અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી હસ્તાક્ષર કરવામાં આવેલ સમજૂતી પત્ર (MOU) એ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે. આ કરારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધવિરામ અને શાંતિ સ્થાપિત કરવાનો છે, પરંતુ પ્રારંભિક સફળતા બાદ હવે આ કરાર બે મહત્વના મુદ્દાઓ પર અટવાઈ રહ્યો હોય તેવું જણાય છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સ અને ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાઘર ગાલિબાફ દ્વારા કરવામાં આવેલ આ ડિજિટલ હસ્તાક્ષર હવે ૧૯ જૂને જીનીવા ખાતે યોજાનારી ઔપચારિક બેઠક સુધીમાં કઈ દિશા લેશે, તે જોવું મહત્વનું છે.
પરમાણુ શસ્ત્રો અને આર્થિક પ્રતિબંધો
ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો ન રાખવા માટે સહમત થયું છે, જે આ કરારનું સૌથી મોટું પાસું છે. જોકે, ડેમોક્રેટ્સ દ્વારા ફેલાવવામાં આવેલા 300 મિલિયન ડોલરની ચૂકવણીના સમાચારોને ટ્રમ્પે નકારી કાઢ્યા છે. ઈરાનની શરતોમાં આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવા, જપ્ત કરેલી સંપત્તિ પરત મેળવવી અને તેલ-ગેસના અનિયંત્રિત વેચાણની પરવાનગીનો સમાવેશ થાય છે. પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેની વાટાઘાટો આગામી ૬૦ દિવસમાં બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે.
કરારમાં મુખ્ય અવરોધ: લેબનોન મુદ્દો
ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બકાઈના મતે, આ કરારનો સૌથી મોટો ઉદ્દેશ્ય લેબનોનમાં યુદ્ધનો સંપૂર્ણ અંત લાવવાનો છે. ઈરાન ફક્ત યુદ્ધવિરામ નહીં, પરંતુ ઈઝરાયલી દળોની લેબનોનમાંથી સંપૂર્ણ પીછેહઠ અને ત્યાંની સાર્વભૌમત્વની બાંયધરી ઈચ્છે છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી આ શરતો પૂર્ણ નહીં થાય, ત્યાં સુધી આગળની વાટાઘાટો શક્ય નથી. ઈઝરાયલે આ બાબતે વાંધો ઉઠાવ્યો છે, જેના કારણે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર પર ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું દબાણ વધ્યું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: સેવા ફીનો નવો વિવાદ
કરારનો બીજો વિવાદાસ્પદ મુદ્દો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પર લેવામાં આવનાર 'સર્વિસ ટેક્સ' છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે તે નેવિગેશન, વીમા અને પર્યાવરણીય સુરક્ષા માટે આ ફી વસૂલશે. આ કોઈ ટેક્સ નથી પરંતુ પૂરી પાડવામાં આવતી સેવાઓનો ચાર્જ છે. વિશ્વનું લાખો બેરલ તેલ અહીંથી પસાર થાય છે, ત્યારે આ નવી શરત અમેરિકા અને ઈઝરાયલ માટે મોટો પડકાર છે. જો આ વ્યવસ્થા લાગુ થાય તો ભવિષ્યમાં દરિયાઈ માર્ગે જહાજોની અવરજવરનું નિયંત્રણ ઈરાનના હાથમાં આવી શકે છે.
આ પણ વાંચોઃ VIDEO: કેલિફોર્નિયામાં US એરફોર્સનું B-52 બોમ્બર ક્રેશ, 8 જવાનોના મોત
