વૈશ્વિક રાજકારણમાં હાલમાં સૌથી મોટી ચર્ચા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થનારા સંભવિત શાંતિ કરારની છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બંને દેશો વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સોદો નક્કી થઈ ગયો છે, પરંતુ આ ઐતિહાસિક બેઠક ક્યાં યોજાશે તે અંગે હજુ રહસ્ય અકબંધ છે. અગાઉ આ બેઠક પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં યોજવાની વાતો હતી, પરંતુ હવે તેના પર અનિશ્ચિતતાના વાદળો ઘેરાયા છે અને જીનીવા નવું કેન્દ્ર બનીને ઉભરી રહ્યું છે.

ટ્રમ્પનો પત્રકારને આદેશ અને સ્થળ અંગે વિવાદ

રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ન્યૂ યોર્ક પોસ્ટના પત્રકાર ડનબોર્સને હાલમાં ઈસ્લામાબાદ ન જવાની સલાહ આપી છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કરાર લગભગ અંતિમ તબક્કે છે, પરંતુ હજુ સુધી કંઈપણ સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી. ઈરાન પોતે પણ ઈસ્લામાબાદને બદલે જીનીવાને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યું છે. જીનીવાનો ઈતિહાસ શાંતિ કરારો માટે જાણીતો છે, જ્યાં અગાઉ ફ્રાન્સ-વિયેતનામ અને સોવિયેત-અફઘાનિસ્તાન જેવા મહત્વપૂર્ણ કરારો થયા છે.

કરારના ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો

અમેરિકા અને ઈરાન મુખ્યત્વે ત્રણ મુદ્દાઓ પર સહમત થયા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે:

પરમાણુ શસ્ત્રો પર રોક: ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવા માટે યુરેનિયમનું સંવર્ધન નહીં કરવાની પ્રતિજ્ઞા લેશે. તેની પાસે રહેલા સમૃદ્ધ યુરેનિયમને કાં તો નાશ કરવામાં આવશે અથવા તેને પાતળું (dilute) કરવામાં આવશે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધીનો અંત: બંને પક્ષો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ચાલી રહેલા અવરોધોને દૂર કરશે. હાલમાં ઈરાન અને અમેરિકા બંને દ્વારા આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ પર એકબીજાની અવરજવર અટકાવવામાં આવી રહી છે.

આર્થિક પ્રતિબંધો અને ભંડોળ: અમેરિકા ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવશે અને ઈરાનનું ફ્રીઝ થયેલું ભંડોળ પરત કરશે. આ પ્રક્રિયાથી ઈરાનને અંદાજે $150 બિલિયન (અંદાજે ₹12.5 લાખ કરોડ) મળવાની અપેક્ષા છે.

જીનીવા કેમ પસંદ કરવામાં આવ્યું?

જીનીવા સંમેલનો અને ત્યાંની તટસ્થતાને કારણે ઈરાન આ સ્થળ માટે આગ્રહ કરી રહ્યું છે. અગાઉ પણ જ્યારે વાટાઘાટો ચાલી રહી હતી ત્યારે અમેરિકાના હુમલાને કારણે બેઠક શક્ય બની નહોતી. હવે જ્યારે બંને દેશો સામસામે બેસવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે, ત્યારે જીનીવામાં આ એક પાનાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવી શકે છે.

આ કરાર માત્ર આ બંને દેશો માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં શાંતિ અને સ્થિરતા માટે અત્યંત મહત્વનો સાબિત થશે. જો આ સોદો સફળ થાય છે, તો તે મધ્ય-પૂર્વના દેશોમાં તણાવ ઘટાડવામાં અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ગતિ આપવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવશે. હવે આખી દુનિયાની નજર જીનીવા પર ટકેલી છે.

આ પણ વાંચોઃ Iran War: ઇરાન યુદ્ધે તો આ દેશનું બદલ્યું નસીબ, બની ગયો કુબેરનો ખજાનો!