીની ભંડોળથી બનેલો અપર ત્રિશુલી પાવર પ્રોજેક્ટ નાશ પામ્યો હતો, જેના કારણે નેપાળને મોટું નુકસાન થયું અને ૧૪૯.૪ મિલિયન ડૉલરના ચીની દેવાનો બોજ પણ વેઠવો પડ્યો. બીજી બાજુ, ભારત સમગ્ર ઉપખંડમાં વીજળીનો સૌથી મોટો ખરીદનાર દેશ છે. ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તે ચીન દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવેલા પ્રોજેક્ટ્સમાંથી વીજળી ખરીદશે નહીં.
ભૂટાનની સ્માર્ટ રણનીતિ
નેપાળથી વિપરીત, ભૂટાને પરિસ્થિતિને ખૂબ જ સમજદારીપૂર્વક સંભાળી છે. ચીન સાથે કોઈ રાજદ્વારી સંબંધો ન રાખતા ભૂટાને પોતાની જળવિદ્યુત નીતિ એવી રીતે ઘડી છે કે ભારતીય ખાનગી કંપનીઓ ત્યાં ભારે રોકાણ કરી રહી છે. ટાટા અને અદાણી જૂથો ભૂતાન સરકાર સાથે ૫,૦૦૦ મેગાવોટના વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહ્યા છે. પરિણામે, ભૂટાને ભારતને વીજળી વેચીને અધધ કમાણી કરી છે, જે નેપાળ કરતા ઘણી વધારે છે. ભૂટાનની આ સફળતા જોઈને હવે અન્ય પડોશી દેશો પર પણ ભારતની ઉર્જા માંગનો લાભ લેવાનું દબાણ વધ્યું છે.
પાવર લાઇનો બની રાજદ્વારી શસ્ત્ર
જ્યારે નેપાળ અને બાંગ્લાદેશમાં નવી સરકારો રચાઈ ત્યારે તેમની પ્રાથમિક જરૂરિયાત વધારાની વીજળી હતી, અને આ મુશ્કેલ સમયમાં ફક્ત ભારત જ તેમને મદદ કરવા માટે આગળ આવ્યું. ભારત નેપાળનો વીજળીનો સૌથી મોટો ખરીદનાર છે, જે વાર્ષિક મિલિયનો ડૉલરની આવક પેદા કરે છે.
હવે આ નેટવર્ક માત્ર નેપાળ કે ભૂટાન પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ શ્રીલંકા પણ ભારતના રડાર પર છે. શ્રીલંકાના મન્નાર સાથે ન્યૂ મદુરાઈને જોડવા માટે ૫૦૦ મેગાવોટની ટ્રાન્સમિશન લાઇન પર વિચારણા ચાલી રહી છે. ભારતીય ગ્રીડ સાથે જોડાવાથી શ્રીલંકાને સસ્તી વીજળી મળશે. આ પ્રકારે ઊર્જા નેટવર્ક વિસ્તારીને ભારત પડોશી દેશોમાં ચીનના દેવા-સંચાલિત મોડેલને મ્હાਤ આપી રહ્યું છે અને આર્થિક સ્થિરતા ઊભી કરી રહ્યું છે.
આ પણ વાંચોઃ લંચ બોક્સની શરૂઆત ક્યારથી થઇ?જાણો રસપ્રદ ઇતિહાસ
