તાજેતરમાં Donald Trump દ્વારા ઇરાન પર થયેલા હવાઈ હુમલાની જાહેરાત પછી પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે આ કાર્યવાહીનો હેતુ ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને રોકવાનો અને સરકાર પર દબાણ બનાવવાનો છે. ઇઝરાયલ પણ ઇરાનના સૈનિક ઢાંચા અને નેતૃત્વને નબળું પાડવા માટે સક્રિય છે. અહેવાલો મુજબ, ઇરાનના સર્વોચ્ચ નેતા Ayatollah Ali Khameneiના મૃત્યુની જાહેરાત બાદ રાજકીય અનિશ્ચિતતા વધી છે. જોકે, હજી સુધી કોઈ સત્તાવાર રીતે જમીની આક્રમણની શરૂઆત થઈ નથી.
શું જમીની આક્રમણ શક્ય છે?
હાલ સુધી અમેરિકા અને ઇઝરાયલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ ઇરાનમાં મોટા પાયે સૈનિકો મોકલવા માંગતા નથી. નિષ્ણાતો કહે છે કે ઇરાન વિશાળ વિસ્તાર ધરાવતો દેશ છે અને તેની સૈનિક શક્તિ મજબૂત છે. જો જમીન પર યુદ્ધ થાય, તો તે લાંબા ગાળાનું અને ભારે નુકસાન કરનાર સાબિત થઈ શકે છે. અમેરિકાની અંદર પણ જનતા મોટા પાયે જમીની યુદ્ધના વિરોધમાં હોવાનું કહેવાય છે. ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે 2003માં ઇરાકમાં થયેલા યુદ્ધ પછી અમેરિકા માટે સ્થિતિ જટિલ બની હતી. તેથી આ વખતે સીધી જમીની કાર્યવાહી કરવી રાજકીય રીતે પણ જોખમી ગણાય છે.
પહેલા આવું બન્યું છે?
અમેરિકા અને ઇઝરાયલે મળીને કોઈ દેશ પર સંયુક્ત જમીની આક્રમણ ક્યારેય કર્યું નથી. 1967ના ‘સિક્સ ડે વોર’ દરમિયાન ઇઝરાયલે એકલા કાર્યવાહી કરી હતી, જ્યારે અમેરિકાએ સીધો ભાગ લીધો નહોતો. 1981માં ઇઝરાયલે ઇરાકના પરમાણુ રિએક્ટર પર હુમલો કર્યો હતો, પરંતુ તે પણ એકલવાયો હુમલો હતો. 1953માં અમેરિકાએ ઇરાનમાં ગુપ્ત કામગીરી દ્વારા શાસન પરિવર્તન કર્યું હતું, પરંતુ તે સૈનિક આક્રમણ નહોતું.
નિષ્ણાતો શું કહે છે?
Council on Foreign Relationsના વિશ્લેષકો માને છે કે હવાઈ હુમલાઓ દ્વારા માત્ર સરકાર બદલવી મુશ્કેલ છે. જો સાચું શાસન પરિવર્તન કરવું હોય તો જમીની દળોની જરૂર પડે, જે હાલની સ્થિતિમાં અત્યંત જોખમી છે. Atlantic Councilના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હવાઈ હુમલા દબાણ તો બનાવે છે, પરંતુ સરકારને સંપૂર્ણ રીતે હટાવવી મુશ્કેલ છે. ઘણા વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો યુદ્ધ જમીન સુધી ફેલાશે તો મધ્ય પૂર્વમાં લાંબી અસ્થિરતા, શરણાર્થી સંકટ અને વૈશ્વિક આર્થિક અસર જોવા મળી શકે છે.
આગળ શું થઈ શકે?
હાલની પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે અમેરિકા અને ઇઝરાયલ હવાઈ અને મિસાઈલ હુમલાઓ દ્વારા ઇરાનના પરમાણુ અને સૈનિક ઢાંચાને નબળું પાડવાનો પ્રયાસ કરશે. સીધી જમીની કાર્યવાહી અંતિમ વિકલ્પ તરીકે જ જોવામાં આવે છે. જો ઇરાનની અંદર રાજકીય અસંતોષ વધશે, તો આંતરિક પરિવર્તન શક્ય બની શકે છે. પરંતુ બહારથી કરવામાં આવતી સૈનિક કાર્યવાહી ઘણીવાર અનિચ્છનીય પરિણામો લાવે છે — જે ઇતિહાસ સાબિત કરે છે. એકંદરે, હાલ જમીની આક્રમણની શક્યતા ઓછી લાગી રહી છે, પરંતુ પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ શકે છે. દુનિયા હવે આગામી રાજકીય અને સૈનિક પગલાં પર નજર રાખી રહી છે.
આ પણ વાંચો : Iran Israel War : જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો ભારત પર શું અસર પડશે?
