વર્તમાન સમયમાં પશ્ચિમ એશિયાનો સંઘર્ષ હવે જમીન પરથી સમુદ્ર તરફ વળ્યો છે. આ યુદ્ધમાં 'હોર્મુઝની સામુદ્રધુની' (Strait of Hormuz) કેન્દ્રસ્થાને છે. ઈરાન દ્વારા આ માર્ગ પર "ટોલ" વસૂલવાની ધમકીએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન આ ભૌગોલિક બિંદુ તરફ ખેંચ્યું છે. પરંતુ આ જળમાર્ગનું નામ 'હોર્મુઝ' કેવી રીતે પડ્યું અને તેની પાછળ કઈ પૌરાણિક કથાઓ છુપાયેલી છે, તે જાણવું અત્યંત રસપ્રદ છે.
11મી સદીનું સમૃદ્ધ બંદર અને નામની ઉત્પત્તિ
હોર્મુઝ નામનો ઇતિહાસ 11મી સદીના એક સમૃદ્ધ બંદર શહેર સાથે જોડાયેલો છે. 11મી થી 17મી સદી દરમિયાન આ વિસ્તાર એક શક્તિશાળી સામ્રાજ્યના નિયંત્રણમાં હતો. ઈરાનના દક્ષિણ કિનારે આવેલું 'હોર્મુઝ' શહેર તે સમયે ભારત, પર્શિયા અને અરબ દેશો વચ્ચેના વેપારનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું. બાદમાં સમુદ્રી તોફાનોથી બચવા માટે આ શહેરને નજીકના ટાપુ પર ખસેડવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં આ શહેરનો પ્રભાવ ઓછો થયો, પરંતુ આ જળમાર્ગનું નામ તેના પરથી કાયમી થઈ ગયું.
દેવ 'આહુરા મઝદા' અને ધાર્મિક જોડાણ
ભાષાકીય અને સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિએ 'હોર્મુઝ' શબ્દનો સીધો સંબંધ ઝોરોસ્ટ્રિયન (પારસી) ધર્મના સર્વોચ્ચ દેવતા આહુરા મઝદા સાથે છે. મધ્ય ફારસીમાં આહુરા મઝદાને 'હોર્મુઝ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતા હતા, જે શાણપણ અને પ્રકાશના પ્રતીક ગણાય છે. પ્રાચીન પર્શિયનો આ દરિયાઈ માર્ગને અત્યંત પવિત્ર માનતા હતા અને તેને 'આહુરા મઝદાનો માર્ગ' કહેતા હતા. 16મી સદીમાં જ્યારે પોર્ટુગીઝોએ અહીં કબજો કર્યો, ત્યારે તેમના રેકોર્ડમાં આ નામ 'ઓર્મુઝ' તરીકે નોંધાયું, જે આજે 'હોર્મુઝ' તરીકે ઓળખાય છે.
ખજૂરના વૃક્ષો અને અન્ય માન્યતાઓ
કેટલાક ઇતિહાસકારોના મતે, હોર્મુઝ નામ ફારસી શબ્દ 'હુર મોઘ' પરથી આવ્યું હોઈ શકે છે. આ વિસ્તારમાં પ્રાચીન સમયમાં ખજૂરના વૃક્ષો પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળતા હતા અને સ્થાનિક જાતિઓ આ વિસ્તારને ખજૂરના નામથી ઓળખતી હતી. આમ, આ નામમાં પ્રકૃતિ અને સંસ્કૃતિનો સંગમ જોવા મળે છે.
આજનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
આજે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ઈરાન અને ઓમાનની વચ્ચે આવેલી છે. તે પર્શિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. વિશ્વના કુલ તેલ વેપારનો મોટો હિસ્સો આ સાંકડા જળમાર્ગ પરથી પસાર થાય છે, જે તેને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે જીવાદોરી સમાન બનાવે છે.
આ પણ વાંચોઃ LPG Gas Cylinder 5kg: હવે 5kg LPG સિલિન્ડર માટે નહીં જોવી પડે રાહ, આ રીતે મિનિટોમાં મળી જશે, જાણો સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા
