ઈરાનના વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ ભારત, ચીન, રશિયા, ઇરાક અને પાકિસ્તાનનો સમાવેશ કર્યો છે.
પાંચ મિત્ર દેશ વધુ મહત્ત્વના
ચાલી રહેલા વૈશ્વિક યુદ્ધ અને તેલ અને ગેસની અછત વચ્ચે, ઈરાનના વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે, ભારત સહિત પાંચ મિત્ર દેશોના જહાજો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થઈ શકે છે. અરાઘચીએ જે પાંચ દેશોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે તેમાં ભારત, ચીન, રશિયા, ઇરાક અને પાકિસ્તાનનો સમાવેશ થાય છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંનો એક છે. વૈશ્વિક તેલ વેપારનો લગભગ પાંચમો ભાગ આ સાંકડી ચેનલમાંથી પસાર થાય છે.
1. ચીન ઈરાનનો મુખ્ય આર્થિક ટેકો
તાજેતરના વર્ષોમાં ચીન અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો નોંધપાત્ર રીતે ગાઢ બન્યા છે. ઈરાન માટે, ચીન માત્ર એક વેપારી ભાગીદાર જ નથી પણ એક વ્યૂહાત્મક ઢાલ પણ છે. ચીને ઈરાનના માળખાગત સુવિધાઓ અને ઉર્જા ક્ષેત્રમાં અબજો ડોલરના રોકાણનું વચન આપ્યું છે. જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ ઈરાન પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, ત્યારે ચીન એકમાત્ર એવો દેશ હતો જેણે ઈરાની તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. થોડા વર્ષો પહેલા જ બંને દેશો વચ્ચે ૨૫ વર્ષનો વ્યાપક સહયોગ કરાર થયો હતો.
2. રશિયા લાંબા સમયથી સુરક્ષામાં ભાગીદાર
રશિયા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો દુશ્મન મિત્ર છેની નીતિ પર આધારિત છે. બંને દેશો યુએસ અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોનો સામનો કરે છે. સીરિયાના યુદ્ધથી લઈને યુક્રેન સંકટ સુધી, રશિયા અને ઈરાને લશ્કરી રીતે સહયોગ કર્યો છે. ઈરાન રશિયાને ડ્રોન અને અન્ય ટેકનોલોજી પૂરી પાડે છે, જ્યારે રશિયા ઈરાનને અદ્યતન મિસાઈલ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ અને ફાઇટર જેટ પૂરા પાડવાનું વિચારી રહ્યું છે.
3. ભારત જૂનો મિત્ર
ભારત અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક સંબંધો છે. જોકે ભારત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે પણ સારા સંબંધો ધરાવે છે, તેમ છતાં તેણે હંમેશા ઈરાન સાથે સ્વતંત્ર સંબંધ જાળવી રાખ્યો છે. ભારત ઈરાનમાં ચાબહાર બંદર વિકસાવી રહ્યું છે. આ બંદર પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને ભારતને અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી પહોંચ પ્રદાન કરે છે. આ બંદર ઈરાન માટે વિદેશી રોકાણ અને વેપારનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ ગ્રાહક દેશ છે. ભૂતકાળમાં ભારત ઈરાની તેલનો મુખ્ય ખરીદદાર રહ્યો છે.
4. ઇરાક પડોશીઓ અને ધાર્મિક સંબંધો
ઈરાક અને ઈરાન સરહદો ધરાવે છે અને ઊંડા ધાર્મિક અને રાજકીય સંબંધો ધરાવે છે. બંને દેશો શિયા મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવે છે. દર વર્ષે, લાખો ઈરાની યાત્રાળુઓ ઈરાકમાં નજફ અને કરબલાની મુલાકાત લે છે. આ ધાર્મિક જોડાણ બંને દેશોની રાજનીતિને પણ પ્રભાવિત કરે છે. ઈરાક ઈરાન માટે એક મુખ્ય બજાર છે. ઈરાન ઈરાકને વીજળી અને ગેસ પૂરો પાડે છે. વધુમાં, ઈરાકમાં ઘણા રાજકીય જૂથો ઈરાનના સમર્થક છે.
5. પાકિસ્તાન પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે જરૂરી
પાકિસ્તાન અને ઈરાન પડોશી દેશો છે. જોકે તેમની વચ્ચે ક્યારેક સરહદી વિવાદો થાય છે, બંને દેશો સમજે છે કે તેઓ એકબીજાને અવગણી શકતા નથી. ઈરાન-પાકિસ્તાન ગેસ પાઇપલાઇન એક મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ છે. ઈરાન ઈચ્છે છે કે તે ઝડપથી પૂર્ણ થાય જેથી તે પાકિસ્તાનને ઊર્જા વેચી શકે. અફઘાનિસ્તાનમાં સ્થિરતા માટે ઈરાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સહયોગ જરૂરી છે. ઈરાન તેની પૂર્વીય સરહદ પર નવો સંકટ ઇચ્છતું નથી. પાકિસ્તાની જહાજોને પ્રાથમિકતા આપવી એ પણ એક પાડોશી તરીકે વિશ્વાસ બનાવવા તરફનું એક પગલું છે.
હોર્મુઝનું મહત્વ અને ઈરાનની વ્યૂહરચના
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની કેટલીક જગ્યા ખૂબ જ સાંકડી છે. ઈરાનની ભૌગોલિક સ્થિતિ તેને આ માર્ગ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ રાખવાની મંજૂરી આપે છે. જ્યારે પણ ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અથવા ઇઝરાયલ વચ્ચે તણાવ વધે છે, ત્યારે ઈરાન આ માર્ગ બંધ કરવાની ધમકી આપે છે. આ પાંચ દેશોને ઈરાન દ્વારા પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે તે એક ઇરાદાપૂર્વકની વ્યૂહરચના છે.
આ પણ વાંચોઃ મિલિટ્રી બેઝ છોડીને હોટેલોમાં છુપાયા Americaના સૈનિકો, ખાડી દેશની રિપોર્ટે USની ચિંતા વધારી