મેડિસિનમાં નોબેલ પુરસ્કાર (ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન) મેરી ઇ. બ્રુન્કો, ફ્રેડ રેમ્સડેલ અને શિમોન સાકાગુચીને પેરિફેરલ ઇમ્યુન ટોલરન્સ પરના તેમના સંશોધન માટે એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
મેડિસિનમાં 115 નોબેલ પુરસ્કારો એનાયત
1901 થી, મેડિસિનમાં 115 નોબેલ પુરસ્કારો એનાયત કરવામાં આવ્યા છે. મેડિસિનમાં સૌથી નાની ઉંમરનો નોબેલ પુરસ્કાર ફ્રેડરિક બેન્ટિંગને 31 વર્ષના હતા ત્યારે મળ્યો હતો. મેડિસિનમાં સૌથી મોટી ઉંમરનો નોબેલ પુરસ્કાર પેટન રૂસને 87 વર્ષના હતા ત્યારે મળ્યો હતો.
બાહ્ય ઉત્તેજના પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક શક્તિની સહનશીલતાની શોધ કરી
નોબેલ પુરસ્કારની જાહેરાતથી ફરી એકવાર દુનિયાને એક ચમત્કારનો અનુભવ થયો છે. પેરિફેરલ ઇમ્યુન ટોલરન્સ (બાહ્ય ઉત્તેજના પ્રત્યે રોગપ્રતિકારક શક્તિની સહનશીલતા) સંબંધિત શોધો માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની મેરી ઇ. બ્રુન્કો, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ફ્રેડ રેમ્સડેલ અને જાપાનના શિમોન સાકાગુચીને ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિનમાં 2025 નો નોબેલ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.
શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલીની સમજમાં ક્રાંતિ લાવી
આ શોધે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલીની સમજમાં ક્રાંતિ લાવી છે, જેનાથી રુમેટોઇડ સંધિવા, ટાઇપ 1 ડાયાબિટીસ અને લ્યુપસ જેવા સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગોની સારવારનો માર્ગ ખુલ્યો છે. સ્ટોકહોમમાં કેરોલિન્સ્કા ઇન્સ્ટિટ્યૂટે સોમવારે આ જાહેરાત કરી હતી.
રોગપ્રતિકારક શક્તિ સહનશીલતા શું છે? શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલીનું રહસ્ય
આપણું શરીર હંમેશા રોગપ્રતિકારક શક્તિ સાથે વાયરસ અથવા બેક્ટેરિયા જેવા જોખમો સામે લડે છે. જો કે, ક્યારેક આ સિસ્ટમ ભૂલથી તેના પોતાના અવયવો પર હુમલો કરે છે, જેના કારણે સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગો થાય છે. અગાઉ વૈજ્ઞાનિકો માનતા હતા કે રોગપ્રતિકારક કોષો (જંતુઓ સામે લડતા કોષો) શરીરની અંદર જ 'સહનશીલ' બની જાય છે, જેને સેન્ટ્રલ ઇમ્યુન ટોલરન્સ કહેવામાં આવે છે.
શરીરના પેરિફેરલ ભાગોમાં પણ એક અનોખી પદ્ધતિ કાર્ય કરે છે
પરંતુ વિજેતાઓએ દર્શાવ્યું કે શરીરના પેરિફેરલ ભાગોમાં પણ એક અનોખી પદ્ધતિ કાર્ય કરે છે, જે રોગપ્રતિકારક શક્તિને નિયંત્રિત કરે છે. આ શરીરના અવયવોને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ કરે છે.
આ સંશોધન 1990 ના દાયકામાં શરૂ થયું
આ સંશોધન 1990 ના દાયકામાં શરૂ થયું હતું. વિજેતાઓએ શોધ્યું કે નિયમનકારી ટી કોષો (ટ્રેગ્સ) નામના કોષો રોગપ્રતિકારક શક્તિને અવરોધે છે. જો આ કોષો નબળા પડે છે, તો શરીરના અવયવો પર હુમલો થાય છે. આ શોધ કેન્સર, ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન અને એલર્જીની સારવારમાં પણ મદદ કરશે.
ત્રણ વૈજ્ઞાનિકોનું ટીમવર્ક
શિમોન સાકાગુચી (જાપાન)
શિમોન સાકાગુચી નિયમનકારી ટી કોષોની શોધ માટે જાણીતા છે. 1995 માં, તેમણે દર્શાવ્યું કે CD4+ CD25+ કોષો રોગપ્રતિકારક શક્તિને દબાવી દે છે. આ કોષો શરીરને તેના પોતાના પેશીઓ સામે લડતા અટકાવે છે. સાકાગુચીની શોધથી જાણવા મળ્યું કે ટ્રેગ્સ રોગપ્રતિકારક શક્તિ જાળવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. તેમના કાર્યથી સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગોની સમજ બદલાઈ ગઈ. આજે, ટ્રેગ્સ એન્જિનિયરિંગ દ્વારા દવાઓ વિકસાવવામાં આવી રહી છે.
મેરી ઇ. બ્રુન્કો અને ફ્રેડ રેમ્સડેલ (યુએસએ)
મેરી બ્રુન્કો અને ફ્રેડ રેમ્સડેલે ટ્રેગ્સ માટે 'માસ્ટર સ્વિચ', FOXP3 જનીન શોધ્યું. 2001 માં, તેઓએ શોધ્યું કે FOXP3 માં પરિવર્તન IPEX સિન્ડ્રોમનું કારણ બને છે - એક દુર્લભ રોગ જેમાં બાળકની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેના પોતાના શરીર પર હુમલો કરે છે. આ બાળરોગના રોગો, ડાયાબિટીસ અને આંતરડાની સમસ્યાઓ તરફ દોરી જાય છે. તેમના કાર્ય દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે FOXP3 ટ્રેગ્સને સક્રિય રાખે છે. આ શોધ પેરિફેરલ રોગપ્રતિકારક સહિષ્ણુતાને સમજવામાં એક સીમાચિહ્નરૂપ હતી. સાથે મળીને, તેઓએ દર્શાવ્યું કે કેન્દ્રીય સહિષ્ણુતા ઉપરાંત પેરિફેરલ સહિષ્ણુતા પણ આવશ્યક છે. તેમની શોધોનો ઉપયોગ હવે દવામાં થઈ રહ્યો છે, જેમ કે સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગો માટે ટ્રેગ્સ ઉપચાર.
એક નવો દવા યુગ
આ પુરસ્કાર સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગોથી પીડાતા લાખો લોકો માટે આશા આપે છે. વિશ્વભરમાં 50 મિલિયનથી વધુ લોકો આ રોગોથી પ્રભાવિત છે. ટ્રેગ્સ ઉપચાર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ અસ્વીકાર ઘટાડી શકે છે. કેન્સરમાં ટ્રેગ્સને નિયંત્રિત કરવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ મજબૂત થઈ શકે છે.
ઈનામની રકમ 11 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોના
નોબેલ સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે આ શોધ રોગપ્રતિકારક શક્તિને નિયંત્રિત કરવાની રીત દર્શાવે છે. ઈનામની રકમ 11 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોના (લગભગ ₹8.5 કરોડ) છે, જે ત્રણેયમાં વહેંચવામાં આવશે. આ સમારોહ ડિસેમ્બરમાં સ્ટોકહોમમાં યોજાશે.
